رابعہ خان دی افسانہ نگاری

عالمی ابلاغ دے نویکلے تقاضیاں دے اِیں عہد وچ multi langual تے با شعور تریمتیں دی جیہڑی ہِک صف سرائیکی کہانی دے ایں نویں درشن دے نال ساڈے ساہمنے آندی پئی ہے۔ اُونہاں وچوں ہک اہم ناں رابعہ خان دا ہے۔ رابعہ خان ’’ساہیوں سُول بسیرا‘‘ دے نال ایں دَگ وچ آپڑیں پیر پھبا چُکی ہے۔ سرائیکی افسانے دا جیہڑا قاری معاصر عالمی ادبی تے وی نگار رکھیندے اُوہندے کیتے رابعہ خان دے ایہہ یارہاں افسانے حیرت دا ہِک جہان گھن کے ساہمنے آندے پِن۔ اِناں لکھتاں وچ جتھاں کہانی آکھن دے تمام ingrediants مِلدن، اُتھ کر کہانی اُونہاں بنیادی انسانی جذبیاں، جبلتاں تے رویاں نال وی سنگری ہوئی ہے کہ جیہڑیاں پڑھن والے کوں آپڑیں نال رلا کر راہیں پیر تے پیر چاون تے مجبور کریندے تے وَل ایہے پیرے اگوں ونج تے کتھائیں اُوں جگ جہان نال ونج رلدن کہ جتھاں انسان دا انفرادی ڈُکھ سُکھ پوری انسانیت دے ڈُکھ سُکھ دے تسلسل دا حصہ بن ویندے۔

رابعہ خان دے موضوعات گھر دے وی ہِن تے گھر دے باہر وی۔ لیکن گھر دے جنہاں موضوعات کوں اُوہنے آپڑیاں کہانیاں دا روپ ڈتے، اُتھاں وی کوئی نہ کوئی اجیہا کردار باہر دا ضرور ہے کہ جیہڑا گھر کوں گھر نی راہون ڈیندا۔ ایں طرحاں رابعہ خان نے سرائیکی تریمتاں دی اُوں نسل دی نمائندہ دے طور تے کہ جیہڑی گھر توں باہر دفتراں وچ کم کرن دا آغاز کر چکی ہے، گھر تے گھر توں باہر دے مسائل کوں توازن ڈیون دی شعوری کوشش کیتی ہے۔ اُوہنے ایں حقیقت کوں وی نویاں معنیاں وچ پھباون دا آہر کیتے جو گھر دا اندر ٹھیک رکھن کیتے، گھر دا باہر ٹھیک ہوونا وی بہوں ضروری ہے۔ رابعہ خان دیاں کہانی دیاں چونڑویاں گالھیں وچوں اہم ترین اُوہناں دا کردار نگاری د ا ہُنر ہے۔ افسانے دے کہیں وی کردار دا تعارف کجھ اتنی گہرائی تے تفصیل نال کراون تے اُوہناں کوں کمال حاصل ہے۔ لگدے جو کہیں مصور تے تصویر بنڑا تے سامنے رکھ چھوڑی ہے۔

رابعہ دی لکھت دی ایں خوبی نال ساکوں اُوہناں دی کہیں وی کہانی دا کوئی وی کردار اُوپرنیءں۔ ایویں محسوس تھیندے کہ اُوہ ساڈے آسوں پاسوں راہندا رہے تے آؤ جی وی تھیندے رہی ہے۔ لیکن کجھ ایں طرحاں کہ نہ اُوہ ساڈے معاملات کنوں غافل رہے تے نہ اساں اُوہندے حال حویلے توں بے خبر۔ رابعہ خان کردار نگاری دی ایں کرشمہ سازی نال کہانی دے کرداراں تے قاری دے درمیان اُنس تے اپنایت دی ہِک اجیہی پُل بنڑا ڈیندی ہے، جیہڑی اُوندے افسانے دے مجموعی تاثر وچ کافی دیر تک کوئی ڈلیک نیءں پووَن ڈیندی۔ جتھاں تک رابعہ خان دیاں کہانیاں دے موضوعات دا تعلق ہے۔ اُوہ بظاہر اہم نیءں لگدے۔ کوئی نِکی جہی گالھ، کوئی غیر اہم واقعہ یا کوئی غیر محسوس احساس جویں کہیں کَکی کوّیلی نے کوئی مہین جہی چونڈھی پاتی ہووے۔ لیکن اُوہ آپڑیں ٹریٹمنٹ نال اوہناں غیر محسوس تے غیر اہم واقعات دی شدت (Intensity) اتنی ودھا ڈیندی ہے کہ پڑھن والا حیران تھیندے کہ ایہو جیہا واقعہ تاں اُونے وی ڈٹھا ہا لیکن اُوہنے ایکوں اِیں طرحاں محسوس کیوں نہ کیتا۔ ایہو جہی گالھ تاں اُوہنے وی سُنی پر اُہنے ایں طرحاں اوہندا اثر کیوں نہ گھدا۔ میڈے نزدیک ایہو ای کہیں کہانی کار دا سب توں وڈا وصف ہوندے کہ اُوہ آپڑیں پڑھن والے دی توجہ دے اِرتکاز کیتے آتشی شیشے (convex lens) دی طرحاں د اکوئی میڈیم بن ونجے کہ جیہڑا سیالے دی مِٹھی مِٹھی دُھپ کوں وی کہیں ہِک نکتے تے مرتکز کرتے بھاء بھڑکا سگدے۔

رابعہ خان دے افسانیاں دی ٹریٹمنٹ دا ذکر کریندے ہوئیاں ایں گالھ کوں اَملک نظر اندازنی کیتا ونج سگدا کہ ہالی آپڑیں ’’کہانی دے سفر‘‘ دے آغاز تے ای اُوہناں دی پکڑ افسانے دی کرافٹ تے واقعات دے منطقی تسلسل تے خاصی مضبوط ہے۔ میڈے نزدیک اُردو تے سرائیکی ادب وچ ماسٹرز کرن تے مطالعے دی وسعت دے پس منظر سبب، اُوہ شعوری طور تے ایں گالھ دا خیال رکھیندن کہ کہانی ایں طرحاں آپڑیں اندروں نِسرے کہ سب کجھ اوپرانہ لگے، فطری تے فطری تخلیق دے تقاضیاں دے مطابق ای لگے۔ رابعہ خان دیاں لکھتاں دی ہِک بئی اہم گالھ اُوہناں دی چسولی زبان ہے جیندے وچ قدم قدم تے ونکو ونک دے محاورے تے اکھان اُوندا چِر اربیاوی ودھا ڈیندن۔ اُوہ محاورے ایں طرحاں ورتیندن کہ محسوس تھیندے ایہہ محاورہ یا اکھان بنڑیاں وی ایں جملے یا سیچویشن کیتے ہا۔ رابعہ خان دی زبان تے بیان کہیں کہیں جا تے زنانی پوشاک وی پا گھندن۔ پر ایہہ ایں سانگے پھٹوڑنی نیءں لگدا کہ اُوہ ایں قسم دی ساری زبان، زنانے کرداراں کنوں ای بُلویندن۔ جیہڑا اُوئیں وی کہیں تخلیق کار کیتے بنیادی اہمیت رکھیندے۔ کیوں جو اگر کردار اُوہ زبان نہ بولیسن کہ جیہڑی اُوہناں تے پھبدی ہے تاں وَل تاں سبھو کجھ ای اُوپرا تے ان سونہاں لگسی۔ میڈے خیال وچ آپڑیاں افسانیاں وچ ای زبان وَرت کے رابعہ خان سرائیکی زبان دی اصل لُغت کوں در پیش اُوں خطرے دا مکو ٹھپن دی کوشش کیتی ہے۔ جیہڑا ملٹی لینگوئل سوسائٹی دے وجود وچ آون نال، تل وسیب دیاں زباناں کوں اُناں دی خوشبو کنوں محروم کرن دی صورت ساڈے سامنے موجود ہے.