خواجہ محمد یار فریدی

حضرت خواجہ محمد یار فریدی

1883ء تا1948ء

حضرت خواجہ محمد یار بلبل ؔفریدی بنیادی طور تے مذہبی مبلغ تے صاحب معرفت صوفی شاعر ہن۔آپ کوں سرائیکی وسیب دے علاوہ لاہور تے امر تسر تک دے وڈے وڈے مذہبی اجتماعات اچ مدعو کیتا ویندا ہا جتھاں آپ دی ایمان افروز تقاریر سنکے ہزاراں لوک آپ دے متعقد تے مرید بن گئے۔جتھوں تک آپ دی شاعری دا تعلق ہے تاں بعض ناقدین حضرات آپ کوں حضرت خواجہ غلام فرید ؒ دے بعدسب توں وڈا شاعر ہوون دا درجہ ڈیندن تے بعض حضرات خرم بہاول پوری کوں۔بہر حال خواجہ محمد یار بلبلؔ فریدی ہک بلند پایا سہہ زبان شاعر ہن۔آپ دا مجموعہ کلام’’دیوانِ محمدی‘‘ترائے زباناں یعنی اردو ،سرائیکی تے فارسی شاعری تے مشتمل ہے۔کیوں جو بلبل ؔفریدی حضرت خواجہ غلام فریدؒ دے دستِ بیعت ہن ۔ تہوں اوہ نظریہ وحدت الوجود دے قائل تے پرچارک ہن۔تے انہاں دی شاعری معرفت دے رنگ اچ رنگی ہوئی نظر آندی ہے۔ایں حوالے نال آپ دا ہک ضرب المثل شعر ملاحظہ تھیوے۔

حقیقت محمد دی پا کئی نئیں سگدا

اِ تھاں چپ دی جاہ ہے الا کئی نئیں سگدا

خواجہ محمد یار فریدی ہک سچے عاشقِ رسول تے ثنا خوانِ مصطفیٰ ہن۔آپدیاں لکھیاں ہویاں نعتاں اج وی نعت خوان حضرات وڈے ذوق شوق نال مذہبی جلسیاں وچ پڑھدن۔آپ دا مِکس مجموعہ کلام (دیوانِ محمدی)320صفحیاں تے مشتمل ہے، جیندے وچ زیادہ تر کلام فارسی وچ ہے یعنی فارسی کلام 121صفحے، اردو کلام 55صفحے تے سرائیکی کلام 84صفحیاں تے مشتمل ہے۔آپ شاعری وچ تخلص محمدؔ ،محمد یارؔ، بلبلؔ تے فردؔ استعمال کریندے ہن۔23مئی1948ء کوں آپ لاہور اچ انتقال کر گئے۔پہلی تدفین لاہور کیتی گئی تے ول بعد اچ آپ دا جسدِ خاکی اپنے آبائی قصبہ گڑھی اختیار خان ضلع رحیم یار خان گھن آ کے سپردِ خاک کیتا گیا۔

غزل

زاہد زہد کوں چھوڑ تاں توں ہک تھیویں

کیتی کر تی بوڑ تاں توں ہک تھیویں

عشق  سنیندے شینہہ  مریلا

نہ تھیویں کمزور تاں توں ہک تھیویں

ہک دے سانگے ہک دے کیتے

ہر دی جتّی جوڑ تاں توں ہک تھیویں

ملوانیں  دی سنگت سٹ گھت

ناں مفتے ڈلھ بھور تاں توں ہک تھیویں

علم  عمل دا  دھندا  سٹ  کر

تھی رندی میخور تاں توں ہک تھیویں

میکوں نال دھیان دے ڈیکھیں

میں بن گیاں کجھ ہور تاں توں ہک تھیویں

یار   محمد   یار  ؔ کو ں  سمجھیں

نہ تھی الٹا تور تاں توں ہک تھیویں

  ___________________________

سوز نواں ہر روز جلاوے بوڑ کڈھے ہڈ تن دے

شالا نال حبیب گزاروں سوہنے ڈیہنہ ساون دے

____________________________

اکھ رجدی نئیں توڑے میکوں

دم دم ڈسدے، پل پل ڈسدے

حضرت خواجہ محمد یار فریدی ‘ حضرت خواجہ غلام فریدؒ دے دل منگدے مرید ہن۔ آپ حضرت خواجہ فرید دے مکتبِ فکر دے نمائندہ شاعر اِن۔ خواجہ محمد یار سئیں 1300ھ مطابق 1883ء ڳڑھی اختیار خان ضلع رحیم یار خان وچ پیدا تھے۔ آپ اوں وقت دے جید علماء مولانا رحمت اللہ ‘ مولانا محمد حیات تے مولانا تاج محمود کنوں علوم دینی دی تعلیم حاصل کیتی تے ول حضرت خواجہ پیر فرید سئیں دے ہتھ تے بیعت کیتی۔ حضرت خواجہ فرید سئیں دے وصال دے بعد آپ دے صاحبزادے حضرت نازک کریم سئیں دی صحبت وچ ڈاہ سال گزارئیے تے انھاں دے مدرسے وچ درس ݙیندے ریہے۔ آپ 1915ء اِچ حج دی سعادت حاصل کیتی۔ مولانا صاحب ٻہوں وݙے واعظ تے مقرر ہن۔ آپ دی تقریر سُݨ تے لوک حال کنوں بے حال تھی ونڄن ہا۔ آپ مثنوی مولانا روم ݙاڈھے سوہݨے طریقے تے پڑھدے ہن۔ ہک واری علامہ محمد اقبال فرمائش کر تے آپ توں مثنوی سُݨی۔(108)حضرت خواجہ محمد یار فریدی دا وصال 14رجب المرجب 1367ھ مطابق مئی 1947ء کوں لاہور وچ تھیا۔ آپ دا مزار مبارک ڳڑھی اختیار خان تحصیل خان پور ضلع رحیم یار خان وچ ہے۔

حضرت خواجہ احمد یار فریدی سرائیکی ‘ اردو تے فارسی دے ٻہوں وݙے شاعر ہن۔ آپ بلبل تخلص فرمیندے ہن۔ آپ کوں بلبلِ فرید سݙیا ویندے۔ آپ دا نعتیہ تے صوفیانہ کلام وݙے درد ‘ سوز نال بھریا ہویا اے۔ زبان انتہائی صاف ‘ رواں تے دل وچ لہہ ونڄݨ والی ہے۔ آپ دا دیوان ’’دیوان محمدی دے ہن تئیں کئی ایڈیشن شائع تھی چکین۔ آپ دیاں کئی کافیاں تے نعتاں کوں قٻول عام دی سند حاصل تھئی اے۔

نمونہ کلام :

کافی

سکھ سیج دیاں نندراں ڳیاں

سانول سدھایا کیا کراں

لائق نہ ہم دیدار دی

دیدیں اَڑایا کیا کراں

کیا کیا سُݨاواں حال ہُݨ

دلبر نہ نیتم نال ہُݨ

پے ڳل وݙے جنجال ہُݨ

زلفیں پھسایا کیا کراں

ٻݙ تر پیم ونڄ دھار وچ

ظلمات دھوں اندھار وچ

موجیں دی دار مدار وچ

قادر کھڑایا کیا کراں

لائی انوکھی پیت ہم

ڳئی دیر چھوڑ سیت ہم

نازک ݙسائی ریت ہِم

ریتیں روایا کیا کراں

کیویں چھپانواں درد کوں

رُخ زرد آہیں سرد کوں

ہِیں فرد غازی مرد کوں

پِیڑیں   ہرایا کیا  کراں

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان