جنگل وچ رہݨ آلے پیر تے ٻڈھڑے ،ٻڈھڑیاں

برصغیر پاک و ہند اَتے خصوصاً سرائیکی وسیب دورِ قدیم کنوں وکھو وکھ مذاہب دا ٹکاݨہ رئہے ۔ اِتھاں دراوڑاں دی تنتر منتر دی تہذیب، آریاواں دا ہندو مت ، پارسیاں دی آتش پرستی ، عیسائیت ، اسلام ، سکھ مت وغیرہ سبھے مذاہب کارِ پیکار ریہے ۔ اِنہاں سارے مذاہب وچ ملا ّںتے صوفیاء دی ہمیش ونڈ وتر ریہی ہے ۔ ملاّں شہری آبادی دا فعال حصہ بݨدن جݙاں جو صوفی یا بھگت لوک بن باس یا جنگلاں وچ رہائش پذیر تھیندن ۔ او شہری آبادی کنوں بے زار ہوندن ۔ جنگل وچ او ہک جھگی بݨا تے اپݨے اللہ تے بھگوان دی عبادت تے ریاضت وچ مصروف راہندن ۔

آر سی ٹیمپل اپݨی کتاب’’حکایت پنجاب‘‘ جلد اول دے دیباچے وچ انہاں پیراں ،فقیراں دی اہمیت بارے لکھدن:

’’اب ہم ان معاملات کی طرف آتے ہیں جو کہانی کی رفتار پر اثر انداز ہوتے ہیں ۔ یہ تمام کہانیاں ایک ہی اصول کے مطابق چلتی ہیں ، پہلے کردار جمع کئے جاتے ہیں پھر وہ زندگی کے کام کاج شروع کرتے ہیں، پھروہ مشکلات میں پڑ جاتے ہیں اور پھر انہیں وہاں سے نکالا جاتاہے ۔ انگیٹھی کے پاس بیٹھی بوڑھی دادی اماں سے لے کر دنیا کے کامیاب ترین ناول نویس تک غیر محسوس طور پر سب کے ایک ہی اصول مدنظر رہتا ہے اگر کرداروں کو مشکلات پیش نہیں آئیں گی تو کہانی نہ بن سکے گی مگر لوک کہانیوں کا اپنے کرداروں کو مشکلات میں ڈالنے اورانہیں وہاں سے نکالنے کا اپناطریقہ ہے ۔ انہیں مشکلات میں سے نکالنے کاسب سے عام طریقہ کسی مافوق الفطرت ہستی ، کسی دیوی یا دیوتا یا گورو یا پیر کی امداد ہے۔‘‘(63)

سرائیکی لوک قصّیاں وچ ایہ بابے اکثر نظردن جیڑھے جنگل وچ آئے مہم جو شہزاداں ، وزیرزاداں ، بادشاہواں اَتے ہیرو آں کوں رات کوں ٹِکیندن ۔ روٹی پاݨی ݙیندن اَتے اڳوں دا دَڳ ݙسیندن اَتے مشکل حالات وچوں نکلݨ دا گُر ڈسٖیندن ، ہمت ٻدھویندن اَتے دُعائیں ݙیندے ملدن ۔

ایہ ٻڈھڑے درحقیقت انسانی ، اُمید اَتے ہمت دا استعارہ ہَن ۔ ایہ مہم جو ہیرو کوں اُوں ویلے مِلدن جݙاں ہیرو کیتے ’’نہ پائے آمدن نہ جائے رفتن‘‘ آلی ڳالھ ہووے ۔ مہم جوئی دے سبھے رستے بند تھی ڳئے ہوون تاں اُمید مُکݨ تے ایہ سامݨے آ ویندن اَتے ہمت بݨ تے لوکیں کوں اڳوں دے پندھ کپݨ اَتے دھیہاں، ݙیݨیں تے بلاواں نال لڑݨ کیتے حونصلہ اَتے ہمت ݙیویندن ۔ ایہ حق سچ دا اِستعارہ ہوندے ۔ سیاݨے ، تجربہ کار ، مہمان نواز اَتے رہنما داکردار ادا کریندن۔

’’جنگل دے وچ بادشاہ گھوڑا ہتھ واڳ کرکے ٹُردا ٹُردا اوں گریڑے تے آ ڳیا ، گریڑے دے ٻاہروں ہک ٻڈھڑی ٻیٹھی ہئی اَتے گریڑے دے اندروں ہک ٻڈھڑا سُتا پیا ہا ۔ گریڑے دے نال ݙو ڳائیں ٻدھیاں کھڑیاں ہَن ۔ بادشاہ سلام ولایا ، ٻڈھڑی سلام دا جواب ݙتا۔

ٻڈھڑی پُچھیا:

’’جو توں کون ہِیں ؟ کِتھاں ویندا پئیں‘‘؟

بادشاہ آکھیا:

اماں میں مسافر ہاں ، گھر ویندا پیا ہم ، رستہ بُھل کے تہاݙے گریڑے تے آ نکھتاں ، میں بُکھا تے پیاسا ہاں۔‘‘

اتنے تئیں ٻڈھڑا جاڳ پیا تے آکھݨ لڳا۔

’’بھلا تھیوی جہڑا ݙولے دے وچ کھیر کڑھیا پئے اوایں مسافر کوں پلا ݙے۔‘‘

حوالہ

سرائیکی لوک قصیاں دے کردار، مصنف : شہزاد اسد خان لغاری ، ناشر: جھوک پرنٹرز ‘ ملتان