راجہ ہرناکشپ

راجہ ہرناکشپ ملتان دا ہِک راجہ ہَئی جہڑا ٻہوں تَکڑا سمجھیا وین٘دا ہَئی۔ راجہ ہرناکشپ کشیپ رشی دا پُتر ہائی۔

ہرنیاکشیپ (Hiranyakashipu) قدیم ملتان دا ہک طاقتور تے جابر بادشاہ ہئی، جیندے بارے قدیم ویدک قصے تے مقامی روایتاں ٻہوں مشہور ہن۔ سرائیکی وسیب دی تاریخ تے لوک داستاناں وچ اوندا تذکرہ ہک اہم باب ہے۔

ایہ ہن ہرنیاکشیپو بارے کجھ خاص تفصیلات:

راجہ ہرناکشپ آپݨے پُتر پرہلاد کوں مارݨ کِیتے تلوار اُچّی کِیتی ٻیٹھے۔

راجہ ہرناکشپ

آکھیا وین٘دے جو ہالی طوفانِ نوح دا پاݨی چَنڳی طرحاں سُکّیا نہ ہَئی جو لوکاں نے خُدائے واحد کوں چھوڑ کے سِڄ دی پُوجا شروع کر ݙِتّی۔ بابل اَتے ملتان وِچ آدتیہ دیوتا دے وݙّے معبد ہَن۔ اَتے لوک بُتاں کوں پُوجدے اَتے چڑھاوے چڑھین٘دے ہَن۔ اُوں زمانے وِچ ملتان اُتے جہڑا راجہ راج کرین٘دا ہَئی اُون٘دا ناں راجہ ہرناکشپ ہَئی۔ بھان٘ویں جو ملتان اُون٘دا مستقل پایۂ تخت ہَئی، پَر گرمی دا موسم اُوہ کشمیر وِچ لنگھین٘دا ہَئی۔ جین٘دا ناں اُوں زمانے وِچ ستی سر ہَئی۔ طوفان نوح دے بعد کشمیر دی وادی تَلا بَݨ تے رَہ ڳئی ہَئی، کیوں جو اُون٘دی شِکّل پیالے آلی کار ہَئی۔ اَتے پاݨی دے نِکلݨ دا کُئی ٻِیا راہ نہ ہَئی۔ جہڑے لوک اِیں پاسے آئے، اُنّھاں کوں پہاڑا دیاں چوٹیاں اُتے ای ٹِکاݨاں کرݨاں پون٘دا ہَئی۔ تہُوں اِنّھاں پہاڑاں اُتے ہالی تئیں اِیں ونکی دے نشان مِلدے ہِن جنّھاں نال پتہ لڳدا ہِے جو گھاٹ دے موقعیاں اُتے ٻیڑیاں کوں ٻدّھݨ کِیتے وݙے وݙے پتھراں وِچ کَھپّے کِیتے ڳئے ہَن۔ علاقہ شوپیان اَتے کُجھ ٻئے ڄاہیں وِچ اِیہو جئیں کَھپّے مِلدے ہِن جہڑے ٻیڑی دے ٻدّھݨ نال موسوم ہِن۔ جہڑیلے تئیں وادیٔ کشمیر زیرِ آب ریہی لوک انّھاں ٻیڑیاں اُتے چڑھ کے اِݙّے اُݙّے پن٘دھ کرین٘دے ہَن۔

راجہ ہرناکشپ ہُنالے وِچ جہڑیلے سیر و تفریح کِیتے اِیں وادی وِچ ڳِیا تاں اُوں ݙِٹّھا جو بارہ مولا دی جاء اُتے پہاڑ دی ہِک وݙّی چٹان نے ستّی سر دے پاݨی کوں روک رکّھیا ہِے۔ راجہ نے چٹان دے ٹوٹے ٹوٹے کروا ݙِتّے چٹان دا کپیڄݨ ہَئی جو پاݨی دا ٻہوں وݙّی دار ملتان کَن وہوݨ لڳ پئی۔ اَتے نیڑے تیڑے دی بھوئیں کوں سیراب کرین٘دی ہوئی چناب نال رَل ڳئی۔ جہڑیلے ستی سر دا پاݨی سُک ڳِیا، اَتے رَڑھ واہی دے قابل بھوئیں نِکل آئی تاں مہا راجہ نے اِیں وادی وِچ لوک اَباد کِیتے اَتے اِیہ جنّت نشان خطّہ راجہ نال موسوم تھی تے کشپ میر اَتے وَل کشمیر اکھوایا۔ ۔ بارہ مولا دی چٹان دا کَپّݨ عام بندیاں دا کَم نہ ہَئی۔ اِیں کِیتے اِیں وݙائی آلے کارنامے نے راجہ ہرناکشپ کوں کشمیریاں دی اَکھ وِچ دیوتا بݨا ݙِتّا اَتے جہڑیلے جہلم دا پاݨی وادی پنجاب کوں سیراب کرین٘دا ہویا ملتان کنوں لنگھیا تاں اہلِ ملتان دے دِل وِچ وی راجہ دی دھاک ٻہہ ڳئی اَتے اُوہ اُوکوں ما فوق الفطرت ہستی سمجھݨ لڳ ڳئے۔

سورج دیوتا

مسلسل کامیابیاں اَتے کامرانیاں نے ہرناکشپ دے دِل تے دماغ وِچ اِیہ سودائے خام پیدا کر ݙِتّا جو اُوہ اصل وِچ عام انساناں آلی کار کائے نِھیں، بلکہ اُوہ دیوتاواں جئیں تَکڑائی دا مالک ہِے۔ تہوں اُوں نے نہ صرف دیوتا ہووݨ دا دعویٰ کِیتا، بلکہ اِیہ آکھیا جو اُوہ بارہ سورج دیوتاواں دا پِیؤ ہِے۔ اُوں نے آپݨی شِکّل دا ہِک طلائی بُت تیار کروایا اَتے لوکاں کوں اُون٘دا پوجا دا حُکم ݙِتّا۔ اکثر لوک نِوّ ڳئے، پر جِنّھاں دا ضمیر جِین٘دا ہَئی اُنّھاں نے انکار کر ݙِتّا۔ ہزاراں لوک قید تھئے اَتے ڈِھڳ مار ݙِتّے ڳئے۔

ناں تے مطلب

سنسکرت وچ ہرنیا دا مطلب "سونا" تے کشیپو دا مطلب "بستر" یا "نرم جگہ" ہے۔ ایں توں مراد ایہ گھدی ویندی ہے جو او ہک ایجھا شخص ہئی جیہڑا مادی دولت تے عیش و عشرت نال پیار کریندا ہئی۔

ملتان دا قلعہ تے بادشاہت

تاریخی روایتاں دے مطابق، ہرنیاکشیپ دی سلطنت دا دارالخلافہ ملتان (جینکوں اوں ویلے 'کشیپ پور' آکھیا ویندا ہئی) ہئی۔ ملتان دے قدیم قلعے دے اندر ہک جگہ "پرہلاد مندر" دے ناں نال مشہور ہے، جیہڑی اوں مقام تے بݨائی ڳئی ہئی جتھاں ہرنیاکشیپو دا محل ہئی۔

لافانیت دی خواہش تے وردان

ہرنیاکشیپو نے بھگوان برہما دی ٻہوں تپسیا کیتی تے ہک خاص قسم دا وردان (دعا) منگ گھدی تاں جو او لافانی تھی ون٘ڄے۔ اوں نے منگیا جو:

• نہ او کہیں انسان ہتھوں مرے، نہ کہیں جانور ہتھوں۔
• نہ او گھر دے اندر مرے، نہ ٻاہر۔
• نہ ݙینہہ کوں مرے، نہ رات کوں۔
• نہ زمین تے مرے، نہ اسمان تے۔
• نہ کہیں جاندار چیز نال مرے، نہ بے جان (ہتھیار) نال۔

ایہ طاقت ملݨ دے بعد او ہک مغرور بادشاہ بݨ ڳیا تے اوں نے لوکاں کوں حکم ݙتا جو خدا دی بجائے اوندی پوجا کیتی ون٘ڄے۔

بھگت پرہلاد تے اختلاف

ہرنیاکشیپو دا اپݨا پتر، بھگت پرہلاد، اپݨے پیؤ دے نظریات دے خلاف ہئی۔ او خدا (وشنو) دا بھگت ہئی۔ ہرنیاکشیپو نے اپݨے پتر کوں مارݨ دیاں کئی کوشتاں کیتیاں، جیندے وچ ہک مشہور قصہ اوندی بھیݨ ہولیکا دا ہے (جیندے توں 'ہولی' دا تہوار شروع تھیا)۔ ہولیکا کوں باہ وچ نہ سڑݨ دی طاقت ہئی، پر جݙݨ او پرہلاد کوں چا تے باہ وچ بیٹھی تاں او خود سڑ ڳئی تے پرہلاد بچ ڳیا۔

ہرنیاکشیپ دا خاتمہ (نرسنگھ اوتار)

جݙݨ ظلم حد توں ودھ ڳیا، تاں بھگوان وشنو نے نرسنگھ (اَدھا شیر تے اَدھا انسان) دا روپ دھاریا تاں جو ہرنیاکشیپو دے وردان دیاں شرطاں پوریاں تھی سڳن:

• او ملتان دے قلعے دے بوہے (دہلیز) تے ماریا ڳیا (جیہڑی نہ گھر دے اندر ہئی نہ ٻاہر)۔
• او شام دے ویلے ماریا ڳیا (جیہڑا نہ ݙینہہ ہئی نہ رات)۔
• نرسنگھ نے اوں کوں اپݨی جھولی وچ رکھیا (جیہڑی نہ زمین ہئی نہ اسمان)۔
• نرسنگھ نہ پورا انسان ہئی نہ جانور۔
• او اپݨے نہوں (Nails) نال ماریا ڳیا (جیہڑے نہ روایتی ہتھیار ہن نہ جاندار)۔

ثقافتی اہمیت

ملتان دی تاریخ وچ ایہ قصہ ایں کیتے اہم ہے جو ایہ بدی تے نیکی دی فتح دی علامت سمجھیا ویندے۔ اڄ وی ملتان دا قلعہ ایں قدیم داستان دی یاد ݙویندے۔ کئی مورخین دا خیال ہے جو ایہ قصہ دراصل قدیم دور دے مذہبی تے سیاسی ٹکراؤ دی ہک تمثیل ہے۔

ٻِیا ݙیکھو

• ملتان دے راجے۔
• راجہ جے بادین۔
• سورج مندر۔
• سورج دیوتا
• مول استھان۔