درداں دی ماری دِلڑی علیل اے
ایہ استھائی شجاع آباد دے شاعر اللہ ݙیوایا پُرجوش دی کافی دی ہے ۔ کافی وچ پنج بند ہِن ۔ جہڑے ایں ہِن:
درداں دا ماری دِلڑی علیل اے
سوہݨاں نہ سُݨدا ݙکھاں دی اپیل اے
سئے سئے کیتوسے حیلے تے چارے
مفتے رَلیوسے دَر دَر اوارے
سوہݨیاں دے گھر ہِن اصلوں وِسارے
ݙکھڑے نی تھیندے ہک پل پسیل اے
کم کار گھر توں بے کار تھئی آں
لا لا کے دِل کوں بیمار پئی آں
لکھ عریضے ہُݨ ہار ڳئی آں
دِلبر دی ݙیکھاں کیڑھی دلیل اے
اصلوں بے چنتی تے بے ورد جٖئی ہم
ݙکھ مونجھ دِل کوں بالکل نہ لئی ہم
جے تئیں نہ لئی ہَم سوکھی سَوائی ہم
لایُم تے پایُم ڳل وچ جنبیل اے
چھوٹی عمر وچ دیداں نہ لیندی
ایہے ڳیڑ ڳل وچ اصلوں نہ پیندی
چالاک ہوندی تاں اے ݙٹ نہ چیندی
واہ واہ جو تھئیاں جُڑ جُڑ ذلیل اے
پُر جوش ویساں ، توڑیں رُل جو مرساں
ݙکھ سُول سہساں ، اصلوں نہ ݙرساں
دِلڑی نہ سہندی کیویں جترساں
ونجٖ ڳل جو پوساں تھیسن وسیل اے
ایں کافی دا پہلا مصرعہ اُوں ویلے ٻہوں چَویّا جہڑیلے ذوالفقار علی بھٹو 25مارچ 1978ء کوں سپریم کورٹ وچ اپݨاں بیان ریکارڈ کرا کے اَخیر اِچ اُتلی کافی دی استھائی پڑھی:
درداں دی ماری دِلڑی علیل اے
اُوں ویلے میں سمیت سب نے ایہو جٖاتا جو ایہ مصرعہ خواجہ فریدؒ دی کئیں کافی دا ہے۔ پر بعد اِچ لوکاں پھرولیا تاں ایندا خالق شجاع آباد دے علاقے مٹوٹلی دے چاہ روشن والے دا اللہ ݙیوایا پُرجوش نکلیا۔
ایں مصرع وچ بُھٹّو دا کرب محسوس کیتا ونجٖ سڳدے ۔ سیاݨے آہدن جو ڳالھ مہاڑ دا ہک لمبا چوڑا بیان ہک پاسے تے شاعردا ہک مصرعہ ݙوجھے پاسے رکھ ݙتا ونجٖے تاں شاعر دا مصرعہ بھارا ہوسی ۔ ضیاء الحق بُھٹو کوں1977ء دے آخری اَدھواڑ اِچ محمداحمد خان قتل کیس اِچ پکڑ گھدّا ہا ۔ ایݙے وݙے ، مہاندرے تے مہان لیڈر کوں جیل اِچ سٹ کے کِتی ݙکھ ݙتا ڳیا ہوسی اَتے بھٹّو کوں کِتّی ذہنی تکلیف وچوں لنگھایا ڳیا ہوسی ، اوندا احساس صرف تے صرف بھٹو دی ذات اِی کر سٖگدی ہئی ۔ بھٹو دے دشمناں بارے پُرجوش آکھیے:
ہا ٹھڳ باز تے کر ڳیا ٹھڳی
سٹ ڳیا روندی سُدھ نہ لڳی
اَزلوں قلم اینویں ہئی وڳی
واہ واہ سنگتاں میریاں
اوہ بھٹو جہڑا پروفیسر ریہا ہا ۔ وزیر خارجہ ریہا ہا ، وزیر اعظم تے صدر ریہا ہا ، اوندے کیتے جیل دی حیاتی کیݙی اَوکھی ہئی ایندا تصور اَڄ وی ہک واری مونہ دا ذائقہ بدلا ݙیندے ۔ ایں سارے تناظر وچ بھٹو دا آکھیا ہویا کافی دا مصرعہ ، جیل دی ساری کہاݨی کوں بیان کریندا پئے ۔ ایندے اندر بھٹو دے ݙکھاں دا وی اظہار ہے اَتے حیاتی دے بارُوتھی ونجٖݨ دا وی ۔ بھٹو ݙوجھا مصرعہ نہیں آکھیا جہڑا ایہ ہے:
سوہݨاں نی سُݨدا ݙکھاں دی اپیل ہے
ذوالفقار علی بھٹو ہائی کورٹ دے فیصلے دے بعد سپریم کورٹ اِچ اپیل کرݨ دے حق وچ اِی نہ ہا ۔ پر وکیلاں دے مشورے اُتے اپیل کیتی ڳئی ہئی ۔ بھٹو ݙوجھا مصرعہ نہ اَلاݨا ۔ وَل ظالم سلطان کوں ، جابر مارشل لاء ایڈمنسٹریٹر کوں سوہݨاں آکھݨ ، اوکوں کیویں ٹھہندا ہا ۔ تہوں بھٹو ݙوجھا مصرعہ روک کے اپݨی اَنا کوں برقرار رکھّے ۔ اُوں اپیل نہ کرݨی ہئی نہ آکھی ہئی ۔ پہلا مصرعہ آکھ کے اُوں اہل درد تے اہل دِل کوں ہَلا ݙتا ہا ۔ ݙوجھا مصرع نہ آکھ تے اُوں دشمناں تے وَیریاں کوں ہلا ݙتا ہا ۔ اوندا عزم ہا:
ݙکھ سُول سہساں ، اصلوں نہ ݙرساں
وَیریاں کوں پتہ لڳ ڳیا جو مرݨ پَھٹے اُتے ونجٖ کے وی ایہ بندہ التجا ، ارداس ، تے اپیل کرݨ کیتے تیار کوئنیں ۔ اوہ جٖاݨدا ہا:
نہ ہَم ایہا خبر اصلوں
جو ویساں چڑھ پدھر اصلوں
نہ لہساں لو محض اصلوں
تے ٹھڳ بازاں دے پِڑ پئی آں
اوندا آکھݨ ہا:
لا کے پھہایو ڳاریاں
پُوریاں کیتونی ساریاں
اینویں نی ہوندیاں یاریاں
خاراں نہ ݙے لاچار کوں
ایہا وجہ ہے جو جیوری دے جج نسیم حسن شاہ کوں ہک عرصے بعد بھٹو دی وݙائی کوں منݨاں پیا تے آکھݨاں پیا جو بھٹو بے قصور ہا ۔ جیوری دا فیصلہ غلط ہا ۔ بھل ووئے تیݙے اعتراف ۔ قتل دے بعد جفا کنوں توبھاں کئی اِنہاں منصفاں کنوں سِکھے۔
پُرجوش ہک ٻئی کافی وچ آہدے:
نہیں فرصت اپیلاں دی
نہ چلدی کُئی وکیلاں دی
ہے نِت کوشش تمیلاں دی
عجب دفتر کھنڈایا تئیں
تُوں ٻیٹھوں آپ وچ بنگلے
پیا ماڑیں محل سنگلے
میکوں روکی کھڑن جنگلے
میکوں مفتی ونجٖایا تئیں
سئیں رازش لیاقت پوری تے امتیاز گیلانی دی مرتب کیتی ہوئی ایں کتاب تاریخ دے ہک دور کوں زندہ کر ݙتے ۔ کتاب وچ 26کافیاں،25ݙوہڑے ، ہک غزل تے کجھ ٻئی شاعری موجود ہے ۔ مرتبین ایں کتاب نال ہک شاعر دے کلام کوں ڳول پھرول کے شاعر کوں ادب دے پِڑ اِچ جِوا چھوڑے۔
میݙاخیال ہے جو پُر جوش دا ایہ کلام حالی نا مکمل ہے ۔ مرتبین کوشش کرن تاں ٻیا کلام وی مِل پوسی ۔ اڳلے چھاپے وچ ٻیا کلام ڳول پھرول کے شامل کر ݙتا ونجٖے تاں ایہ وی سرائیکی شاعری دی وݙی خدمت ہوسی ۔ ایندے نال اِی شاعر دے خاندان ، شجر تے اوندی حیاتی دے حویلے وی نال شامل کر ݙیندے تاں کتاب دی شان ٻئی وی ودھ ویندی۔
11؍ستمبر2011ء