حمل فقیر لغاری
حمل خان لغاری بلوچ قبیلے نال تعلق رکھیندن۔ آپ 1810ء وچ قصبہ میر خان لغاری سندھ وچ پیدا تھئے ۔ حمل خان لغاری کوں چنگی چوکھی دینی تے عربی فارسی دی تعلیم ݙتی ڳئی ۔کجھ عرصہ بعد حمل خان دا خاندان اتھوں اُٹھی تے سکرݨڈ دے نزدیک ونڄ آباد تھیاتے ہک نویں قصبے محمود خان لغاری دی بنیاد رکھی ۔ حمل خان اوں ویلھے جوان ہن ۔ انھاں اتھاں ہک مکتب جاری کیتا جیں وچ سینکڑاں طالب علم پڑھدے ہن۔ حمل خان لغاری ٻہوں چنگے استاد تے عالم دین ہن۔ پورے وسیب وچ انہاندی چنگی بھلی عزت تے شہرت ہئی ‘ ہوں ویلے دے حاکم وی آپ دی ݙاڈھی عزت کریندے ہن۔ میر مراد علی نال ݙاڈھی گھاٹی یاری ہانے۔ حمل فقیر دی طبیعت وچ درویشی ہئی۔ او پیراں فقیراں نال ݙاڈھی عقیدت رکھیندے ہن۔ پیر صاحبان پگاڑا تے بدین دے بزرگان نال وی ٻہوں نیاز مندی رکھدے ہن۔ حمل خان لغاری دے پتر محمد رحیم انگریزاں دی نوکری اختیار کر گھدی تاں حمل فقیر دے روکن تے انھاں کوں اے نوکری چھوڑنی پئی۔ حمل فقیر لغاری اپݨی وستی محمود خان لغاری وچ ہفتے دی رات 1879ء کوں وفات پاتی تے ابراہیم شاہ دے قبرستان اِچ دفن تھئے۔
حمل خان لغاری ہک صاحبِ علم شخص ہن ۔ فی البدیہہ شعر آکھݨ دے ماہر ہن۔ طبیعت سیرانی پاتی ہانے ساری عمر گھمدے پھردے ریہے۔
ڈاکٹر نبی بخش بلوچ آہدن جو حمل لغاری دے کلام تے مولوی لطف علی تے خلیفہ نبی بخش لغاری دا ٻہوں اثر ہے تے حقیقی معنی وچ اے بزرگ حمل خان لغاری دے استاد ہن‘ حمل لغاری لطف علی دے تتبع دے وی کئی بند لکھین۔(73)حمل خان لغاری نے سرائیکی زبان وچ سی حرفیاں ہیر رانجھا ‘ نعمت نامہ ‘ مرشد دی مدح ‘ قصہ ججمہ سلطان لکھئے‘ قصہ ججمہ سلطان لطف علی دی تتبع وچ ہے۔ حمل فقیر دے زمانہ وچ سیاسی ‘ سماجی تبدیلیاں تیزی نال تھیندیاں پیاں ہن۔ نواں قدراں نویں رنگ ݙیکھ تے او اپݨا شاعری وچ رد عمل ظاہر کریندن۔ غیر ذمہ دار نوجواناں دے موضوع تے نظم آہدن۔ اینویں او علماء دین تے مذہبی رہنماواں تے وی کڑی تنقید کریندن۔ انھاندے کلام وچ طنز و مزاح دی خوشبووی آندی ہے تے حقیقت و معرفت دے اسرار و رموز وی اساݙے دل کوں اپݨی طرف چھکیندن۔ سندھ دے ایں مہاندرے سرائیکی شاعر کئی ݙوجھے شاعراں کوں متاثر کیتا جنہاں وچ عرضی فقیر ‘ نعیم فقیر ‘ جان محمد ‘ نور محمد‘ حسن بخش‘ شاہ محمود دیدڑ ‘ شیر محمد لغاری تے لعل بخش لعلݨ شامل ہن۔(74)
جانی یار جدائی والی ڳال نہ کر میں نال سائیں
جیکے قول قرار کتونی سخن سچے سے پال سائیں
آکھئی گݙ ہمیشہ ہوسوں وتھ نہ گھتسوں وال سائیں
ہُݨ وت حمل نال کیہا ٻی خام رُسݨ دا خیال سائیں
دلبر میکوں درد ݙتی بے درد پھریں توں کینویں
وے جگ جیویں
موئیں کوں نہ مار سائیں متاں مُردے مار سݙینویں
وے جگ جیویں
آکھ اِہا کہیں مت ݙتی جو رت اساݙا پیویں
وے جگ جیویں
نام خدا دا من توں نہ کر نال اساݙے اینویں
وے جگ جیویں
گݙ ہوویں کھنڈ کھیر تھیوں ہو نال حمل گݙ تھیویں
وے جگ جیویں
حمل فقیر لغاری دی سی حرفی دا بند نمونہ طور:
ش شالا جانی یار آسی
تھیسی ویہڑھا بھی باغ بہار میاں
ہار ہنجوں دے میں ہار پوتے
کر آئوسی بھی ہار سنگار میاں
ڈھول آئوسی تاں میں ڈھول وجا
ݙیساں پھیرڑیاں لکھ ہزار میاں
حمل ہک واری جانی یار ملے
اُٹھی ونڄے اے کل ازار میاں(ص113:)
حوالہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان