حضرت بابا فرید الدین گنج شکرؒ
(569ھ توں664ھ؍1173ء توں1265ء)
سرائیکی زبان وچ صوفیانہ شاعری دا آغاز حضرت بابا فرید الدین گنج شکرؒ دے کلام توں تھیندے۔ ایں توں پہلے اساکوں ٻیا کوئی ایجھا شاعر نی ملدا جئیں اپݨی شاعری وچ صوفیانہ خیالات دا اظہار کیتا ہووے۔ حضرت بابا فریدؒ ملتان دے قصبہ کھوتوال وچ پیدا تھئے۔ آپ حضرت قطب الدین بختیار کاکیؒ دے مرید تے وݙے مرتبے والے صوفی بزرگ ہن۔ حضرت بابا فریدؒ دی شاعری وچ نفس دی اصلاح ‘ عبادت ‘ تقویٰ ‘ دنیاوی بے ثباتی ‘ دنیاوی لذتاں دی نفی ‘ ریا کاری دی عبادت توں پرہیز تے اللہ سوہݨے دی بندگی دے ݙس ملدن۔ بابا سئیں اللہ سوہݨے دی عبادت کوں زندگی دی سب توں وݙی موڑی سمجھدن۔ انھاں دے نزدیک ٻانھے دا کم آقا دی غلامی دے سوا ٻیا کجھ کینی۔
اُٹھ فریدا وضو ساج تے صبح نماز گزار
جو سرسائیں نہ جھکے سو سر کپ اُتار
صوفیاء دا مسلک باطن دی پاکیزگی ہوندے۔ او انسان دے صرف ٻاہرلے سج دھج تے نیکی پاکی کوں حقارت دی نگاہ نال ݙیکھدن۔ صرف ٻاہروں پوچا پاچی کیتی رہݨ کوں دھروہ ڄاݨدن۔
کالے میݙے کپڑے کالا میݙا ویس
گناہ بھریا میں پھراں لوک آکھن درویش
عشق دی راہ ݙاڈھی اوکھی تے اڑانگی ہوندی ہے ‘ کئی دنیا وی مجبوریاں پیراں دے سنگل بݨ ویندن۔ ایہو وقت ہک سچے صوفی کیتے امتحان دا ہوندے ‘ اونکوں اے سارے بھوگ سہہ تے سچ دی راہ تے راہی تھیوݨا پوندے۔
فریدا ڳلے چکڑ دور گھر نال پیارے نیہوں
چلاں تاں بھجے کملی رہاں تے ترٹے نیہوں(48)
حضرت بابا فرید الدین گنج شکرؒ دے ہمعصر ملتان اوچ دے اسماعیلی بزرگاں دا کلام وچ وی اساکوں اپݨی طرف توجہ ݙویندے۔ اگرچہ اسماعیلی بزرگ مکمل صوفی مسلک دے پیروکار نہ ہن مگر انھاں دے کلام وچ تصوف دے سارے فکری رویے غیر شعوری طور تے شامل تھئے ہوئے ملدن‘ انھاں بزرگاں کوں ہندومت دے منݨ والیاں وچ تبلیغ کرݨی پوندی ہئی ۔ ہِیں سانگے انھاں دے کلام وچ زیادہ تر اُوں دور دی ہندوانہ زبان ‘ عقائد تے روایات ملدن۔ اسماعیلی فرقہ وچ زیادہ تو توجہ انسان دے باطن تے ݙتی ویندی ہے۔ ہِیں کیتے انھاں بزرگاں دے پہلے دور وچ رسمیں ریتاں دے مسلمان تھئے ہوئے لوکاں دے ناں ہندوانہ ہوندے ہن تے او ہندو مت دیاں رسماں ریتاں وی اختیار کیتی رکھدے ہن۔ حضرت پیر شاہ شمس سبزواری ایں دنیا کوں ہک وقتی ٹکاݨہ سمجھدن۔ اِتھوں انسان صرف چنگے عملاں دے سوا ٻیا کجھ نال نی چاویندا۔اپݨیاں گنان وچ او ایں دنیا دے کوڑ پلال تے اڳلی دنیا دے وسواس ݙیویندن۔
اے سوبھاگا اس دنیا میں کیا گھن آیوں
کیا گھن ویسی نال ۔ سوبھاگا
اے سوبھاگا نانگوں آیوں نانگوں توں ویسی
کجھ نہ نبھسی نال ۔ سوبھاگا
اے سوبھاگا پیر پساڑ پیئوں وچ چونکے
کال نہ آوے یار ۔ سوبھاگا(49)
انسان دے اندر کھوٹ ہووے تے ہتھ وچ تسبیح تاں کھٹیا وصول کجھ نیں تھیندا۔دل دی صفائی تے اوندے وچ حق دی روشنی ہووݨ لازمی ہے ہیندا ناں سچی اطاعت ہے۔
من میرا مصلیٰ اور اللہ میݙا قاضی۔ کایا ہماری مسیتاں
اندر بیٹھ میں نماز گزاروں ۔ مورکھ کا جانے طاعت ہماری
ہک ݙوجھے اسماعیلی بزرگ پیر صدر الدین اپݨی کتاب’’ ست پنتھ شاستر ‘‘وچ آہدن کہ مسلمان مکے مدینے تاں بھڄدے ‘ ہتھ تے قرآن وی چیندے ‘ پر اوڳل کپیندے ‘ ہݙیاں کھاندے ‘ ایجھے کم نال کوئی بہشت نیں ویندا۔ حج ‘نماز ‘ روزے کوڑ ݙکھاوے ہن۔ انھاں نال کوئی کم نیں سردا۔ انھاں بزرگاں دے کلام توں صاف پتہ لڳدے کہ بھگتی لہر توں وی متاثر ہن تے صوفیانہ تعلیمات توں وی۔
مسلمان مکے مدینے جاوے ساہی
ہتھے قرآن پر حق نہ لاہی
گلا کاٹے تے ہڈا کھائے
کارے جیبھا لئی بہشت نہ جائے
رام جے نیڑا ہووے پار
تو قتل کرائے اپݨا گھار (گھر)
حج نماز روجا کرے
کوڑی کریائے کوئی کم نہ سرے
حوالہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان