تنور پٹھان

تتور ہک چھوٹا جہا پشتون قبیلہ ہے جیہڑا ضلع ٹانک دے ڳاں تتور وچ آباد ہے۔

حیات افغانی دے بیان دے مطابق لودھی دی ترائے شاخاں ہن اول نیازی ݙوجھا دوتانی اتے تریجھا سیانڑی۔ سیانڑی توں اڳوں ݙو شاخاں پیدا تھیاں ہک پڑنگی ݙوجھا اسمعیل۔ اسمعیل اڳوں مزید ݙو شاخاں وچ منقسم تھیا ہک توں سوری ݙوجھے توں لوہانی پشتون نکلے۔ لوہانی پشتوناں دی اڳوں مزید تقسیم تھئی جیندے وچ مروت، دولت خیل، میاں خیل اتے تتور قبائل نکلے۔

تتور تے ایں توں زیادہ مخزن افغانی وچ کوئی ڳالھ درج نہیں ملدی اتے نہ تتور شاخ توں کہیں شخصیت دے گذشتہ سلاطین دہلی اتے مغلاں دے زمانے وچ کوئی نامور گزرا۔

لیکن میجر ریوارٹی دے بقول سکندر سوری حاکم پنجاب دے ہک امیر جیندے ناں غازی خان ہئی او تتور قبیلہ نال تعلق رکھدا ہئی۔

ݙوجھے لودھی پشتون قبیلیں دی طرح تتور قبیلہ کوں وی پشتون تاریخ دے مؤرخین اتے محققین نے نظر انداز کیتا۔ حیات افغانی وچ وی مختصر جہا تعارف لکھا ہویا ہے کہ اے لوہانی پشتوناں دی شاخ ہے جیہڑی ٹانک توں مغرب وچ آباد ہے ترے سو گھر ایں قبیلے دے کل موجود ہن۔ چرن جیت لعل نے وی اپݨی کتاب وچ جتھاں ݙوجھے لوہانی طائفوں مروت دولت خیل میاں خیل وغیرہ دا ذکر کیتا ہے لیکن تنور کوں او وی چھوڑ ڳئے۔

مسٹر ٹکر دے گزٹیر آف ڈیرہ اسماعیل خان وچ تتور کوں جتور لکھا ڳیا ہے لیکن انہاں دی تاریخ تے کوئی مواد دستیاب موجود نہیں۔

میجر ریوارٹی نے وی تنور قبیلہ تے انتہائی مختصر جہا پیراگراف لکھ کے اڳوں ودھ ڳئے۔ میجر ریوارٹی دے مطابق تتور لوہانی پشتوناں دی شاخ ہن جیندے سربراہ فضل خان ہن جیہڑے تیمور شاہ درانی دے عہد وچ گزرے جیہڑے درانی بادشاہواں کوں سٹھ عدد گھوڑ سواراں دا لشکر فراہم کریندے ہن۔

جݙݨ کہ تاریخ خورشید جہاں وچ شیر محمد گنڈاپور صاحب لکھدے ہن کہ جݙݨ خان زمان خان کٹی خیل نے ٹانک تے لوہانیاں دی سربراہی کریندے ہوئے قبضہ کیتا تاں تتور وی اوندے نال ہن۔ گنڈاپور صاحب دے مطابق کہیں زمانے وچ انہاں دی تعداد کافی زیادہ ہئی لیکن شاہ بزرگ خان تتور دی سربراہی وچ انہاں نے نادر شاہ افشار توں بغاوت کیتی جیندے سبب نادر شاہ دا قہر انہاں تے ٹٹا جیندے سبب انہاں دی خطیر تعداد ماری ڳئی۔ ݙوجھی وجہ اے بݨی کہ انہاں دی دولت خیلوں دی شاخ یعقوب خیلوں نال دشمنی پیدا تھی ڳئی۔ یعقوب خیلوں نے گنڈاپور قبیلہ دے نال الحاق کر کے تتوراں دا بھرپور قتل عام کیتا جیندے نتیجے وچ انہاں ݙو سانحات دے سبب انہاں دی تعداد انتہائی قلیل رہ ڳئی۔ لیکن ساݙے خیال وچ تتور قبیلہ دے کافی لوک ہندوستان وی نقل مکانی کر ڳئے جیہڑے اتھاں لوہانی دی شناخت کوں یاد رکھدے ہن۔