حاجی بشیر ملتانی دا شعر ی پندھ
حاجی بشیر ملتانی دا تعلق ملتان نال ہے تہوں اوہ ملتانی سݙیندے ہِن ، ریڈیو تُوں اِنہاں دے کئی گیت سُݨے تے وَل گائیکاں وی اِنہاں دے گیتاں کوں ڳایا تاں میݙا اِنہاں نال تعارف تھیا ۔ اِنہاں نال اصل ملاقات تاںریڈیو ملتان تے تھئی۔ جیندے بعد میں بشیر ملتانی دا ذاتی طور تے جٖاݨو تھیئم ۔ اِنہاں دے گیتاں ، غزلاں تے ݙوہڑیاں دی کتاب ’’دِل وار ݙیواں‘‘ 2003ء اِچ چھپ کے سامݨے اَئی تاں اُنہاں دے گیت میکوں یاد آ ڳئے:
دِل وار ݙیواں جند وار ݙیواں
تُوں آ ماہی تیکوں پیار ݙیواں
ݙینہ لنگھدے تیݙیاں یاداں وچ
تُوں وَسدیں میݙیاں ساہواں وچ
تیݙی راہ تے عمر گزار ݙیواں
تُوں نہ آیوں میں مرویساں
جِت غیر ویسن میں ہَر ویساں
تیݙے ڳل ٻاہیں دے ہار ݙیواں
تیݙے ٻاجھوں کئی شے نہیں بھاندی
تیݙے ٻاجھ بشیرؔ میں نئیں ٹھاندی
کیویں ہوٹھاں کوں مُسکار ݙیواں
بشیر ملتانی دا ایہ ݙوہڑہ میݙے دِل توں نہیں پیا لہندا:
میݙی جھوک تباہ ہے مُدت تُوں، کئی سال تُوں اِتھ اندھیرے ہِن
تھیا دِل بے وس میں اُجٖڑی دا ، اَکھیں تسّیاں رو رو ٻیرے ہِن
ہے درداں دی سوغات ملی ، نالے جند کوں پوندے گھیرے ہِن
اَڄ ݙس پئی ماہی آوݨ دی، تاں پُھل بشیرؔ میں کیرے ہِن
-------------------------------
اجٖوکے تناظر وچ بشیر ملتانی دا ایہ ݙوہڑہ کیݙا سوہݨاں ہے:
وَت جوگی بݨ تے آ ڳیں توں ، وَت جوگ دا راڳ نہ ڈھول سُݨا
وَت ٹُر پوسوں سئیں نال تیݙے ، وَت ساݙیاں سوچاں نہ بدلا
وَت قسماں چائیاں بُھل ویسیں ، نہ ڈھیر اعتبار توں ڈھول ݙوا
وَت لوک مقالاں کر ٻاہسِن، وَت ذات بشیر دی نہ پُݨوا
2003ء تے 2013ء اِچ ݙہ سالاں دی وِتھّی ہے ۔ ہُݨ بشیر ملتانی دی شاعری وچ ہک نواں انگ تے ہک نواں رنگ موجود ہے ۔ اِنہاں دا نواں شعری مجموعہ ’’سُکھ دا سِجھ‘‘ ہک نویں شان نال سامھݨے آئے ۔ ایندے وچ حمد ، نعت ، ملی نغمے ، کافیاں ، غزلاں ، گیت ،نظماں ، قطعے ، ٻولیاں تے ݙوہڑیاں دے علاوہ ٻہوں کجھ ہے ۔ ٻس ایں سمجھو جو مختلف شعری ونکیاں دا ہک گلدستہ ہے جہڑا تہاݙے ہتھاں وچ ہے۔
بشیر ملتانی آپݨی غزل وچ اُوں عاجزی تے اِنکساری دا اظہار کریندے جہڑی اوندی آپݨی طبیعت دا حصّہ ہے ۔ اوہ آہدے:
رقیب میݙے قریب تیݙے اے کیا ہے سازش ݙسیندا کیوں نئیں
ملال جو ہے ٹھہال ساکوں ، نہ کھوٹ رکھ تے توں ٹال ساکوں
تے کلھ تائیں تاں آباد ہاسے تے سݙپُچھیندے سائیں لوک ہاسے
اے حال غربت وِگاڑ چھوڑے ، ٻلھیندا کون اے سائیں نال ساکوں
-------------------------------
ہک ٻئی جاء تے آہدن:
ہے دِل مونجھا اَکھیں رووِن ، ایݙے ݙکھ سہندی نہیں جندڑی
ݙکھے دِل کوں ہساوݨ دی ودی کوشش کریندی آں
تماشا میݙی زندگی دا پئے ݙیہدن لوک چڑھ چڑھ کے
میں ݙکھ جگ توں لُکاوݨ دی ودی کوشش کریندی آں
بشیر ملتانی دِل دا پُراݨا روڳی ہے اوندا دِل ساریاں شعری ونکیاں وچ تڑپھدا ، سڑدا ، ٻلدا ، دُکھدا نظردے۔ اوندا دِل جتھاں پیار تے محبت نال بھریا ہے اُتھائیں لوکاں کیتے چنگیاں دُعاواں ٻنہاں کیتے نیک تمنّاواں تے حیاتی دیاں مثبت اُمیداں نال وی بھر پور ہے ۔ اُوندی نظم دِل ،اوندے دِل دی ہر کیفیت کوں کھول کے قاری دے اڳوں رکھ ݙیندی ہے۔
دِل بے لغام گھوڑا ، دِل دی ہے دِل تے شاہی
دِل کوں وفا لوڑیندی ، دِل حُسن دا شیدائی
دِل ہے خوشی دا منگتا ، دِل دے کمال کائی
دِل کوں ہجر سڑیندا ، دِل وچ ہے وسدا ماہی
دِل راز نہیں رکھیندا ، دِل ہے بشیر پھاہی
دِل رات ݙینہ ستاوے ، دِل وچ وَسے خدائی
بشیر ملتانی شاعری وچ دِل دے ہزار موسم ، لفظاں نال ایں بیان کیتن جو اُوندی شاعری دِل دے درداں ، وِچھوڑیاں ، بے قراریاں تے اداواں دا مرقع بݨ ڳئی ہے ۔ اوہ حیاتی، کوں لوکاں کیتے ہک اَزمائش تے امتحان سمجھدے ۔’’زندگی‘‘ کنوں لوک کِتّی خوش تھی کِتّی نراض ہِن اوندی نظم ’’زندگی‘‘ وِچ ایندا بھر پور اظہار ہے:
اے سچ ہے تُوں زندگی دَغا باز ہیں
کہیں دشمن دی سازش دی ہم راز ہیں
تُوں کیندی شِکل ہیں تُوں فنکار ہیں
تُوں تن دے علاوہ تاں بے کار ہیں
ٻس ہُݨ بشیرؔ میں کیا کیا ݙساں
مَر مُک ونجٖاں ، مَرمُک ونجٖاں
اوہ’’زندگی‘‘ دے نال لوکاں کوں وی فنکار سمجھدے:
کِتھ وفادار ہِن ، کتھ سچے پیارہِن ، کِتھ وفادارہِن ، کتھ سچے پیار ہِن
کوئی بݨدے غریباں دا سئیں ، لوک اَڄ دے جو فنکار ہِن
غیر کہیں دے نی ہوندے چنگے ، بندہ ، رب توں دُعائیں وَت منگے
اوکھے ویلے تاں کوئی وی نئیں بݨدا سجٖݨ ، اُنج ݙساواں تاں میݙے کئی یار ہِن
بشیرملتانی اپݨی شاعری وچ لمبی بحر کوں ورتے ۔ اینویں نظردے جو اوہ لمبی بحر اِچ اَپݨی ڳالھ کرݨ وچ مہارت رکھدے ۔ اوندیاں کافیاں ہووِن یا غزلاں ݙونہاں وچ لمبیاں بحراں ورتیاں ڳئین ۔ اُنہاں دی کافی دا ایہ بند ݙیکھو:
میں لڳیاں دی سانول سزا سِر تے چاتی
میݙے دَر تے ماتم تیݙے گھر براتی
تُوں مرضی دا مالک تُوں خوشیاں دا سائیں ، تیݙے سِر تے سہرے میݙے سِر تے ٻانہیں
میں رُل ڳئی تھلاں وچ میݙے پیریں بھائیں ، تیݙی جند سُکھی ہے میݙی جند ہے پھاتھی
میݙے دَر تے ماتم تیݙے گھر براتی
……………
سُکھ کوں ڈھول روانہ کیتُم ، ݙکھ کوں کول رہیساں
ݙکھ دے نال پُراݨا رشتہ ݙکھ کوں یار بݨیساں
زندگی داء تے لیساں ، لڳیاں توڑ نبھیساں
ݙکھ دی جٖاݨ سُنجٖاݨ نہ کہیں کوں نہ کوئی اِیندا سُونہاں
لوری ݙے کے ٻال سُماوے اِیندیاں میکوں لونہاں کیویں ایکوں کوہاں
اِیندے نال وفا دا سانگا تھی ڳئے میݙا ڈھول ، ہر دم راہسی کول ، ویڑھے اپݨے جھمراں پیساں
زندگی داء تے لیساں لڳیاں توڑ نبھیساں
……………
بشیر ملتانی اپݨی شاعری وچ جتھاں ’’لمبی بحر‘‘ دے تجربے کیتن اُتھائیں کافی دے نویں موضوعات کوں ’’کافی‘‘ دی شاعری وچ داخل کیتے۔ خالص زبان ، ملتان دا خالص محاورہ ،عشقیہ شاعری دے معروف استعارے ، تے شاعر دا پولا پولا انداز جیندے وچ اِنکساری ، عاجزی تے محبت دے عناصر موجود ہِن ۔ بشیر ملتانی دی شاعری کوں رنگ لایا ہوئے۔مختصر طور تے میں ایہو کُجھ آکھساں:
اظہار کرݨ کوں دِل آہدے تیکوں پیار کرݨ کوں دِل آہدے
بھانویں لُٹ ڳئیں ساݙی جھوک سجٖݨ اعتبار کرݨ کوں دِل آہدے
میݙے خاباں دی تعبیر تُوں ہِیں ، میݙے سِر دا سائیں بشیر تُوں ہِیں
تیکوں اپݨے سِر دا تاج سمجھ، غم خوار کرݨ کوں دِل آہدے
22؍ نومبر 2013ء