خان پور دا تاریخی پس منظر

خان پور تاریخی ، سیاسی ، ادبی تے ثقافتی لحاظ نال منفرد مقام رکھیندے ، اے شہر قیام پاکستان توں پہلے 1932ء تئیں ضلع رہ چکے ، بعد وچ بعض مصلحتاں دے تحت ایندی ضلعی حیثیت وی ختم کر ݙتی ڳئی تے تمام ترقیاتی کماں دا رُخ رحیم یار خان دے پاسے موڑ ݙتا ڳیا ۔ خان پور دا وسیع و عریض علاقہ 37ہزار 62سو 83ایکڑ اراضی تے مشتمل ہے تے ایندے وچ کل 265دیہات 119مواضعات تے 148چکوک شامل ہن ۔ خان پور شہر کراچی توں پشاور ونڄݨ والی مین روڈ ریلوے لائن تے واقع ہے ایندے مشرق وچ بہاول پور ڈویژن ، مغرب وچ ضلع رحیم یار خان ، شمال طرفوں دریائے سندھ جیڑھے جو ہک سو میل تئیں وہندا ہویا چاچڑاں شریف توں لنگھدے ۔ جݙݨ جو جنوب وچ چولستان دا وسیع علاقہ ہے جیڑھا جو بھارتی علاقہ نال ملحق ہے ۔ خان پور تحصیل وچ 28یونین کونسل ، 12ریسٹ ہائوس ، 4واپڈا سب ڈویژن ، ہک کمپیوٹرائز شناختی کارڈ آفس ݙو زرعی ترقیاتی بینک ،5ٹیلی فون آفس تے ٻئے سرکاری تے غیر سرکاری درجناں ادارے موجود ہِن جݙݨ جو تحصیل خان پور وچ نمبرداراں دی تعداد 272،ممبر قومی اسمبلی ہک تے صوبائی اسمبلی کیتے ترائے رکن منتخب تھیندے ہن ، خان پور دا پاݨی مجموعی طور تے مٹھا ہے تے تقریباً 60توں 80فٹ گہرائی تئیں دستیاب ہے ۔ خان پور تحصیل نال ملحق چولستان تے صحرا ہک شکارگاہ دی وی حیثیت رکھیندے جݙݨ جو پاک و ہند دے درمیان ہک مشکل گزار سرحد دا وی کم ݙیندے ۔ نواب آف بہاول پور دے دور وچ خان پور توں چاچڑاں شریف تئیں ریلوے لائن وِچھائی ڳئی تے خان پور ریلوے سٹیشن کوں جنکشن دا درجہ ݙتا ڳیا لیکن بدقسمتی نال ایں ریلوے لائن کوں نواب آف بہاول پور سر صادق محمد دی وفات دے بعد بند کر ݙتا ڳیا تے ریلوے سٹیشن خان پور توں جنکشن دا درجہ وی کھس گھدا ڳیا ۔ جݙݨ جو ایں دور وچ خان پور وچ ہوائی اݙا وی تعمیر کیتا ڳیا ہئی جیڑھا جو ہُݨ ہک عرصے توں قابضین دے تصرف وچ ہے تے قابضین اینکوں گودام دے طور تے استعمال کریندن ۔ ایندے علاوہ صنعت و حرفت دے لحاظ نال خان پور تحصیل کہیں اعتبار نال گھٹ کائنی ۔ خان پور توں اَدھ میل فاصلے تے ٹیکسٹائل مل جیڑھی جو 1953ء وچ ہک کروڑ روپے دی لاگت نال تعمیر کیتی ڳئی جیں ملک بھر وچ اپݨا اہم کردار ادا کیتا ایندے علاوہ خان پور وچ نصف درجن کاٹن فیکٹریاں ، آئس فیکٹریاں تے کولڈ سٹوریج دے علاوہ آئل ملز ، سمال انڈسٹریز تے ٻئی مصنوعات علاقے دی ترقی تے صنعت و حرفت دے میدان وچ اپݨا بھر پور کردار ادا کریندن ۔

