خوارج دے فرقے

The tribal origins of the identified Kharijite leaders from the Umayyad period (661–750)

A 1909 photograph of the Nahrawan Canal

خوارج (یا خارجی) اسلام دے او لوک ہن جنہاں نے حضرت علی کرم اللہ وجہہ دے دور وچ انہاں توں اختلاف کیتا تے انہاں دے خلاف بغاوت کیتی۔ خوارج دے کئی ذیلی فرقے ہن، جنہاں دے بارے وچ سرائیکی وچ تفصیل ݙتی ویندی اے۔

فرقے

خوارج (یا خارجی) اسلام دے او لوک ہن جنہاں نے حضرت علی کرم اللہ وجہہ دے دور وچ انہاں توں اختلاف کیتا تے انہاں دے خلاف بغاوت کیتی۔ خوارج دے کئی ذیلی فرقے ہن، جنہاں دے بارے وچ سرائیکی وچ تفصیل ݙتی ویندی اے:

1.اَزَارِقہ (Azariqah)

Arab-Sasanian dirham of the Azariqa leader Qatari ibn al-Fuja'a, struck circa 694–695, with the Kharijite slogan la hukma illa li-llah on the obverse margin

- بنیاد: نافع بن ازرق دے ناں تے،

- عقائد:

او سمجھدے ہن کہ جو کوئی انہاں دے نظریات نہ منے، اوہ کافر اے۔ ݙوجھے مسلماناں کوں "مشرک" سمجھدے ہن تے انہاں دے نال جنگ کوں جائز منیندے ہن تے اپݨے مخالفین دے علاقیاں کوں "دار الکفر" قرار ݙیندے ہن۔

2. نَجْدَات (Najdat)

During the Second Fitna, the Najdat controlled Yamama in central Arabia, whereas the Azariqa controlled Fars and Kirman in southern Persia.

- بنیاد: نجدة بن عامر حنفی دے ناں تے۔

-عقائد:

او سمجھدے ہن کہ گناہ کرݨ والا شخص کافر نی، بلکہ "منافق" اے۔ امام (لیڈر) دے غائب تھیوݨ تے وی جماعت دا وجود برقرار رہ سڳدا اے۔ ݙوجھے فرقیاں نال نسبتاً نرم رویہ رکھدے ہن۔

3. صُفْرِیّہ (Sufriyyah)

The Sufri Midrarid dynasty of Sijilmasa (green) lasted for around 150 years.

- بنیاد:زیاد بن الاصفر دے ناں تے۔

- عقائد:

ݙوجھے خوارج دے مقابلے وچ اعتدال پسند ہن۔ غیر خوارج کوں فوراً کافر قرار نہ ہن ݙیندے۔ سیاسی اختلافات تے زور ݙیندے ہن۔

4. اِبَاضِیّہ (Ibadiyyah)

The Ibadi Rustamid dynasty ruled over much of modern-day Algeria for over a century.

- بنیاد: عبداللہ بن اباض دے ناں تے۔

- عقائد:

خوارج دے سب توں معتدل فرقے وچوں ہن۔ ݙوجھے مسلماناں کوں کافر نی سمجھدے، بلکہ "مخالف" مندے ہن۔ اڄ وی موجود ہن تے عمان، شمالی افریقہ تے زنجبار وچ آباد ہن۔

5. عَجَارِدَہ (Ajaridah)

- بنیاد: عبدالکریم بن عجرد دے ناں تے۔

عقائد:

قرآن دے بعض حصیاں کوں منݨ توں انہاں نے انکار کیتا۔ انہاں دے نزدیک گناہگار مسلمان "مشرک" ہن۔ انہاں دا اثر زیادہ تر ایران تے خراسان تک رہیا۔

6. ثَعَالِبَہ (Tha'alibah)

- بنیاد: ثعلبہ بن مشکان دے ناں تے۔

- عقائد:

امامت دے نظام تے زور ݙیندے ہن۔ ݙوجھے فرقیاں نال سخت مخالفت رکھدے ہن۔

7. بَیْہَسِیّہ (Bayhasiyyah)

-بنیاد: ابوبیہس ہصیم بن جابر دے ناں تے۔

- عقائد:

گناہگار کوں "کافر" نی، بلکہ "فاسق" سمجھدے ہن۔ انہاں دے نزدیک ایمان صرف عقیدے نال نی، بلکہ عمل دے بغیر مکمل نی تھی سڳدا۔

خوارج دی عمومی خصوصیات:

1. سخت گیر: اسلام دے معاملے وچ بہت سخت نظریات رکھدے ہن۔

2. تکفیر: مخالفین کوں کافر قرار ݙیوݨ دا رجحان رکھدن۔

3. بغاوت: حکمراناں دے خلاف بغاوت کوں جائز سمجھدے ہن۔

4. عمل تے زور: ایمان کیتے عمل کوں ضروری سمجھدے ہن۔

خوارج دے اے فرقے وقت دے نال نال ختم تھی ڳئے، پر انہاں وچوں ہک اباضیہ فرقہ اڄ وی موجود اے۔