حدیث

حدیث
لغوی معنی	ڳالھ، کلام، نویں چیز
اصطلاحی مفہوم	نبی کریم ﷺ دے اقوال و افعال
اہم کتب	صحاح ستہ
درجہ	شریعت دا دوسرا ماخذ

حدیث (سارائیکی: حدیث) ہک عربی زبان دا لفظ ہے جیندا لغوی مطلب "ڳالھ" یا "کلام" ہے۔ اسلامی اصطلاح وچ حدیث توں مراد رسول اللہ ﷺ دے اقوال (ڳالہیں)، افعال (کم) یا آپ ﷺ دی خاموش رضامندی (تقریر) دی روایت ہے۔ حدیث دا بنیادی مقصد سنت کوں تحریری شکل وچ محفوظ کرݨا ہے تاکہ قیامت تک آوݨ والے لوگ ایندے توں ہدایت پا سڳن۔

حدیث دے اجزاء

ہر حدیث دے دو بنیادی حصے ہوندے ہن، جنہاں دے بغیر حدیث مکمل کائنی سمجھئی ویندی:

1. سند (Chain of Narrators): انھاں لوگاں دے ناواں دی لسٹ جیہڑے ہک ٻئے توں روایت کریندے ہوئے نبی کریم ﷺ تک پہنچدن۔
2. متن (Text): اوہ اصل ڳالھ یا عمل جیہڑا حدیث وچ بیان کیتا گیا ہے۔

حدیث دیاں اقسام

محدثین نے حدیث دی صحت تے مضبوطی دے لحاظ نال ایندیاں کئی اقسام بݨائیاں ہن:

• حدیثِ صحیح: اوہ حدیث جیندے تمام راوی سچے تے حافظے دے مضبوط ہوون تے سند وچ کوئی کٹ نہ ہووے۔
• حدیثِ حسن: اوہ حدیث جیندے راوی سچے تاں ہوون لیکن حافظہ تھوڑا کمزور ہووے۔
• حدیثِ ضعیف: اوہ حدیث جیندے کسی راوی وچ کوئی کمی ہووے یا سند ٹٹی ہوئی ہووے۔
• حدیثِ موضوع: اوہ من گھڑت ڳالھ جیہڑی غلط طور تے نبی کریم ﷺ دی طرف منسوب کیتی ونڄے۔

صحاح ستہ (حدیث دیاں چھ مستند کتاباں)

اہلِ سنت دے نزدیک حدیث دیاں چھ کتاباں سب توں زیادہ مستند منیاں ویندیاں ہن، جنہاں کوں "صحاح ستہ" آکھیا ویندے:

1. صحیح بخاری: امام بخاری دی تالیف (سب توں مستند کتاب)۔
2. صحیح مسلم: امام مسلم دی تالیف۔
3. جامع ترمذی: امام ترمذی دی تالیف۔
4. سنن ابی داؤد: امام ابو داؤد دی تالیف۔
5. سنن نسائی: امام نسائی دی تالیف۔
6. سنن ابن ماجہ: امام ابن ماجہ دی تالیف۔

[Image showing the covers or manuscripts of the Sihah Sittah books]

اہمیت

حدیث دی اہمیت درج ذیل وجوہات پاروں ٻہوں زیادہ ہے:

• قرآن دی تشریح: قرآن دے احکامات دی عملی تفصیل حدیث توں ملدی ہے۔
• قانونی ماخذ: اسلامی فقہ دا مدار قرآن دے بعد حدیث تے ہے۔
• اخلاقی تربیت: نبی کریم ﷺ دی زندگی دے ہر پہلو تے اخلاق دا علم حدیث توں ملدے۔

سارائیکی وسیب وچ حدیث دا علم

سارائیکی خطے وچ قدیم دور توں ہی حدیث دے وݙے مراکز موجود ہن۔ ملتان، اوچ شریف تے بہاولپور دے مدرسیاں وچ حدیث دی تعلیم ݙتی ویندی ہے۔ سارائیکی علماء نے کئی احادیث دے ترجمے تے تشریح اپنی مادری زبان وچ وی کیتی ہے تاکہ عام لوگ ایں توں فائدہ چا سڳن۔