خان پور ضلع رحیم یار خان دی ہک اہم تحصیل ہے جیندی آبادی 3لکھ توں ودھ نفوس پر مشتمل ہے ۔ شہر دی سالانہ آمدݨ50کروڑ روپے توں ودھ ہے ، تمام وسائل دے باوجود ضرورت ایں گاٖلھ دی ہے جو ایندی سابق ضلعی حیثیت بحال کیتی ونڄے ۔ خان پور دی ماضی دی معروف اشیاء وچ اتھاں بݨݨ والے نفیس ترین دھات دے کٹورے پورے برصغیر وچ مشہور ہن جیندی وجہ نال خان پور کوں خان پور کٹورہ وی آکھیا ویندا ہے اگر تساں اَڄ وی ایں علاقے وچ مشرقی روایات دے امین کہیں قدامت پسند گھراݨے وچ مہمان تھیوو تاں سٹین لیس سٹیل یا چینی دی بݨی ہوئی پلیٹاں دی بجائے کانسی دے چھوٹے چھوٹے کٹوریاں وچ ’’بھاڄی‘‘ پیش کیتی ویسی ۔ جسی کٹورے آزادی توں پہلے شہرت رکھیندے ہن ۔ ترک تے مواصلات دی تحریک دے ݙینہاں مولانا ابوالکلام آزاد تے گاندھی وی کراچی توں بذریعہ ٹرین لاہور ویندے ہوئے خان پور ریلوے سٹیشن تے رُکے تے علاقے دے کانگریسی لیڈراں خان پور دے ظروف سازاں دا بݨیا ہویا ہک کٹورہ پیش کیتا جیندے وچ گاندھی جی پاݨی پیتا ۔

خان پور دی مٹی وݙی مردم خیز ہے جیندے نال ملک دے ممتاز عالم دین ، روحانی شخصیات ، سجادہ نشین ، طالب علم ، رہنما ، انجینئر ، ڈاکٹرز تے قومی سطح دے کھݙاری پیدا کیتے ، درویش صفت اللہ والیاں وچ بانی دین پور شریف سئیں غلام محمد اول دین پور شریف جیڑھا جو ضلع جھنگ توں ہجرت کرکے خان پور تشریف گھن آئے تے اپݨے مرشد کریم حافظ محمد صدیق دے حکم تے خان پور دے اِی تھی کے رہ ڳئے ۔ اُنہاں دے جانشین عالم باعمل حضرت  مولانا میاں عبدالہادی خلیفہ دوم دے بعد انہاں دے ہن ۔ صاحبزادے ممتاز روحانی شخصیت پیر و مرشد میاں سراج احمددین پوری ہن ۔ ممتاز عالم دین حافظ الحدیث شیخ القرآن مولانا محمد عبداللہ درخواستی مرحومؒ، مولانا عبدالشکور دین پوری تے مولانا غلام مصطفیٰ مرحومؒ و مغفور دا تعلق وی ایں سر زمین خان پور توں ہے ۔ قومی سطح دے کھݙاری ثناء اللہ ، جان محمد تے عبدالرشید دا تعلق وی خان پور توں ہے ۔ زرعی پیداوار دے لحاظ نال خان پور تحصیل پنجاب بلکہ ملک دے کہیں وی شہر توں پچھوں کائنی ۔ اِتھوں دی پیداوار وچ کݨک ، چھولے ، چاول ، دال ، ڳنا ، مکئی ، تمباکو ، مرچ ، کپاہ تے ٻئی اجناس بکثرت پیدا تھیندن ۔ جیندے نال ملک دے ݙوجھے علاقیاں دے علاوہ بیرون ممالک وچ وی بھیڄا ویندے۔

خان پور وچ قدیم مقامی باشندیاں دے علاوہ مہاجر آباد کار باشندے وی کثیر تعداد وچ آباد ہِن ۔ مقامی لوکاں وچ اقوام کھوکھر ، داد پوترہ عباسی ، ݙاہر ، بلوچ ، چاچڑ ، ماچھی ، دھریجہ ، بھٹہ ، لاڑ تے ٻئی قوماں قدیم طور تے آباد ہِن ۔ جیڑھی جو ایں دھرتی دے سپوت ہِن جݙݨ جو ݙوجھی قوماں وچ مہاجر آبادکاراں وچ او لوک شامل ہِن جنہاں دے آبائو اجداد یا تاں جنگی مہارت یا تبلیغ اسلام دے سلسلے وچ اِتھاں آئے تے اِتھوں دے تھی کے رہ ڳئے ۔ انہاں وچ سید یا قریشی خاندان خصوصی طور تے قابل ذکر ہن ۔ تحصیل خان پور وچ ہک تحصیل ہیڈکوارٹر ہسپتال وی قائم ہے جیندا سالانہ بجٹ لکھاں روپے صرف دوائیاں دا ہے جیندے وچ سینکڑاں بستریاں دی گنجائش ہے ۔

خان پور تحصیل دا ایریا  5پولیس تھاݨیاں تے مشتمل ہے جیندے وچ تھاݨہ سٹی ، صدر ، سہجہ ، اسلام گڑھ ، تے ظاہر پیر تھاݨہ شامل ہن  تے انہاں تھاݨیاں دی سربراہی کیتے شہر وچ ڈی ایس پی آفس قائم ہے ۔

حوالہ

کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء