جیمز فرانک

جیمز فرانک

جیمز فرانک (26 اگست 1882 – 21 مئی 1964) ہک جرمن ماہر طبیعیات ہن جنہاں کوں 1925 وچ گستاف ہرٹز دے نال طبیعیات دا نوبل انعام ملیا ہا، "ایٹم تے الیکٹران دے اثر دے قوانین دی دریافت تے"۔ انہاں 1906 وچ ڈاکٹریٹ مکمل کیتی تے 1911 وچ برلن دی فریڈرک ولیم یونیورسٹی وچ ہیبیلیٹیشن کیتی، جتھاں او 1918 تک لیکچر ݙیندے رہے تے پڑھیندے رہے، تے پروفیسر ایکسٹرا آرڈیناریئس دے عہدے تے پہنچ ڳئے۔ انہاں پہلی عالمی جنگ وچ جرمن فوج وچ بطور رضاکار خدمات انجام ݙتیاں۔ 1917 وچ گیس حملے وچ او شدید زخمی تھی ڳئے ہن تے انہاں کوں آئرن کراس فرسٹ کلاس نال نوازیا ڳیا۔ فرانک کائزر ولہیم گیسل شافٹ فار فزیکل کیمسٹری دے شعبہ طبیعیات دے سربراہ بݨ ڳئے۔ 1920 وچ، فرانک تجرباتی طبیعیات دے پروفیسر آرڈیناریئس تے گوٹنگن یونیورسٹی وچ سیکنڈ انسٹی ٹیوٹ فار ایکسپریمنٹل فزکس دے ڈائریکٹر بݨ ڳئے۔ جتھاں انہاں میکس بورن دے نال مل تے کوانٹم فزکس تے کم کیتا، جیڑھے انسٹی ٹیوٹ آف تھیوریٹیکل فزکس دے ڈائریکٹر ہن۔ انہاں دے کم وچ فرانک-ہرٹز تجربہ وی شامل ہا، جیڑھا ایٹم دے بوہر ماڈل دی ہک اہم تصدیق ہئی۔ انہاں فزکس وچ زنانیاں دے کیریئر کوں وی ودھایا، جنہاں وچ لیز میٹنر، ہرتھا سپونر تے ہلڈے لیوی شامل ہن۔ 1933 وچ جرمنی وچ نازی پارٹی دے اقتدار وچ آوݨ دے بعد، فرانک اپݨے ساتھی ماہرین تعلیم دی برطرفی دے خلاف احتجاجاً اپݨے عہدے توں استعفیٰ ݙے ݙتا۔ انہاں فریڈرک لنڈیمن دی مدد نال برطرف یہودی سائنسداناں کوں بیرون ملک کم ڳولݨ وچ مدد کیتی، ایندے بعد او نومبر 1933 وچ جرمنی چھوڑ ڳئے۔ ڈنمارک وچ نیلز بوہر انسٹی ٹیوٹ وچ ہک سال گزارݨ دے بعد، او امریجو منتقل تھی ڳئے، جتھاں انہاں بالٹیمور دی جانز ہاپکنز یونیورسٹی تے فیر شکاگو یونیورسٹی وچ کم کیتا۔ ایں عرصے دے دوران انہاں کوں فوٹوسنتھیسز وچ دلچسپی پیدا تھئی۔ فرانک دوسری عالمی جنگ دے دوران مین ہٹن پروجیکٹ وچ بطور ڈائریکٹر آف کیمسٹری ڈویژن آف میٹالرجیکل لیبارٹری شرکت کیتی۔ او ایٹم بم دے حوالے نال سیاسی تے سماجی مسائل دی کمیٹی دے چیئرمین وی ہن، جیڑھا فرانک رپورٹ دی تالیف کیتے سب توں زیادہ مشہور ہے، جنہاں وچ سفارش کیتی ڳئی ہئی جو جاپانی شہراں تے بغیر انتباہ دے ایٹمی بم استعمال نہ کیتے ونڄن۔

ابتدائی زندگی

جیمز فرانک 26 اگست 1882 کوں ہیمبرگ، جرمنی وچ ہک یہودی خاندان وچ پیدا تھئے ہن۔ انہاں دے والد ہک بینکر ہن تے والدہ ربی دے خاندان نال تعلق رکھدیاں ہن۔ فرانک ہیمبرگ وچ پرائمری سکول وچ تعلیم حاصل کیتی۔ 1891 وچ انہاں ولہیم-جمنازیم وچ داخلہ گھدا، جیڑھا اوں وقت صرف ٻالکاں دا سکول ہا ۔ ہیمبرگ وچ اوں وقت کوئی یونیورسٹی کائناں ہئی، ایں واسطے ممکنہ طلبا کوں جرمنی دی 22 یونیورسٹیاں وچوں ہک وچ ونڄݨا پوندا ہا ۔ قانون تے معاشیات پڑھݨ دا ارادہ رکھدے ہوئے، فرانک 1901 وچ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی وچ داخل تھئے، کیوں جو ایندا لا سکول مشہور ہا ۔ اتھاں انہاں سائنس تے لیکچر سݨئے جنہاں وچ انہاں دی دلچسپی ودھ ڳئی۔ اتھائیں انہاں دی ملاقات میکس بورن نال تھئی، جیڑھے انہاں دے زندگی بھر دے دوست بݨے۔ بورن دی مدد نال، او اپݨے والدین کوں فزکس تے کیمسٹری پڑھݨ دی اجازت ݙیوݨ تے راضی کرݨ وچ کامیاب تھی ڳئے۔ فرانک لیو کونیگزبرگر تے جارج کینٹر دے ریاضی دے لیکچر سݨئے، پر ہائیڈلبرگ وچ فزیکل سائنسز وچھے کائناں ہن، ایں واسطے انہاں برلن دی فریڈرک ولیم یونیورسٹی ونڄݨ دا فیصلہ کیتا۔ برلن وچ، فرانک میکس پلانک تے ایمیل واربرگ دے لیکچر سݨئے۔ 28 جولائی 1904 کوں انہاں ہک جوڑے ٻالکاں کوں سپری ندی وچ ٻݙݨ توں بچایا۔ واربرگ دی نگرانی وچ انہاں ڈاکٹریٹ کیتی۔ واربرگ تجویز ݙتی جو او کورونا ڈسچارجز دا مطالعہ کرن۔ فرانک کوں ایہ موضوع ٻہوں پیچیدہ لڳا، ایں واسطے انہاں اپݨے تھیسس دا فوکس بدل ݙتا۔ انہاں دا تھیسس "Über die Beweglichkeit der Ladungsträger der Spitzenentladung" دے ناں نال ہا جیڑھا بعد وچ اینالن ڈیر فزیک وچ شائع تھیا۔ تھیسس مکمل کرݨ دے بعد، فرانک کوں اپݨی ملتوی فوجی سروس انجام ݙیوݨی پئی۔ انہاں کوں 1 اکتوبر 1906 کوں سݙیا ڳیا تے او فرسٹ ٹیلی گراف بٹالین وچ شامل تھئے۔ دسمبر وچ انہاں کوں گھوڑے تے سواری دے دوران ہک معمولی حادثہ پیش آیا تے انہاں کوں ڈیوٹی توں فارغ کر ݙتا ڳیا۔ انہاں 1907 وچ فرینکفرٹ وچ فزیکالیشے ورائن وچ اسسٹنٹ شپ اختیار کیتی، پر انہاں کوں ایہ پسند نہ آئی تے او جلد ہی فریڈرک ولیم یونیورسٹی واپس آ ڳئے۔ ہک کنسرٹ وچ فرانک دی ملاقات انگریڈ جوزفسن نال تھئی، جیڑھی ہک سویڈش پیانو نواز ہن۔ انہاں 23 دسمبر 1907 کوں گوٹنبرگ وچ ہک سویڈش تقریب وچ شادی کیتی۔ انہاں دیاں ݙو دھیاں ہن، ڈگمار (ڈیگی)، جیڑھی 1909 وچ پیدا تھئی تے الزبتھ (لیزا)، جیڑھی 1912 وچ پیدا تھئی ہئی۔ جرمنی وچ اکیڈمک کیریئر کوں اگے ودھاوݨ کیتے، ڈاکٹریٹ کافی کائناں ہئی، ہک وینیا لیجنڈی، یا ہیبیلیٹیشن دی ضرورت ہئی۔ ایہ ہک ٻئے وݙے تھیسس یا شائع شدہ کم دی ہک وݙی تعداد تیار کر تے حاصل کیتا ونڄ سڳدا ہا ۔ فرانک بعد والا راستہ چݨیا۔ اوں وقت فزکس وچ ٻہوں سارے حل طلب مسائل ہن، تے 1914 تک انہاں 34 مضامین شائع کر ݙتے ہن۔ انہاں وچوں کجھ دے او نویکلے مصنف ہن، پر عام طور تے ایوا وون باہر، لیز میٹنر، رابرٹ پوہل، پیٹر پرنگشیم، رابرٹ ڈبلیو ووڈ، آرتھر وینیلٹ یا ولہیم ویسٹفال دے نال مل تے کم کرݨ کوں ترجیح ݙیندے ہن۔ انہاں دی سب توں زیادہ فائدہ مند شراکت گستاف ہرٹز دے نال ہئی، جنہاں دے نال انہاں 19 مضامین لکھے۔ انہاں 20 مئی 1911 کوں ہیبیلیٹیشن حاصل کیتی۔

