رابرٹ کرل

رابرٹ کرل

رابرٹ فلائیڈ کرل جونیئر (23 اگست 1933 – 3 جولائی 2022) ہک امریکی کیمیاء دان ہا جیڑھا رائس یونیورسٹی اچ پٹزر–شلمبرگر پروفیسر آف نیچرل سائنسز تے کیمسٹری دا پروفیسر ہا ۔ اینکوں 1996 اچ نینو میٹریل بک منسٹر فلرین دی دریافت تے کیمسٹری دا نوبل انعام ݙتا ڳیا ، تے ایں واسطے میٹریلز دی فلرین کلاس ، رچرڈ سمالی (رائس یونیورسٹی دے وی) تے یونیورسٹی آف سسیکس دے ہیرالڈ کروٹو دے نال ۔

ابتدائی زندگی تے تعلیم

الائس ، ٹیکساس ، ریاستہائے متحدہ اچ پیدا تھیوݨ والے ، کرل ہک میتھوڈسٹ وزیر دا پتر ہا ۔ ایندے پیو دے مشنری کم دی وجہ توں ، ایندا ٹٻر لمے تے لمے پچادھی ٹیکساس دے اندر کئی وار منتقل تھیا ، تے وݙے کرل سان انتونیو میڈیکل سینٹر دے میتھوڈسٹ ہسپتال شروع کرݨ اچ شامل ہن ۔ کرل اپݨی کیمسٹری اچ دلچسپی کوں ہک کیمسٹری سیٹ نال جوڑیندے ہن جیڑھا انہاں نو سال دی عمر اچ حاصل کیتا ہا ، یاد کریندے ہوئے کہ انہاں اپݨی ماء دے چینی مٹی دے چولہے دی فنش کوں خراب کر ݙتا جݙاں نائٹرک ایسڈ اوندے تے ابل ڳیا ہا ۔ او سان انتونیو ، ٹیکساس دے تھامس جیفرسن ہائی سکول توں فارغ التحصیل ہن ۔ ایندے ہائی سکول اچ صرف ہک سال دی کیمسٹری دی تعلیم ݙتی ویندی ہائی ، پر ایندے سینئر سال اچ ایندے کیمسٹری دے استاد اینکوں خاص منصوبے ݙتے جنہاں تے کم کرے ۔

کرل 1954 اچ رائس انسٹی ٹیوٹ (ہݨ رائس یونیورسٹی) توں کیمسٹری اچ بیچلر آف آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی ۔ او سکول دے تعلیمی تے فٹ بال ٹیم ݙوہیں دی شہرت تے ایں حقیقت توں متوجہ تھیا کہ اوں وقت ایندی کوئی ٹیوشن فیس نہ ہائی ۔ انہاں 1957 اچ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، برکلے توں کیمسٹری اچ ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی ۔ برکلے اچ ، انہاں کینتھ پٹزر دی لیبارٹری اچ کم کیتا ، جیڑھا اوں وقت کالج آف کیمسٹری دا ڈین ہا ، جیندے نال او حیاتیاتی بھر دا ساتھی بݨ ڳیا ۔ کرل دی گریجویٹ تحقیق اچ ڈسلوکسین دے بانڈ اینگل دا تعین کرݨ کیتے انفراریڈ سپیکٹروسکوپی کرݨ شامل ہا ۔

سائنسی سوبھاں

کرل ہارورڈ یونیورسٹی اچ ای بی ولسن دے نال پوسٹ ڈاکٹریٹ فیلو ہا ، جتھاں انہاں مالیکیولز دی بانڈ روٹیشن رکاوٹاں دا مطالعہ کرݨ کیتے مائیکرو ویو سپیکٹروسکوپی استعمال کیتی ۔ اوندے بعد ، او 1958 اچ رائس یونیورسٹی دی فیکلٹی اچ شامل تھیا ۔ انہاں جارج برڈ دے آلات تے گریجویٹ طلباء کوں میراث اچ گھدا ، جیڑھا پولرائیڈ اچ نوکری کیتے ونڄݨ والا پروفیسر ہا ۔ کرل دی ابتدائی تحقیق اچ کلورین ڈائی آکسائیڈ دی مائیکرو ویو سپیکٹروسکوپی شامل ہائی ۔ ایندے تحقیقی پروگرام اچ تجربہ تے نظریہ ݙوہیں شامل ہن ، بنیادی طور تے مائیکرو ویو سپیکٹروسکوپی تے ٹیون ایبل لیزر استعمال کر تے فری ریڈیکلز دی سنڄاݨ تے تجزیہ تے توجہ ݙتی ڳئی ۔ انہاں انہاں مشاہدات کوں انہاں دی ٹھیک بݨتر تے ہائپر فائن بݨتر دے نظریہ کوں تیار کرݨ کیتے استعمال کیتا ، نال ہی انہاں دی بݨتر تے انہاں دے رد عملاں دی حرکیات دے بارے اچ معلومات وی حاصل کیتیاں ۔

نوبل انعام

رائس اچ کرل دی تحقیق اچ انفراریڈ تے مائیکرو ویو سپیکٹروسکوپی دے شعبے شامل ہن ۔ کرل دی تحقیق رچرڈ سمالی کوں 1976 اچ کرل نال تعاون کرݨ دے ارادے نال رائس آوݨ کیتے متاثر کیتا ۔ 1985 اچ ، کرل نال ہیرالڈ کروٹو رابطہ کیتا ، جیڑھا سمالی دی بݨائی ہوئی لیزر بیم اپریٹس کوں ریڈ جائنٹ ستارے اچ کاربن زنجیراں دی تشکیل کوں سیمیولیٹ کرݨ تے مطالعہ کرݨ کیتے استعمال کرݨ چاہندا ہا ۔ سمالی تے کرل پہلے ایں اپریٹس کوں سیمی کنڈکٹرز جیویں کہ سلیکون تے جرمینیم دا مطالعہ کرݨ کیتے استعمال کیتا ہا ۔ او شروع اچ انہاں سیمی کنڈکٹر میٹریلز تے اپݨے تجربات کوں کاربن تے کروٹو دے تجربات کیتے اپݨے اپریٹس کوں استعمال کرݨ کیتے رکاوٹ بݨاوݨ توں ہچکچا ریہے ہن ، پر چھیکڑ بازی ہار ڳئے ۔

انہاں واقعی او لمبی کاربن زنجیراں مل ڳئیاں جنہاں دی او ڳول پئے ہن ، پر ہک غیر متوقع پراڈکٹ وی ملی جیندے اچ 60 کاربن ایٹم ہن ۔ 11 ݙینھاں دے دوران ، ٹیم ایندی بݨتر دا مطالعہ کیتا تے اینکوں بک منسٹر فلرین دا ناں ݙتا ایندی مشابہت ݙیکھݨ دے بعد جیوڈیسک گنبد جنہاں کیتے معمار بک منسٹر فلر ڄاتا ویندا ہا ۔ ایہ دریافت صرف ماس سپیکٹروگراف تے ہک واحد نشابر چوٹی تے مبنی ہائی ، جیڑھا ہک کیمیائی طور تے غیر فعال مادہ ظاہر کریندا ہا جیڑھا جیومیٹری طور تے بند ہا جیندے اچ کوئی لٹکݨ والے بانڈ نہ ہن ۔ کرل اپریٹس اچ کاربن بخارات دے بہترین حالات دا تعین کرݨ تے سپیکٹروگراف دا جائزہ گھنݨ دا ذمہ دار ہا ۔ کرل نوٹ کیتا کہ جیمز آر ہیتھ تے شان سی اوبرائن سمالی تے کروٹو دے کم اچ برابر دی سنڄاݨ دے مستحق ہن ۔ ایں قسم دے مالیکیول دی موجودگی دا پہلے ٻیٹے لوکاں نظریہ پیش کیتا ہا ، پر کرل تے ایندے سنگتیاں اوں وقت ایندے توں بے خبر ہن ۔ بعد دے تجربات انہاں دی تجویز کردہ بݨتر دی تصدیق کیتی ، تے ٹیم اینڈوہیڈرل فلرینز کوں سیتھیسائز کرݨ کیتے اڳوں ودھی جیندے اندر کھوکلی کاربن شیل اچ ہک دھاتی ایٹم ہا ۔ فلرینز ، مالیکیولز دی ہک کلاس جیندے اچ بک منسٹر فلرین پہلا دریافت شدہ رکن ہا ، ہݨ نینو میٹریلز تے مالیکیولر سکیل الیکٹرانکس اچ ممکنہ ایپلی کیشنز رکھݨ تے غور کیتا ویندا ہے ۔ رابرٹ کرل دا 1985 دا پیپر جیندے دا ناں "C60 Buckminsterfullerine" ہا ، جیڑھا انہاں دے سنگتیاں ایچ ۔ کروٹو ، جے آر ہیتھ ، ایس سی او برائن ، تے آر ای سمالی نال شائع تھیا ہا ، اینکوں امریکن کیمیکل سوسائٹی دی ڈویژن آف ہسٹری آف کیمسٹری دی طرفوں سائٹیشن فار کیمیکل بریک تھرو ایوارڈ نال نوازا ڳیا ، جیڑھا 2015 اچ رائس یونیورسٹی کوں پیش کیتا ڳیا ۔ فلرینز دی دریافت کوں 2010 اچ رچرڈ ای سمالی انسٹی ٹیوٹ فار نینو سکیل سائنس اینڈ ٹیکنالوجی ایٹ رائس یونیورسٹی انہاں ہیوسٹن ، ٹیکساس اچ امریکن کیمیکل سوسائٹی دی طرفوں ہک نیشنل ہسٹورک کیمیکل لینڈ مارک دے طور تے نامزد کرݨ نال تسلیم کیتا ڳیا ۔

1996 اچ نوبل انعام جتݨ دے بعد ، کرل سمالی توں زیادہ خاموش رستہ اختیار کیتا ، جیڑھا نینو ٹیکنالوجی دا ہک واضح وکیل بݨ ڳیا ، تے کروٹو ، جئیں اپݨی شہرت کوں سائنس دی تعلیم اچ اپݨی دلچسپی کوں ودھاوݨ کیتے استعمال کیتا ، آکھیا ، "نوبل جتݨ دے بعد ، تساں یا تاں ہک سائنسی پنڈت بݨ سڳدو ، یا تساکوں کہیں نویں سائنس منصوبے دا خیال آ سڳدے تے تساں اپݨی نویں شہرت کوں اینکوں کرݨ کیتے وسائل حاصل کرݨ کیتے استعمال کر سڳدو ۔ یا تساں آکھ سڳدو ، 'ٹھیک ہے ، میں جیڑھا کجھ کریندا پیا ہا ، ایندے توں لطف اندوز تھیندا پیا ہاں ، تے میں اینکوں جاری رکھݨا چاہندا ہاں ۔ '" اوں عاجزی دے مطابق ، جݙاں رائس دے صدر انہاں توں پچھیا کہ او کیا چاہندن ، نوبل دے اعلان دے بعد ، انہاں درخواست کیتی کہ انہاں دے دفتر تے لیبارٹری دے نیڑے ہک بائیک ریک نصب کیتا ونڄے ۔

بعد دی تحقیق

کرل دی بعد دی تحقیقی دلچسپی اچ فزیکل کیمسٹری شامل ہائی ، ڈی این اے جین ٹائپنگ تے سیکوینسنگ آلات تیار کرݨ ، تے کوانٹم کاسکیڈ لیزر استعمال کر تے ٹریس گیساں کیتے فوٹو اکوسٹک سینسر بݨاوݨ شامل ہن ۔ او رائس یونیورسٹی اچ رہائشی کالج دی زندگی اچ لوویٹ کالج دے پہلے ماسٹر ہووݨ کیتے ڄاتا ویندے ۔

کرل 2008 اچ 74 سال دی عمر اچ ریٹائر تھی ڳیا ، رائس یونیورسٹی اچ یونیورسٹی پروفیسر ایمریٹس ، پٹزر-شلمبرگر پروفیسر آف نیچرل سائنسز ایمریٹس ، تے پروفیسر آف کیمسٹری ایمریٹس بݨ ڳیا ۔

ذاتی زندگی

کرل 1955 اچ جونیل وپل نال شادی کیتی ، انہاں دے ݙو ٻال ہن ۔ او اپݨے دفتر تے لیب اچ سائیکل تے ویندا ہا تے ہر ہفتے رائس برج بریگیڈ نال برج کھیݙدا ہا ۔ کرل 3 جولائی 2022 کوں ہیوسٹن اچ 88 سال دی عمر اچ فوت تھی ڳیا ۔

ایوارڈ تے اعزاز

کلیٹن پرائز ، انسٹی ٹیوٹ آف مکینیکل انجینئرز ، 1957

الیگزینڈر وان ہمبولڈٹ سینئر یو ایس سائنٹسٹ ایوارڈ ، یونیورسٹی آف بون ، جرمنی ، 1984

نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دا فیلو ، 1997

گولڈن پلیٹ ایوارڈ آف دی امریکن اکیڈمی آف اچیومنٹ ، 1997

امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دا فیلو ، 1998

انٹرنیشنل پرائز فار نیو میٹریلز ، امریکن فزیکل سوسائٹی ، 1992

نوبل انعام برائے کیمسٹری ، رائل سویڈش اکیڈمی آف سائنسز ، 1996

جوہانس مارکوس مارسی ایوارڈ انہاں سپیکٹروسکوپی ، 1998

سینٹینری میڈل ، رائل سوسائٹی آف کیمسٹری ، 1999

آنریری فیلو ، دی رائل سوسائٹی آف نیوزی لینڈ ، 2001

یونیورسٹی آف بوچم ریسرچ پرائز ، 2004

نیشنل ہسٹورک کیمیکل لینڈ مارک ، امریکن کیمیکل سوسائٹی ، 2010

سائٹیشن فار کیمیکل بریک تھرو ایوارڈ ، ڈویژن آف ہسٹری آف کیمسٹری ، امریکن کیمیکل سوسائٹی ، 2015

فیلو آف دی آپٹیکل سوسائٹی آف امریکہ