خواجہ فریدؒ دی سِندھی شاعری

سندھی زبان و ادب نال خواجہ سئیںؒ دا تعلق ایں لحاظ نال فطری گاٖلھ ہے جو اُنہاندے بزرگ سندھ توں ملتان (منگلوٹ، لودھراں) وچ آ تے آباد تھئے ۔ ملتان دے مشہور بزرگ حضرت بہاء الدین زکریاؒ دا تعلق تصّوف دے سلسلۂ سہروردیہ نال ہا تے سندھ دے لوک زمانہ قدیم توں اُنہاں دے معتقد چلے آندے ہن ۔ خواجہ سئیںؒ دے بزرگاں دا وی تصوّفدے سلسلۂ سہروردیہ نال تعلق ہا ۔ شاید ایہو تعلق اِی اُنہاندی ملتان منتقلی دا سبب ہے ۔ خواجہ سئیںؒ دا خاندان یاریوالی (ضلع مظفرگڑھ) وچ رہݨ دے بعد موجودہ قصبہ کوٹ مٹھݨ (ضلع راجن پور) وچ منتقل تھیا۔ایہ علاقہ سندھ دے نسبتاً نیڑے ہا ۔ ایں کیتے سندھی زبان دے اثرات سرائیکی زبان تے مرتب ہووݨ وی فطری گاٖلھ ہے ۔ ایں وی آکھیا ونجٖ سڳدے جو سرائیکی دے اثرات ٻہوں نیڑے واقع ہووݨ دی وجہ نال سندھ دے علاقہ دی زبان تے وی تھی سڳدے ہِن ۔ ایہ خاندان جݙاں چاچڑاں منتقل تھیا تاں ایندے نال وی کجھ فرق سندھی زبان توں واقفیت دے حوالے نال ایں کیتے نئیں پوندا جو ایہ علاقہ سندھ دے نیڑے اِی ہے۔

سندھ دے لوکاں دی آ ونجٖ وی رہندا ہئی کیونجو خواجہ سئیںؒ ہک روحانی گدی دے سجادہ نشین ہَن ۔ سندھی زبان تے ادب نال دلچسپی ایں طرحاں وی ظاہر تھیندی ہے جو شاہ عبداللطیف بھٹائیؒ دا کلام ’’شاہ جو رسالو‘‘ اُنہاں دے زیر مطالعہ رہندا ہا ۔ سچ سرمست ؒ تے فریدؒ فکری لحاظ نال ہک ݙوجھے دے ٻہوں نیڑے ہن ۔ وحدت الوجود تے مرشد نال محبت ݙوہیں دے کلام دا طرہ امتیاز ہے ۔ سندھ دے صوفی شعراء سرائیکی وچ شاعری کیتی ہے ایندی وجہ وی نیڑے ترین ہووݨ دی وجہ نال سرائیکی زبان نال اُنہاں دی واقفیت ہے ۔ ایہ وی ہک حقیقت ہے جو سرائیکی علاقے دے لوک سندھ دے سرائیکی شاعراں دے بارے وچ اپݨی واقفیت نہیں رکھیندے جتنے سندھ دے اہلِ علم سرائیکی شاعراں دے بارے وچ رکھدے ہن ۔

خواجہ سئیںؒ اپݨی سرائیکی شاعری وچ وی سندھ دی لوک داستاناں دے کرداراں کوں ورتیا ہے جیندے وچ مومل راݨو ، عمر ماروی دا بطور ِ خاص ذکر کیتا ونجٖ سڳدا ہے ۔

کلامِ فریدؒ وچ اساکوں سندھی زبان وچ درج ذیل ݙو کافیاں مکمل طور تے سندھی وچ ملدی ہِن:

عشق اساہنجی جا آہے انصاف

مان ظلم نبھائیندیس

تاں بھی تھورا تُہنجا ڳائیندیس

لجٖ لوئی جی کِین اُتاریندس

تُہنجا بخمل باہ میں باریندیس

ایں طرحاں مکمل اشعار وی مختلف سرائیکی کافیاں وچ مل ویندے ہِن۔ مثلاً:

آ ھِن قلندر روز و شب

پَہنجی خودی میں خود غرق

جَیں رمز راول جی ٻجھی

تِن کھے مشاہدہ رات دِن

میݙا مٹھڑا ماݨھوں کاک جا

شالا راݨا ایندم رات

سرائیکی کلام وچ سِندھی دے مصرعے تے سندھی الفاظ وی اساکوں کثرت نال مل ویندے ہِن۔

حوالہ

فرید نامہ ، مصنف: اسلم میتلا ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان