حضرت جانباز جتوئی(سرائیکی دا قلندر مزاج شاعر)

حضرت جانباز جتوئی

(سرائیکی دا قلندر مزاڄ شاعر)

لکھت: :فیضؔ بلوچ

تعارف

ہسدا مسکراندا وجیہ چہرہ،موکلا منہ متھا،جھلمل بکھدیاں روشن اکھیں،گھاٹے ونگرے وال،مٹھ بھر چاپویں ݙاڑھی،گندمی رنگ،بھرواں جثہ،انڳلیں وچ رنگ برنگے عقیق،ویݨی وچ قلابہ،ڳل وچ تسبیح نما مالا،لمبا چولا،منجھ چادر،ڳل وچ رومال،جاہ و جلال والی شخصیت،ایہ ہن حضرت جانباز جتوئی۔

ڄم پل

آپ1924ء وچ ضلع مظفر ڳڑھ دے ہک چھوٹے جھئیں قصبے (موجودہ تحصیل) جتوئی وچ سردار نصرت خان جتوئی دے گھر پیدا تھئے۔جانباز اڄاں ٻال معصوم ہن جو ماء دی ٹھڈڑی چھاں سرتوں ڈھل ڳئی،اوہ آہدن تاں ”ماء مترائی تاں پیؤ قصائی“تہوں شاید جانباز پیؤ دی حقیقی شفقت توں محروم تھی ڳئے۔تے ٻلپݨ اچ ای نانی دے کول اوچ شریف آ ڳئے۔اتھاں آکے انہاں قرآن مجید پڑھیا،مڈل تک سکول دی تعلیم حاصل کیتی،تے مولانا حسام الدین اوچوی کنوں گلستان،بوستان دے نسخے وی پڑھئے۔جوان تھئے تاں روز گار دی فکر لا حِق تھئی،انہاں اپںے آپ کوں سدھارݨ دے ٻہوں ترلے کیتے،چاء دا ہوٹل بݨایا،کپاہ پھٹی دا وپار کیتا،کریانے دی دکان کھولی،ݙودھی بݨ کے کھیر ویچݨ دا کم کیتا پر غربت ہمیشہ انہاں دی دامن گیر رہ ڳئی۔اوئیں تاں جانباز ہک جاگیر دار گھرانے دے چشم و چراغ ہن لیکن پیؤ ݙاݙے دی وراثت اچوں انہاں کوں سر چھپاوݨ دی جاء وی نہ ملی۔

ہک حسن دی راݨی نال محبت

بہر حال جوانی اچ ای اوہ ہک حسن دی راݨی کوں دل ݙے ٻیٹھے،جیندی وجہ توں انہاں دے اندر دا شاعر جاڳ پیا،اتھاؤں ای انہاں اپݨی (عشقیہ) شاعری دا آغاز کیتا تے ایہو جھئیں شعری پرواز کیتی جو ایویں ݙہدیں ݙہدیں سرائیکی شاعری دے اسمان تے پُڄ ڳئے۔تے ایں دوران خدا ایجھاں سدھ کیتا جو اوں حسن دی راݨی نال آپ دی شادی تھی ڳئی۔آہدن جو جݙاں جانباز چاء دا ہوٹل بݨایا ہویا ہا ہک ݙینہ کھیر کوں کاڑھݨ کیتے بھاء تے رکھ کے آپ شعر لکھݨ اچ ایجھیں گم تھئے جو سارا کھیر سڑ ڳیا۔گھر آئے تاں اوں راݨی صاحبہ کھیر سڑ ونڄݨ دا حال سݨ کے آکھیا ”شالا بھاء لڳے تیݙی ایں شاعری کوں تیکوں ایں کہیں کم جوڳا نہیں چھوڑیا“اڳوں جانباز جواب ݙتا ”حضور! ایہ شاعری وی تاں تہاݙی ݙات ہے“ایہ سݨ کے اوہ راݨی صاحبہ وی ذرا مسک پئی۔

جانباز ہک حساس شاعر

جانباز جتوئی ہک انتہائی حساس دل تے غیر معمولی ذہانت دے مالک شاعر ہن۔انہاں سرائیکی شاعری دیاں تمام مروجہ اصناف اچ کمال درجے دی شاعری کیتی۔مثلا ً مثنوی (سسی پنوں) ݙوہڑہ، غزل، نظم، کافی وغیرہ لکھ کے انہاں شاعری دے میدان اچ اپݨے آپ کوں منوایا۔اصناف دے حوالے نال انہاں زیادہ تر نظماں لکھیاں،جیویں جو آپ دی ہک طویل نظم ”گستاخی تے معافی“ علامہ اقبال دی نظم ”شکوہ، جواب شکوہ“ دی طرز تے لکھی ڳئی ہے۔آپدی ایں نظم اچوں ہک شعر بطور نمونہ پیش خدمت ہے۔

    ؎ ول  ٻولیا  خدا  و ند  اے گستاخ دہن سُݨ 

    سخن تیݙے سݨئے میں توں ذرا میݙا سخن سُݨ

حضرت جانباز جتوئی خدا دادصلاحیت دے حامل ہک پر گو شاعر ہن،آپ دا شمار قومی شعراء وچ تھیندے،آپدیاں بے شمار قومی نظماں انہاں دی حب الوطنی دا ثبوت پیش کریندین۔جے آپ موج وچ آون ہا تاں سارے قافئے مکا کے نظم ختم کریندے ہن،چاہے نظم جتنی طویل ای کیوں نہ تھی ونڄے ہا۔جیویں جو نظم ”1992دے فلڈ دا حال“ہک طویل نظم ہے۔

خوبصورت قافئے ردیف استعمال کرݨاں جانباز دی خاص خوبی ہئی۔ایں حوالے نال آپ دا ہک قطعہ ملاحظہ تھیوے جیڑھا انہاں خود اپݨی ذات بارے لکھئے۔

      ؎ حقیقت  میݙی کیا پچھدو،میں ہک قلاش  شاعر  ہاں

       میں  غم کھنداں الم  پینداں،وݙا  اوٻاش  شاعر ہاں

      حوادث نے  میکوں جانباز مٹی وچ  ملا  چھوڑیئے

      جے سچ پچھدو تاں دردیں دی میں زندہ لاش شاعر ہاں

جانباز جتوئی مشاعریاں دی جان

حضرت جانباز جتوئی سرائیکی دے قادر الکلام شاعر ہن،موضوعات دے اعتبار نال انہاں اپݨی شاعری اچ ظلم ݙڈھپ تے نا انصافی دے خلاف آواز بلند کیتی،سرائیکی وسیب دے مسائل تے محرومیاں کوں نشابر کیتا،تہوں جانباز دا ناں مشاعریاں دی کامیابی سمجھا ویندا ہا،جئیں مشاعرے وچ آپ دی آمد ہووے ہا لوک جانباز دا ناں سݨ کے جوق در جوق مشاعرہ گاہ اچ چلے آندے ہن۔ آپ سٹیج تے آون ہا تاں خوشی کنوں سامعین دے دلاں دیاں دھڑکناں تیز تھی ویندیاں ہن تے اوہ اپݨی گھن گرج آواز اچ اشعار سݨا کے مشاعرہ لٹ گھندے ہن۔آپ دی موجودگی اچ ٻیا کوئی مائی دا لال مشاعرہ لٹݨ دی تاب نہ رکھدا ہا۔جانباز اپݨے زمانے وچ سرائیکی مشاعریاں دی روایت کوں عروج تے گھن ڳئے تے آپ ای سرائیکی مشاعریاں دے میر ِ محفل ہوندے ہن۔

جانباز جتوئی دے شاگرد                                 

آپ دے شاگرداں اچوں دلچسپ،سرور کربلائی،مہجور بخاری،منظر اوچوی تے شاکر تونسوی  دے ناں قابل ذکر ہن۔

شخصیت جانباز جتوئی

شخصیت دے حوالے نال حضرت جانباز جتوئی ہک درویش صفت انسان ہن۔ قدرے سنجیدہ  مزاج،خوش اخلاق، ملݨسار،تے عجز و انکساری انہاندی سر شت اچ شامل ہئی،آپ دی خلوص پرور شخصیت ہر بندے دا دل موہ گھندی ہئی۔

اعزازات

اعزازات دے حوالے نال یوم غالب دے موقعے تے ”بزم غالب“ بہاول پور نے آپ کوں اول انعام (تمغہِ غالب) پیش کیتا۔موضوعاتی نظماں دے صوبائی مقابلے وچ انہاں اول انعام حاصل کیتا۔1970ء دے ݙہاکے وچ آپ 5سال تک آرٹ کونسل پنجاب دے ممبر رہے ڳئے۔ سرائیکی ادبی مجلس بہاول پور دی طرفوں کمشنر بہاول پور نے آپ کوں گولڈ میڈل (تمغہِ امتیاز) پیش کیتا۔23مارچ 1994ء کوں صدر مملکت فاروق احمد خان لغاری نے آپکوں ادبی خدمات دے اعتراف اچ تمغہ حسن کار کردگی توں نوازیا۔اکادمی ادبیات آف پاکستان انہاں کوں ”خواجہ فرید ایوارڈ“ݙتا۔تے ایویں سابق گور نر سندھ حکیم محمد سعید (مرحوم) نے آپ کوں ((تمغہ غالب“ توں نوازیا۔علاوہ ازیں کئی سلور میڈل تے سرٹیفکیٹ حاصل کیتے۔مگر سب توں وݙا سر ٹیفکیٹ انہاں کوں عوامی مقبولیت دا حاصل ہا،شہر شہر تے وستی وستی انہاں مشاعرے پڑھئے تے اپݨے پُر تاثیر کلام دے ذریعے لوکاں دے دلاں تے حکمرانی کیتی۔جانباز اوہ خوش نصیب شاعر ہن جنہاں کوں ریڈیو

تے ٹی وی دے مشاعریاں وچ وی اولیت حاصل رہی۔ضلع کونسل مظفر گڑھ آپکوں حیاتی اچ 300روپے مہینہ تے اکادمی ادبیات 500روپے مہینہ وظیفہ ݙیندی رہ ڳئی۔

شعری مجموعے

  آپدے چار شعری مجموعے

(1) ارداساں

(2) تنواراں

(3)ہواڑاں

(4)سسّی

شائع تھی چکے ہن۔ جݙاں جو آپ دا ٻہوں سارا غیر مطبوعہ کلام انہاں دے پُتراں شہباز علی خان تے سرفراز علی خان جتوئی چیئر مین ”جانباز ادبی سنگت“اوچ شریف ہوراں کول موجود ہے۔

جانباز جتوئی دئ شاعری دے نمایاں رنگ

حضرت جانباز جتوئی ہوراں دی شاعری اچ زندگی دے حقیقی رنگ نمایاں نظر آندے ہن،آپ نصف صدی توں زائد عرصہ سرائیکی زبان و ادب دی خدمت کیتی ہے،پسماندہ سرائیکی وسیب دے پسئے ہوئے مظلوم طبقے دی ترجمانی کیتی، عام لوکاں دے اجتماعی لا شعور کوں سوجھلے دی کرن دان کیتی،ازل توں گونگے ٻاتے لوکاں کوں ٻولݨ دی جرأت تے اپݨاں حق منگݨ دا ݙا ݙسیا۔ حضرت جانباز جتوئی دی شاعری دے کئی رنگ تے کئی روپ ہن۔انہاں اپݨی قوم کوں یکجہتی تے ہک مٹھ تھیوݨ دا درس  ݙتا،ا نہاں اپݨی شاعری دے ذریعے معاشرے دی بھلائی تے قومی تعمیر و ترقی دی ڳالھ کیتی۔ایہا ای وجہ ہے جو آپ دے کلام کوں مقبولیت عام تے آپکوں شہرت ِ دوام حاصل  تھئی۔ حضرت جانباز جتوئی دی شاعری حقیقت دی آئینہ دار ہے،اوہ اپݨی دھرتی،اپݨے ملک و ملت تے اپݨی ماء ٻولی نال بے حد پیار کریندے ہن۔آپ دی شاعری وچ ٹھیٹھ سرائیکی لفظاں دی خوشبو مہکدی ہے،اوہ ہک درد مند،حساس دل شاعر ہن،اوہ معاشرے وچ روز بروز ودھدیاں سماجی برائیاں ݙیکھ کے کڑھدے ہن۔جیندی وجہ کنوں انہاندے اندر دی سوچ انقلابی لاوا بݨ کےاُبھری،تے انہاں اپݨی شاعری دے ذریعے قوم کوں خواب ِ غفلت توں جڳاوݨ دا اہر کیتا۔جیویں جو آپ فرمیندن۔

     ؎توں جاڳ جیویں،توں جاڳ جیویں      

      جڳا  ݙے  ملت  دے  بھاڳ جیویں

وفات

سرائیکی دا ایہ قلندر مزاج شاعر آخر17دسمبر1994ء کوں ایں دار ِ فانی توں کوچ کر ڳیا۔اللہ تعالیٰ انہاں دی قبر تے کروڑاں رحمتاں وساوے۔آمین۔

پورھیت

واجد تھلوی(03467084245)سرائیکی کمپوزنگ سنٹر نورشاہ تلائی ،کوٹ ادو

حوالہ

باحوالہ سانجھ سلوک(فیضؔ بلوچ)