فرانک-ہرٹز تجربہ

1914 وچ فرانک ہرٹز دے نال مل تے فلوروسینس دی تحقیق کیتے ہک تجربہ کیتا۔ انہاں ہک ویکیوم ٹیوب ڈیزائن کیتی جیڑھی توانائی والے الیکٹرانز دا مطالعہ کرݨ کیتے ہئی جیڑھے پارے دے ایٹم دے پتلے بخارات توں لنگھدے ہن۔ انہاں دریافت کیتا جو جݙݨ ہک الیکٹران پارے دے ایٹم نال ٹکریندا ہے تاں او اݙݨ توں پہلے اپݨی کائنیٹک انرجی دی صرف ہک مخصوص مقدار (4.9 الیکٹران وولٹ) ونڄا سڳدا ہے۔ ہک تیز الیکٹران تصادم دے بعد مکمل طور تے کم نی تھیندا، بھل جو بالکل اوں مقدار وچ اپݨی کائنیٹک انرجی ونڄا ݙیندا ہے۔ سست الیکٹران بغیر کہیں خاص رفتار یا کائنیٹک انرجی وڄاوݨ دے پارے دے ایٹم توں ٹکرا تے واپس چلے ویندے ہن۔ ایہ تجرباتی نتائج آئن سٹائن دے فوٹو الیکٹرک اثر تے پلانک دے تعلق (E = fh) دی تصدیق فراہم کریندے ہن جیڑھا توانائی (E) تے فریکوئنسی (f) کوں پلانک کانسٹنٹ (h) دے نال توانائی دی کوانٹائزیشن نال جوڑیندا ہا ۔ لیکن انہاں ایٹم دے ماڈل دی وی حمایت کیتی جیڑھا پچھلے سال نیلز بوہر تجویز کیتا ہا ۔ ایندی اہم خصوصیت ایہ ہئی جو ایٹم دے اندر ہک الیکٹران ایٹم دے "کوانٹم انرجی لیولز" وچوں ہک تے قبضہ کریندا ہے۔ تصادم توں پہلے پارے دے ایٹم دے اندر ہک الیکٹران اپݨے سب توں گھٹ دستیاب انرجی لیول تے قبضہ کریندا ہے۔ تصادم دے بعد اندرلا الیکٹران 4.9 eV زیادہ انرجی دے نال ہک اعلا انرجی لیول تے قبضہ کریندا ہے۔ ایندا مطلب ہے جو الیکٹران پارے دے ایٹم نال زیادہ ڈھیلا ٻدھا ہویا ہے۔ کوئی درمیانی سطح یا امکانات کائناں ہن۔ مئی 1914 وچ پیش کیتے ڳئے ہک ٻئے پیپر وچ، فرانک تے ہرٹز پارے دے ایٹم ولوں روشنی دے اخراج دی اطلاع ݙتی جنہاں تصادم توں انرجی جذب کیتی ہئی۔ انہاں ݙکھایا جو ایں الٹرا وائلٹ روشنی دی ویولینتھ بالکل 4.9 eV انرجی نال مطابقت رکھدی ہے جیڑھی اݙݨ والے الیکٹران ونڄا ݙیندی ہئی۔ انرجی تے ویولینتھ دا تعلق وی بوہر پیش کیتا ہا ۔ فرانک تے ہرٹز دسمبر 1918 وچ اپݨا آخری پیپر کٹھے مکمل کیتا۔ ایندے وچ انہاں اپݨے نتائج تے بوہر دے نظریے دے درمیان تضادات کوں دور کیتا، جنہاں کوں انہاں تسلیم کیتا ہا ۔ اپݨے نوبل لیکچر وچ، فرانک اعتراف کیتا جو "ایہ بالکل ناقابل فہم ہا جو بوہر دے نظریے دی بنیادی اہمیت کوں سن٘ڄاݨݨ وچ ناکام کیوں تھی ڳئے، ایں حد تک جو ایندا ہک وار وی ذکر نی کیتا"۔ 10 دسمبر 1926 کوں، فرانک تے ہرٹز کوں 1925 دا نوبل انعام "ایٹم تے الیکٹران دے اثر دے قوانین دی دریافت کیتے" ݙتا ڳیا۔

پہلی عالمی جنگ

فرانک اگست 1914 وچ پہلی عالمی جنگ دے آغاز دے بعد جرمن فوج وچ بھرتی تھئے ۔ دسمبر وچ انہاں کوں پچادھی محاذ دے پکارڈی سیکٹر وچ بھیڄا ڳیا۔ او ڈپٹی آفیسر تے ول 1915 وچ لیفٹیننٹ بݨ ڳئے۔ 1915 دے اوائل وچ انہاں فریٹز ہیبر دی نویں یونٹ وچ منتقل کر ݙتا ڳیا جیڑھا ہتھیار دے طور تے کلورین گیس دے بادل پیش کریندا ہا۔ اوٹو ہان دے نال او حملیاں کیتے جاہیں دا پتہ لاوݨ دے ذمہ دار ہن۔ انہاں 30 مارچ 1915 کوں آئرن کراس، سیکنڈ کلاس، تے 11 جنوری 1916 کوں ہیمبرگ شہر ہینسیٹک کراس نال نوازیا ۔ پلیوریسی دی وجہ توں ہسپتال وچ رہݨ دے دوران انہاں ہرٹز دے نال ہک ٻیا سائنسی پیپر وی لکھیا، تے انہاں دی غیر موجودگی وچ فریڈرک ولیم یونیورسٹی 19 ستمبر 1916 کوں انہاں کو اسسٹنٹ پروفیسر مقرر کیتا۔ روسی محاذ تے بھیڄے ڳئے، انہاں کوں پیچش تھی ڳئی۔ او برلن واپس آ ڳئے، جتھاں او ہرٹز، ویسٹفال، ہانس گائگر، اوٹو ہان تے ٻئے لوکاں دے نال ہیبر دے کائزر ولہیم انسٹی ٹیوٹ فار فزیکل کیمسٹری اینڈ الیکٹرو کیمسٹری وچ شامل تھئے، تے گیس ماسک دی تیاری تے کم کرݨ لڳے۔ انہاں 23 فروری 1918 کوں آئرن کراس، فرسٹ کلاس نال نوازیا ڳیا۔ او جنگ ختم ہووݨ دے فوراً بعد 25 نومبر 1918 کوں فوج توں فارغ تھی ڳئے۔ جنگ ختم ہووݨ دے بعد ہیبر دا کائزر ولہیم انسٹی ٹیوٹ تحقیق وچ واپس آ ڳیا، تے ہیبر فرانک کوں نوکری دی پیشکش کیتی۔ انہاں دی نویں پوسٹ وچ زیادہ تنخواہ ہئی، لیکن ایہ ہک مستقل عہدہ کائناں ہئی۔ البتہ ایندے نال فرانک کوں اپݨی مرضی دے مطابق تحقیق کرݨ دی اجازت مل ڳئی۔ نویں، نوجوان ساتھی جیویں جو والٹر گروٹریان، پال کنیپنگ، تھیئا کریگر، فریٹز رائچے تے ہرتھا سپونر دے نال کم کرݨ والے انہاں دے کائزر ولہیم انسٹی ٹیوٹ وچ پہلے پیپرز انہاں ایٹمی الیکٹرانز دی جانچ کیتی جنہاں کوں انہاں دی اتےجت حالت وچ ہا، جنہاں دے نتائج بعد وچ لیزر دی تیاری وچ اہم ثابت تھئے ۔ انہاں ایٹم کیتے "میٹاسٹیبل" دی اصطلاح وضع کیتی جیڑھے کم از کم توانائی دی حالت توں علاو ہک حالت وچ ودھ ویلا گزریندے ہن ۔ جݙݨ نیلز بوہر 1920 وچ برلن آیا تاں میٹنر تے فرانک انہاں کوں کائزر ولہیم انسٹی ٹیوٹ وچ سݙیا تاں جو او نوجوان عملے نال بونزن ("وݙے لوک") دی موجودگی دے بغیر ڳالھ مہاڑ کر سڳن۔

گوٹنگن

1920 وچ گوٹنگن یونیورسٹی میکس بورن کوں تھیوریٹیکل فزکس دی چیئر دی پیشکش کیتی، جیڑھی حال ہی وچ پیٹر ڈیبائی خالی کیتی ہئی۔ گوٹنگن ریاضی دا ہک اہم مرکز ہا، ڈیوڈ ہلبرٹ، فیلکس کلائن، ہرمین مﻨکوفسکی تے کارل رنج دی بدولت، لیکن فزکس کیتے اتنا کائناں ہا۔ ایہ تبدیل تھی ویندا۔ گوٹنگن آوݨ دی قیمت دے طور تے، بورن چاہندا ہا جو فرانک اتھائیں تجرباتی فزکس دی سربراہی کرن۔ 15 نومبر 1920 کوں، فرانک تجرباتی فزکس دے پروفیسر تے سیکنڈ انسٹی ٹیوٹ فار ایکسپریمنٹل فزکس دے ڈائریکٹر بݨ ڳئے، ہک مکمل طور تے مستقل پروفیسر آرڈیناریئس۔ انہاں کوں ݙو معاوناں دی اجازت ہئی، ایں واسطے او برلن توں ہرتھا سپونر کوں ہک عہدے تے بھرتی کرݨ کیتے نال گھن آئے۔ پول، ہک باصلاحیت استاد، فرسٹ انسٹی ٹیوٹ دی سربراہی کریندے ہن تے لیکچرز سنبھلیندے ہن۔ فرانک اپݨی جیب وچوں فنڈز استعمال کر تے لیبارٹری دا جدید ترین ساز و سامان نال نویں سرے توں بݨوایا ۔ بورن تے فرانک دے تحت، گوٹنگن 1920 تے 1933 دے درمیان فزکس دے دنیا دے عظیم مراکز وچوں ہک ہا ۔ بھانویں جو انہاں کٹھے صرف ترائے پیپرز شائع کیتے، بورن تے فرانک اپݨے ہر پیپر تے ہک ݙوجھے نال ڳالھ مہاڑ کیتی۔ فرانک دی لیبارٹری وچ داخلہ ملݨ ٻہوں مشکل تھی ڳیا ہا ۔ انہاں دے ڈاکٹریٹ دے طلبا وچ ہانس کوپفرمین، آرتھر آر وون ہپل، ولہیم ہانلے، فریٹز ہوٹرمینز، ہینرک جون، ورنر کروبل، والٹر لوچٹے ہولٹگریون تے ہینز مائر لیبنز شامل ہن۔ ڈاکٹریٹ دے امیدواراں دی نگرانی کرݨ وچ، فرانک کوں ایہ یقینی بݨاوݨا پوندا ہا جو تھیسس دے موضوعات چنگی طراں بیان کیتے ڳئے ہن، تے او امیدوار کوں ایہ سکھاوݨا چاہندا ہا جو اصل تحقیق کݙاں کرݨی ہے، جݙاں جو او امیدوار دی صلاحیت، لیبارٹری دے ساز و سامان تے انسٹی ٹیوٹ دے بجٹ دی حدود وچ وی رہندا ہا ۔ انہاں دی ہدایت وچ، ایٹم تے مالیکیولز دی ساخت تے تحقیق کیتی ڳئی۔ اپݨی تحقیق وچ، فرانک او تیار کیتا جیڑھا فرانک-کونڈن اصول دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے، سپیکٹروسکوپی تے کوانٹم کیمسٹری وچ ہک اصول جیڑھا وائبرونک ٹرانزیشنز دی شدت کوں بیان کریندا ہے، مالیکیول دی الیکٹرانک تے وائبریٹوری انرجی لیولز وچ بیک وقت تبدیلیاں مناسب انرجی دے فوٹون دے جذب یا اخراج دی وجہ توں تھیندیاں ہن۔ اصول بیان کریندا ہے جو الیکٹرانک ٹرانزیشن دے دوران، ہک وائبریٹوری انرجی لیول توں ݙوجھے وچ تبدیلی تھیوݨ دا زیادہ امکان ہوسی جے ݙو وائبریٹوری ویو فنکشنز زیادہ نمایاں طور تے اوورلیپ کرن۔ ایں اصول کوں اوں ویلھے توں متعلقہ مظاہر دی ہک وسیع قسم تے لاگو کیتا ڳیا ہے۔ ایں عرصے دے دوران اپݨے کم کیتے، فرانک کوں 1929 وچ امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز کیتے چݨیا ڳیا ہا ۔

جلاوطنی

ایہ دور اوں وقت ختم تھیا جݙݨ نازی پارٹی 2 مارچ 1933 کوں جرمنی وچ انتخابات جت ڳئی۔ اڳلے مہینے انہاں پروفیشنل سول سروس دی بحالی کیتے قانون نافذ کیتا، جیڑھا تمام یہودی سول ملازماں، حکومت دے سیاسی مخالفین دے نال، دی ریٹائرمنٹ یا برطرفی دا بندوبست کریندا ہا ۔ پہلی عالمی جنگ دے تجربہ کار ہووݨ دے ناطے، فرانک مستثنیٰ ہا، لیکن انہاں 17 اپریل 1933 کوں ویسے وی استعفیٰ ݙے ݙتا ۔ انہاں ہک وار تبصرہ کیتا ہا جو سائنس انہاں دا خدا ہا تے فطرت انہاں دا مذہب ہئی۔ انہاں اپݨیاں دھیاں کوں سکول وچ مذہبی تعلیم دی کلاس وچ شرکت کرݨ تے مجبور نی کیتا ، تے انہاں کوں کرسمس تے ہک سجا ہویا درخت وی ݙتا ؛ لیکن او اپݨی یہودی وراثت تے فخر کریندے ہن۔ او قانون دے خلاف احتجاج کرݨ والا پہلا اکیڈمک ہا ۔ دنیا بھر دے اخباراں ایندی اطلاع ݙتی، لیکن کہیں حکومت یا یونیورسٹی احتجاج نی کیتا۔ فرانک فریڈرک لنڈیمن دی مدد نال برطرف یہودی سائنسداناں کوں بیرون ملک کم ڳولݨ وچ مدد کیتی، ایندے بعد او نومبر 1933 وچ جرمنی چھوڑ ڳئے ۔ امریجو دے ہک مختصر دورے دے بعد، جتھاں انہاں ووڈ دے نال جانز ہاپکنز یونیورسٹی وچ ہیوی واٹر وچ روشنی دے جذب دی پیمائش کیتی، انہاں کوپن ہیگن وچ نیلز بوہر انسٹی ٹیوٹ وچ ہک پوزیشن سنبھالی ۔ انہاں کوں ہک نویں ساتھی دی ضرورت ہئی، ایں واسطے انہاں ہلڈے لیوی کوں گھدا، جنہاں دے حالیہ تھیسس انہاں کوں متاثر کیتا ہا ۔ انہاں دا اصل ارادہ بخارات تے مائعات دے فلوروسینس تے اپݨی تحقیق جاری رکھݨ دا ہا، لیکن بوہر دے اثر و رسوخ دے تحت انہاں انہاں رد عمل دے حیاتیاتی پہلواں، خاص طور تے فوٹوسنتھیسز وچ دلچسپی گھنݨا شروع کر ݙتا، جیڑھا او عمل ہے جنہاں نال ٻوٹے روشنی کوں کاربن ڈائی آکسائیڈ تے پاݨی کوں زیادہ نامیاتی مرکبات وچ تبدیل کرݨ کیتے استعمال کریندے ہن۔ حیاتیاتی عمل سادہ رد عمل دے مقابلے وچ ٻہوں زیادہ پیچیدہ ثابت تھئے۔ انہاں لیوی دے نال ایں موضوع تے ݙو پیپرز مشترجو طور تے لکھے، جنہاں تے او آنے والے سالاں وچ واپس آندے ریہے۔ فرانک آرتھر وون ہپل کیتے کوپن ہیگن وچ پولیٹیکنشے لیرانسٹالٹ وچ ہک پوزیشن ڳولی، جیڑھے ہݨ انہاں دی دھی ڈگمار نال شادی کرݨ دے بعد انہاں دے ڄوانترے ہن۔ انہاں اپݨے ٻالاں کیتے مالی تحفظ فراہم کرݨ دا فیصلہ کیتا اپݨے نوبل انعام دی رقم انہاں وچ تقسیم کر تے۔ سونے دا تمغہ خود نیلز بوہر دے کول حفاظت کیتے سونپ ݙتا ڳیا ہا ۔ جݙݨ 9 اپریل 1940 کوں جرمنی ڈنمارک تے حملہ کیتا تاں ہنگری دے کیمسٹ جارج ڈی ہیویسی سونے دے تمغے کوں، میکس وون لیو دے نال، ایکوا ریجیا وچ گھول ݙتا تاں جو جرمنیاں کوں انہاں توں گھنݨ توں روکا ونڄ سڳے۔ انہاں نتیجے وچ ملݨ والے محلول کوں نیلز بوہر انسٹی ٹیوٹ وچ اپݨی لیبارٹری وچ ہک شیلف تے رکھ ݙتا۔ جنگ دے بعد، او واپس آئے تے انہاں محلول بے ترتیبی نال ݙٹھا تے ایسڈ وچوں سونا کڈھ گھدا۔ نوبل سوسائٹی فیر نوبل انعام دے تمغے دوبارہ بݨائے ۔ 1935 وچ، فرانک امریجو منتقل تھی ڳئے، جتھاں انہاں جانز ہاپکنز یونیورسٹی وچ پروفیسر شپ قبول کیتی ۔ اتھائی دی لیبارٹری گوٹنگن والی لیبارٹری دے مقابلے وچ ٻہوں کم ساز و سامان والی ہئی، لیکن انہاں راکفیلر فاؤنڈیشن توں ساز و سامان کیتے 10,000 ڈالر ملئے۔ ہک زیادہ مشکل مسئلہ ایہ ہا جو یونیورسٹی کول ہنر مند عملہ بھرتی کرݨ کیتے پیسے کائناں ہن۔ فرانک جرمنی وچ رہݨ والے اپݨے خاندان دے افراد دے بارے وچ فکر مند ہن، تے انہاں کوں انہاں دی ہجرت وچ مدد کرݨ کیتے پیسیاں دی ضرورت ہئی۔ ایں واسطے انہاں شکاگو یونیورسٹی دی ہک پیشکش قبول کیتی، جتھاں انہاں دے فوٹوسنتھیسز تے کم دلچسپی پیدا کیتی ہئی اتھائیں انہاں دا پہلا پیپر، ایڈورڈ ٹیلر دے نال مشترجو طور تے، کرسٹل وچ فوٹو کیمیکل عمل تے ہا ۔ ہانس گفرون انہاں دے ساتھی بݨ ڳئے۔ پرنگشیم وی انہاں نال شامل تھی ڳئے۔ فرانک اپݨی لیبارٹری وچ پرنگشیم کیتے ہک پوزیشن دا بندوبست کیتا ۔ انہاں دیاں ݙوہیں دھیاں تے انہاں دے خاندان امریجو منتقل تھی ڳئے، تے او اپݨی ٻڈھڑی ما تے ماسی کوں وی ٻاہر گھن آوݨ وچ کامیاب تھی ڳئے۔ او 21 جولائی 1941 کوں ریاست ہائے متحدہ امریجو دے شہری بݨ ڳئے ، ایں واسطے او "دشمن ایلین" نہ ہن جݙݨ 11 دسمبر 1941 کوں ریاست ہائے متحدہ امریجو جرمنی تے جنگ دا اعلان کیتا۔ البتہ انہاں دیاں دھیاں اڄ وی ہن، ایں واسطے انہاں تے سفر کرݨ دی پابندی ہئی، تے او اپݨی ما دی ݙیکھ بھال نہ کر سڳدیاں ہن جݙݨ او بیمار تھی ڳئی تے 10 جنوری 1942 کوں فوت تھی ڳئی، بھانویں جو انہاں کوں انہاں دے جنازے وچ شرکت دی اجازت ہئی۔ فروری 1942 وچ، آرتھر ایچ کامپٹن شکاگو یونیورسٹی وچ اپݨی میٹالرجیکل لیبارٹری قائم کیتی ۔ مین ہٹن پروجیکٹ دے حصے دے طور تے، ایندا مشن پلوٹونیم بݨاوݨ کیتے نیوکلیئر ری ایکٹرز بݨاوݨا ہا جیڑھا ایٹمی بم وچ استعمال تھیندا ہا ۔ میٹالرجیکل لیبارٹری دے کیمسٹری ڈویژن دی سربراہی شروع وچ فرانک سپیڈنگ کریندے ہن، لیکن انہاں انتظامیہ دے مقابلے وچ عملی کم کوں ترجیح ݙتی۔ کامپٹن فیر فرانک نال رجوع کیتا، انہاں دے جرمن پس منظر دی وجہ توں کجھ خوف دے نال۔ کامپٹن بعد وچ لکھیا: "فرانک ساݙے پروجیکٹ وچ شامل تھیوݨ دی دعوت کوں کݙاں خوش آمدید آکھیا! ایہ اعتماد دا ہک ووٹ ہا جیڑھا انہاں دیاں امیداں توں ٻہوں ودھ ہا، تے ایندے نال انہاں کوں آزادی دے مقصد کیتے اپݨا حصہ ادا کرݨ دا موقع ملیا۔ انہاں وضاحت کیتی، "میں جرمن لوکاں نال نی لڑدا پیا۔ "میں نازیاں نال لڑدا پیا ہاں۔ انہاں جرمنی تے اپݨا غلبہ جما رکھا ہے۔ جرمن لوک بے بس ہن جݙݨ تک جو اسیں انہاں دے نازی آقاؤں دی طاقت کوں توڑ نہ ݙیئے۔ کیمسٹاں فرانک کوں ہک بزرگ سائنسی سیاستدان دے طور تے خوش آمدید آکھیا جنہاں دی رہنمائی تے عمل کرݨ تے او خوش ہن۔" کیمسٹری ڈویژن دی سربراہی کرݨ دے علاو، فرانک میٹالرجیکل لیبارٹری دی ایٹمی بم دے حوالے نال سیاسی تے سماجی مسائل دی کمیٹی دے چیئرمین وی ہن، جنہاں وچ انہاں دے نال ڈونلڈ جے ہیوز، جے جے نیکسن، یوجین رابینووچ، گلین ٹی سیبورگ، جے سی سٹیرنز تے لیو سلارڈ شامل ہن۔ 1945 وچ، فرانک ہینری ہے والیس کوں انہاں دے ایں خوف توں خبردار کیتا جو "انسانیت ایٹمی طاقت کوں سمجھداری نال استعمال کرݨ کیتے اخلاقی تے سیاسی طور تے تیار تھیوݨ توں بغیر اینکوں چھوڑݨا سکھ ڳیا ہے"۔ کمیٹی او مرتب کیتا جیڑھا فرانک رپورٹ دے ناں نال ڄاݨیا ویندا ہے۔ 11 جون 1945 کوں مکمل تھیوݨ والی ایندے وچ سفارش کیتی ڳئی ہئی جو جاپانی شہراں تے بغیر انتباہ دے ایٹمی بم استعمال نہ کیتے ونڄن۔ بہرحال، انٹرم کمیٹی ٻیا فیصلہ کیتا ۔

بعد دی زندگی

فرانک 29 جون 1946 کوں ہرتھا سپونر نال ہک سول تقریب وچ شادی کیتی ، انہاں دی پہلی بیوی، انگریڈ، 1942 وچ فوت تھی ڳئی ہئی۔ جنگ دے بعد دی اپݨی تحقیق وچ، انہاں فوٹوسنتھیسز دے طریقہ کار کوں بیان کرݨ دے مسئلے نال نمٹݨا جاری رکھیا۔ میٹنر انہاں دے ابتدائی تے بعد دے کم وچ کوئی فرق نہ ݙٹھا۔ انہاں یاد ݙیوایا جو "فرانک کوں اپݨے مسائل دے بارے وچ ڳالھ کرݨ وچ مزہ آندا ہا، اتنا نی جو او انہاں ݙوجھیاں کوں سمجھاوے جتنا جو او اپݨے ذہن کوں مطمئن کرے۔ ہک وار جݙݨ کہیں مسئلے انہاں دی دلچسپی پیدا کر ݙتی تاں او مکمل طور تے گرفتار تھی ڳئے، بھل جو ایندے نال جنون وچ مبتلا تھی ڳئے۔ عام فہم تے سیدھی منطق انہاں دے بنیادی اوزار ہن، سادہ ساز و سامان دے نال۔ انہاں دی تحقیق تقریباً ہک سیدھی لکیر تے چلی، انہاں دے آئین دی نقل و حرکت دے ابتدائی مطالعہ توں گھن تے فوٹوسنتھیسز تے انہاں دے آخری کم تک؛ ایہ ہمیشہ ایٹم یا مالیکیولز دے درمیان توانائی دا تبادلہ ہا جیڑھا انہاں کوں متوجہ کریندا ہا ۔" نوبل انعام دے علاو۔ فرانک کوں 1951 وچ ڈوئچے فزیکالیشے گیسل شافٹ دا میکس پلانک میڈل تے 1955 وچ فوٹوسنتھیسز تے انہاں دے کم کیتے امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دا رمفورڈ میڈل ݙتا ڳیا۔ او 1953 وچ گوٹنگن دے اعزازی شہری بݨ ڳئے ، 1944 وچ ریاست ہائے متحدہ دی نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے رکن چݨے ڳئے ، تے 1964 وچ رائل سوسائٹی دے غیر ملکی رکن (ForMemRS) چݨے ڳئے۔ او امریکن فلاسوفیکل سوسائٹی دے بین الاقوامی رکن وی ہن ۔ او 21 مئی 1964 کوں گوٹنگن دے دورے دے دوران دل دا دورہ پڑݨ نال اچانک فوت تھی ڳئے ، تے انہاں کوں شکاگو وچ انہاں دی پہلی بیوی دے نال دفن کر ݙتا ڳیا۔ 1967 وچ، شکاگو یونیورسٹی جیمز فرانک انسٹی ٹیوٹ انہاں دے ناں تے رکھیا ۔ انہاں دے اعزاز وچ چندر دے ہک کھݙے دا ناں وی انہاں دے ناں تے رکھیا ڳیا ہے ۔ انہاں دے پیپرز شکاگو یونیورسٹی لائبریری وچ ہن ۔