حضرت ملّاں
قدامت دے لحاظ نال حضرت ملاں دا نور نامہ سرائیکی شاعری دی پہلی مستقل کتاب ہے۔ اے کتاب سرائیکی وسیب دے ہر گھر وچ صدیاں توں موجود ہے۔ اے ہک طویل مذہبی نظم ہے ۔ جیندے وچ تخلیقِ کائنات دے موضوع کوں بیان کیتا ڳے۔ ایندے اشعار دی تعداد ڈڈھ سو ہے۔ حافظ محمود شیرانی اینکوں 1054ھ دی تصنیف تسلیم کریندن۔(44)مگر ایندے متن دا غور نال مطالعہ کیتا ونڄے تاں شاعر اپݨی نظم دے اندر اِی ایندا سن تصنیف درج کر ݙتے۔ منڈھ قدیم توں اے رواج چلیا آندے کہ شعراء اپݨی تصنیف دے اختتام تے ایندا سن تصنیف اشعار وچ ضرور قلمبند کریندے ہن۔ ایہو اندرونی شہادت اِی ایں کتاب دے سن تصنیف دے تعیّن وچ اساݙی مددگار ثابت تھیندی ہے۔
پنج سو سال جو گزرے آہے ہجری بعد رسولوں
ملاں کہے غریب وچارا کم علماواں کولوں
نیکی عمل نہ کیتم کوئی شامت نفس جہولوں
عمر گزری توں پچھوں تاواں بھر کہا قبولوں
جو کجھ روئے زمین تے پیدا سبھ کجھ ہوسی فانی
نام نشان نہ رہسی کائی جز ایمان نشانی (45)
نظم دے ایں حصے وچ حضرت ملاں اے ڳالھ بالکل نکھیڑ تے پیش کر ݙتی ہے کہ ہجرتِ نبویؐ کوں 500سال تھی ڳئے ہن جیڑھے او صفت آفرنیش کوں نورنامے دے ویس وچ قلمبند پے کریندن۔ ایں توں علاوہ نورنامے دے اندر ہک ٻئی تکڑی شہادت موجود ہے۔ جیڑھی ایندے سنِ تصنیف تے پک دی مہر لیندی ہے۔ شاعر لکھدے کہ ہک عالم دین ہک ݙینہ کتب خانے وچ صفت آفرنیشن ݙٹھی تاں اونکوں تحفے دے طور تے اوں نے شاہ غزنی سلطان محمود دی خدمت وچ پیش کیتا۔ سلطان محمود ایں کتاب دی ٻہوں پذیرائی کیتی۔ سلطان محمود غزنی دا دور حکومت 363ھ وچ سبکتگین دی وفات توں شروع تھیندے۔ ول 401ھ وچ محمود غزنوی ملتان تے حملہ کر تے ایں تے مکمل قبضہ کر گھندے۔ یقینا حضرت ملاں صفت آفرنیشن دا سرائیکی ترجمہ بعد وچ کیتا ہوسے۔ اوں توں پہلے اے کتاب سلطان محمود غزنوی دی خدمت وچ پیش کیتی ونڄ چکی ہئی۔ اگر ایں تاریخی حوالے وچ کوئی زمانی فرق ہوندا یعنی سلطان محمود غزنوی دے عہد 500ھ دے بعد شروع تھیندا تاں اے سارا ڳویڑ خود بخود ختم تھی ونڄے ہا۔ مگر سلطان محمود غزنوی دا زمانہ ایں کتاب دے سرائیکی وچ ترجمہ تھیوݨ توں پہلے دا زمانہ ہے ہِیں کیتے اساں اینکوں ہک مضبوط تے ناقابل تردید شہادت دے طور تے تسلیم کریندیں ہوئیں اینکوں 500ھ دی تصنیف منیندوں۔ نورنامے وچ سلطان محمود غزنوی دے حوالے دے اشعار ملاحظہ کرو کہ کیویں ہک بزرگ سلطان دی خدمت وچ اے کتاب پیش کریندے:
کتب خانے وچ ہک ݙینہ اُس نے صفت آفرنیشن ݙٹھی
لذت اس دی بہت زیادہ شیر شکر توں مٹھی
تحفہ کر تے شاہ غزنی دو نورنامہ گھن آیا
ہویا مسافرستان ݙینہاں دا پندھ کریندا آیا
شاہ غزنی جو آندا سُݨیا کیتُس استقبال
صفت آفرنیشن سُݨ تے بہتا ہویا او خوشحال
شاہ سلطان محمود غزنوی جاں پھر آیا خانے
نام خدا تصدق کیتُس کائی گنج حزانے
نورنامے دی زبان دا مطالعہ کریجے تاں اے زبان ٻہوں قدیم دور دی لڳدی ہے۔ اگرچہ ول ول چھپائی دے نال نورنامے دی زبان تبدیل تھیندی رہ ڳئی ہوسے مگر ول وی اے 700ہجری دیاں معلوم کتاباں دی زبان توں کافی قدیم لڳدی ہے۔ نورنامے کوں پڑھ تے اندازہ تھیندے کے حضرت ملاں اوں وقت دے ہک مہاندرے شاعر ہن۔ انھاں دے کلام وچ روانی وی ہے تے خیال دا سُوہݨپ تے بلندی وی:
روئے زمین تے پیدا کیتُس حضرت نبی سونہارا
ݙوہاں جہاناں دا والی کیتس آھا یار پیارا
اپݨے نوروں پیدا کیتس سر رسول مبارک
نور تجلوں پیدا کیتس روئے رسول مبارک
شرم کنوں ݙوں اکھیں پیدا نک بہشتی عنبر
عبرت دے ݙوں کن سنوارے نبی رسول پیغمبر
حوالہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان