حافظ نصیر الدین خرم بہاولپوری ؔ
ج:1855ء ، م: 1951ء
حافظ نصیر الدین خرم بہاولپوری ؔ ۱۸۵۵ ء اچ احمد پور شرقیہ اچ پیدا تھئے آپ دے اَبا سئیں دا ناں مولوی محمد حسن ہا ۔ خرم دے ݙا ݙا سئیں حاجی علی محمد خان رند بلوچ دیرہ غازی خان اِچ قلیناں دا وپار کریندے ہن۔ ریاست بہاولپور لݙ آئے۔ حاجی علی محمد خان ذہین تے بھلے مانس آدمی ہن ، ہیں سانگوں نواب محمد بہاول خان رابع (۲۵ مارچ ۱۸۶۶ ء ۔ ۱۸۳۷ء)اُنھاں کوں شہر دا قاضی بݨا ݙتا ۔ خرم دے اَبا سئیں پڑھیے لکھیے تے وݙے گُݨاں آلے بزرگ ہن۔ جیڑھے نواب صادق محمد خان چہارم ۱۱ نومبر (۱۸۶۱ ء ۔۱۸۹۳ء) دے اُستاد مقرر تھئے۔ اہجے ماحول اچ ودھݨ پھلݨ آلے خرم اُردو فارسی وی خوب جاݨدے ہن تے انھاں زباناں وچ شاعری وی کریندے ہن ۔ خواجہ غلام فریدؒ سئیںدی فوتگی دے بعد جیہڑے بندے کافی کوں نواں رنگ روپ ݙتا تے سرائیکی اچ باقاعدہ غزل لکھی او خرم بہاولپوری ہن ۔ ہک تاں موضوعات ݙوجھا زبان دا ورتاوا تریجھا بے باکی خرم دی شان ودھائی۔ خرم نال ہک المیہ ایہ تھیا جو اُنھاں دا کلام گُم تھی گیا جیندی وجہ توں مونجھے راہندے ہن ۔ اُنھاں دا جیڑھا کلام ہتھ آیا اوکوں سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور ۱۹۶۵ ء اچ چھاپیا ۔ ول ہک مدت بعد سرائیکی دے جگ مشہور دانشور تے ادیب حفیظ خاں خرم دی حیاتی تے فن تے ہک کتا ب لکھی اے۔ جتھوں خرم بہاولپوری نویں سروں اُسر تے لوکاں دے سامݨے آئے۔
بُھل کے وی کوئی بھال نہ بھالیو
ٹُر ڳیا خرم بھال بھلیندا
٭٭٭
٭ حفیظ خان ، خرم بہاولپوری شخصیت فن اور منتخب سرائیکی کلام، بہاولپور، سرائیکی ادبی مجلس فروری 2007ء
کلام ٭
(1)
لکھ لکھ ہِن شکرانے مولا ماڑ تے میہنہ وَسایا
بختیں واڳ ولائی سوہݨا کھِلدا میں گھر آیا
سچ پچُھیں تاں نویں سِروں ہے اَحٖ میں جوبن چایا
اَصلوں پیر نہ پووم بھوئیں تے پوندم قدم سوایا
کھِلدیں ڈھولݨ چنبا ݙے تے ایہ میکوں فرمایا
قسمت ݙتم وارا اَڄ اُو کھِلدا میں گھر آیا
نک اِچ گھت مُہاراں ساکوں سِک تیݙی چھک چایا
خرمؔ پکڑ نوایا اُونکوں جئیں چٔو ڳوٹھ نوایا
(2)
ہر کوئی ساکوں متیں ݙیندا
کوئی ہونکوں وی ہے سمجھیندا
کوئی ساکوں سو پیا پڑھاوے
پر دِل ہوندا ہے ، ہے جیندا
ساری رات تاں آپاں کن ہا
پِھٹے مُہنہ ہئی کُوڑ مریندا
ساݙے نال تیݙا کیا کم ہے
ہوں کن ونڄ نوکر ہیں جیندا
کل تئیں سئیں سئیں کر کے پچُھدا
اَڄ خود اُلٹے سبق پڑھیندا
آنوݨ کیتے دل نہ منگے
کُوڑے پئے دھرتال کریندا
بھُل کے وی کوئی بھال نہ بھالیو
ٹُر ڳیا خرمؔ بھال بھلیندا
(3)
جئیں تے بدل کرم دا وُٹھا
سِدھ ہے اُوندا سِدھا پُٹھا
میں ہک قابو نہ کر سڳیم
مِٹھے سارے ملک کوں مُٹھا
ݙکھاں نے رگڑے چاڑھن
ہک تھیا پیا ہم کنڈا پٹھا
نکھڑیں موسم آن تھی سوہݨا
نام خدا دے واڳ ولا چا
سارے جڳ وچ وݙی چوراں
ہُݨ تاں داون ہیٹھ لُکا چا
خرمؔ دی دل تیݙے ہتھ ہے
اپݨی حُب وچ نِوڑ نِوا چا
(4)
ݙہدیں تھیو رنگ ساوا پیلا
نِکھتوں یار وݙا دردیلا
سکے بھرا کوں ݙیکھ کے سُکھا
دھاں ڳیا تیݙے ہاں وچ ویلا
سبھ لݙ ویسی ہک نہ راہسی
کیا اربیلا راڄ ڳہیلا
شاہ، وزیر پیارے سارے
لݙ ویسن سٹ خویش قبیلہ
سِدھا چھڑکا چھوڑ ݙتوئی
چارا سٹ ایں یار پسیلا
خوشیاں توں بن خینساں ساریاں
خویش جیہاں نہ کوئی دردیلا
خرمؔ کوں خوش ݙیکھ کے سڑ ڳیوں
شالا تھیویں ویہر ویلا
(5)
کیا تھیا بݨیوں مومن وݙا
دل تاں اُنویں کافر ریہا
دل وچ لچایاں ہن بھریاں
اُچاں قرأتاں پڑھ نہ پیا
ایہ نیک بختی چھوڑ ݙے
ݙاڑھیاں نا پیا لمبیاں ودھا
او جِھکیاں دلیں وچ وَسے
توں وَت وتیں ایں آکڑیا
خلقت کوں لڳ گے سبھ پتے
اَندر دا ہیں ݙاڈھا بُرا
تئیں ایویں ڄاتے شیت کہ
رب کوں نہ پیا کوئی پتا
رب سئیں کوں اے دوکھے نہ ݙے
خرمؔ نہ بئی مانیاں لُکا
(6)
میں ٻیا کجھ نمہیں آکھ سڳدی زیادہ
ایہ نازاں پلیا ہا نہ ہا ݙکھ دے ڈا دا
وِلانوݨ، رِجھانوݨ، ستاوݨ، سہاوݨ،
سبھو کم طریقے دا موقعے دا جادا
طرح ہر طرح دی سو سو طرح دی
کوہݨ ہر ادا ہے سَو سَو ادا دا
ایہو رب کرے جو اوہو ہووے شالا
میکوں بھلوہ پوندے سنجاپو اَلا دا
میں کِتھ کیتے سینہ کیتم سُورے سُورے
تیݙے کاݨ پنجرا رکھیم ایہ ہوا دا
میݙی سَت وی مُک ڳئی میݙی رَت وی سُک ڳئی
تیݙی کھل دا دڑکا وی ہا ایں بلا دا
ایہیں جھوک وچ آن لا جھوک پکی
جو ایں جھوپڑی دا ہئی ککھ ککھ وفا دا
کیویں جی سڳے ول کیڑھی تڳ تے اُٹھے
جیکوں چھٹ ونڄے تیر تیݙی نگاہ دا
اُوندے تن بدن وچ خدا کیڑے پاوے
جیڑھا تیکوں ݙکھلاوے ݙر بددُعا دا
سدا جند جیویں میݙا یار خرمؔ
نہ رکھیو مرݨ دا نہ جیوݨ دے ݙا دا
(7)
مُکݨ دا ہے عشق دا رولا
چل ہٹ بے طورا بے تولا
لڳ لویݨیں پئے نچڑیسن
سارا مُندھا گھدم ݙولا
مُلاں جیڑھا رت ان کیتی
شالا کڑکی غیبی گولا
چوڑھیاں ݙکھ دیاں چکیاں پیواہیاں
پیڑاں پھیریا پور پھرولا
میں کیا ڄاݨاں سیجھ سہاگاں
جمدیں پاتم کالا چولا
اَساں سنواں نہ ملسیا جانی
کھیسے دا پُر ڳنڈھ دا پُولا
درداں ماری نے آن گھدے
ݙکھاں توں جند تیݙا اُولا
جا جا چھنڈکیو چڑنگ چنگاری
جا جا گھولیو ہکو گولا
جیکوں کوجھی سوجھی آہدیں
ایہ کوجھی کئی ہک تاں ڳول آ
جند توں بِن نہ چوری دا ڳبھا
منہ وچ بݨ بݨ ونڄم گلولا
اَگھ ٻگھ کھڑ نہ پچھیس آندیں
ہاں وچ ݙہ ڳیا عشق دا شولا
اَحٖ کوئی نویں نزاکت نی آئی
ایہ دل منڈھ لا کنوں سڑولا
ٻارہوں تاں ہَس وڄ ٻہوں سارا
اندروں خرمؔ خالی خولا
(8)
گھیبل دے گھملاٹے نین
وَت چڑھ ڳن تکھی سریݨ
ساݙے سوکھے سکھ کوں ڈیکھاں
کھا ڳئی کیڑھی بُکھی ݙیݨ
ماء نہ ماسی اللہ راسی
کون کریسی ساݙے ویݨ
تیݙا ناں کر کے جند جیویں
سر من ڳئیم نوراں نیݨ
وݙی نشانی یار دے گھر دی
دوروں ݙسدی اُچی بکیݨ
(9)
کہیں ایجھیں جاء تے ڄل ٻہوں
پَر ہووں توں میں ݙوں دے ݙوں
ڈُھکݨ نہ ݙیوں کوئی تریکڑے
جا میں ہوواں جا ہوویں توں
گھنٹہ پکا رڑدی رہیم
ڈھولݨ نہ ہاں کیتی نہ ہُوں
تپ والے بُت تے لکھ ہنجوں
کِردن تے تھی ویندن شڑوں
ہݨ لاݙ نہ پیا کر گھݨیں
دھرتال نہ کٹ پیا ٻہوں
(10)
اَحٖ ڈھولݨ نال اَلا کھڑی ہاں
کیتی کھڑی سبا ونڄا کھڑی ہاں
ول ڄایاں متیں ݙیساں میں
بُھل چُک کے میں نینہہ لا کھڑی ہاں
وَل او ڄاݨے او اُوندی دِل
میں اپݨا ہتھ کڈھوا کھڑی ہاں
نمہی خبر کݙاہیں آوݨ دی
سوچاں توں ہتھ ݙکھلا کھڑی ہاں
ہن سُکھ دے ویلے یار سبھے
ہک ہک کوں میں امزا کھڑی ہاں
کئی وِسمیاں آن ٻلیندے ہن
میں ٻلدی کوں وِسما کھڑی ہاں
٭ حفیظ خان، خرم بہاولپوری شخضیت فن اور منتخب سرائیکی کلام ، بہاولپور، سرائیکی ادبی مجلس2007ء
حوالہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]کتاب احمد پور شرقیہ اِچ سرائیکی غزل دی ٹور، مصنف : عبدالباسط بھٹی ، ناشر : جھوک پبلشرز ، ملتان