دُھوتیں دا دُھوت

سرائیکی ٻولی اِچ دُھوتا اوں بندے کوں اَکھیندن جیرھا ہر ویلھے ‘ کَنسو‘‘ لہݨ اِچ لڳا رہے ۔ ایݙوں وی ڳالھ اوݙے تے اوݙے دی ڳالھ ایݙے پُڄاوے جیویں جو ہک سرائیکی شاعر آکھیے: دھوتیاں

دُھوتیاں دا زور ہے اڳواڑے پچھواڑے کنوں

مر ونڄاں تاں جند چُھٹے ہِیں روز دے ساڑے کنوں

جیرھی ’’تریمت‘‘ ‘ایݙوں اوݙوں دیاں خبراں چار ایݙے اوݙے پُڄائی رکھے او ’’دُھوتݨ‘‘ سݙویندی اے ۔ پتہ نی ایہ لفظ ہندی ٻولی اِچوں سرائیکی ٻولی اِچ اَئے یا سرائیکی ٻولی اِچوں ہندی ٻولی اِچ ڳے کیوں جو ’’ھ‘‘ دا ’’حرف‘‘ کڈھ تے ہندی اِچ دُھوتی دا لفظ مِلدے ‘ جینویں معنے ’’چُغلی چاوݨ آلی رَن‘‘ سنیہے پُڄاوݨ آلی رَن تے جھیڑا پواوݨ آلی تریمت لیکھئے ہوئے ہَن ‘ ہِیں نال رَلدا مِلدا ہک ٻیا لفظ اے ‘ راج دُوت ‘ راجے دا ایلچی یا کہیں مُلک دا سفیر تے ’’دُھوتو‘‘سݙیندن۔ ’’بگل‘‘ کوں جیرھا ہرݨ یا کہیں ٻے زناور دے ’’سنڳ‘‘ دا بݨیا ہویا ہوندا ہا تے ایہ لوکیں کوں ’’خبردار‘‘ کرݨ یا ’’چِتاوݨ‘‘ کیتے وڄیندے ہَن۔ چنڳا ویندا چھوڑو ۔ ایں بحش کوں ‘ ایہ میݙا تُسیݙا کم نی۔ ایہ کم ہے سئیں ݙاکدار مہر عبدالحق ‘ سئیں حسن رضا گردیزی‘ سئیں اسلم رسول پوری ‘ سئیں احسن واگھا ‘ سئیں صدیق طاہر ‘ سئیں عامر فہیم ‘ سئیں ڈاکٹر طاہر تونسوی ‘ سئیں ممتاز حیدر ݙاہر ‘ سئیں سید انیس شاہ جیلانی تے سئیں قیس فریدی ہوریں دا آپاں تاں خطابی لوک ہیسے۔

اصل اِچ ایہ ڳالھ اینویں چُلی ہئی جو کلھ میں ’’جھوک‘‘ دے ایڈیٹر سئیں ظہور دھریجہ کوں صلاح ݙتی جو اخبار نویس یا اخبار آلیں دی جھاہ تے دُھوتے دا لفظ ورتیا کرو ‘ خاص طورتے اِتھوں دے اخبار آلیں کیتے تاں ایہ لفظ ݙاڈھا پَھٻدے‘ کیوں جو اُنہیں اِچوں ٻہوں گھٹ ایہو جہے ہِن جیرھے خبراں لکھدے ہوون‘ کئی تاں خیر نال ایجھے ہِن جیرھے چار پنج سطریں دی چھوٹی جیہی خبر لکھݨ جوڳے وی کائنی ‘ ہا ایہ ڳالھ منݨ آلی ہے جو اُنہیں جیہا دُھوتا کتھائیں ٻی جاہ تے کائناں لبھسے ۔ ’’افسریں‘‘ دے کن بھرڑیں ہوون ‘ ماتحت چھوٹے اہلکاریں تے عام لوکیں تے چُغلیاں چاوݨیاں ہوون‘ یا سی آئی ڈی تے پولیس آلیں کوں کُوڑیاں ‘ سچاں ‘ رپورٹاں پُڄاوݨیاں ہوون ‘ اِنہائیں دا کوئی مقابلہ نی کر سڳدا ۔ اِنہیں اِچوں کئی تاں ایہو جہے وی ہِن جیرھے باقاعدہ مخبر ہِن ‘ افسریں کنیں ‘ ڈائریاں پُڄیندن ‘ زبانی وی تے لکھیاں ہوئیاں وی ۔ ایہو جیہا ہک دُھوتا ‘ ہک سی آئی ڈی آلے نال کوڑیج ڳیا‘ سی آئی ڈی آلے شودے دیاں وݙے افسر دے سانمھیں پیشیاں پووݨ پئے ڳیاں روز جھاڑ پی تے آوے ہک ݙینھ اُوں صاحب دے ریڈر دی منت کیتی جواونکوں صاحب دی روز ݙیہاڑی دی ناراضگی دی وجہ ݙسے ‘ ریڈر کِھل پیا تے اونکوں ݙسیُس جو جیرھے ݙینھ خان پور کنوں ݙاک اِچ ہک لفافہ اَمدے ‘ ہوں ݙینھ صاحب ناراض تھیندے تے وَل اوندی پیشی پَمدی اے‘ سی آئی ڈی دے اہلکار ریڈر دی کجھ ٻئی منت کیتی نال ٻالیں دی خرچی کیتے تھوڑی گھݨی نذر نیاز وی پیش کیتُس ۔ ریڈر ‘ اونکوں خان پور کنوں بھیڄیا ہویا ہک لفافہ اَڑا ݙتُس ‘ سی آئی ڈی آلے کوں چنڳیں رِیت پتہ لڳ ڳیا جواوندے پِچھوں کون لڳا ہویا ہے ‘ او بَھنّاں تے سِدھا انہاں دے دولت کدے تے پُناں ‘ ہتھ ٻدھ کھڑا ۔ آکھیُس سوہݨا صاحب آ! صاحب سݙویندیں ‘ آل رسول دا واسطہ اِی مَیں غریب دے پِچھوں لہہ ونڄ‘ میݙے نِکے ٻچے ہِن ‘ اُنہیں کوں نہ پِٹوا… اونویں وی توں میݙا افسر ہِیں ۔ محکمے اِچ تیݙا عہدہ اُچا مَیں کنوں ‘ وَل افسر ماتحت دی صلح ایں ڳالھ تے تھئی جو ماتحت ‘ جݙاں پولیس اِچ واپس ویسے اُوں اپݨی حق حلال دی کمائی اِچوں افسر صاحب کنوں نذرنیاز ݙیندا رَہسے۔

منگل10؍ جولائی 1990ء

حوالہ

ٻٹ کڑاک، مصنف: انیس دین پوری۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان