تحریک (علم صرف)

جئیں حالت ئِ چ کہیں لوظ دے کہیں ساکن (غیر متحرک) حرف تَہجّی کوں شعری ضرورت دے پیش نظر متحرک بناْ ݙتا ون٘ڄے‘ اوکوں تحریک آکھیا ویندے مثال دے طور تے شرم (شَ،ر،م) کوں شرم (شَ، رَ، م) گرم (گَ،ر،م) کوں گرم (گَ،رَ،م) قہر (قَ،ہ،ر) کوں قہر (قَ، ہَ،ر) شہر (شَ،ہ،ر) کوں شہر(شَ،ہَ،ر) قبر (قَ،ب،ر)کوں قبر (قَ،بَ،ر) صبر (صَ،ب،ر) کوں صبر (صَ،بَ،ر) ٻدھݨ تحریک اکھیندے حقیقت تاں اے ہے جو اسلام ئِ چ کہیںوی حرام چیز کوں استعمال کرݨ دی اونہہ ویلھے اجازت ݙتی ویندی ئِ جݙاں کہیں انسان دی زندگی بچاوݨی ہووے ۔ اینہہ کن اے ثابت نھئیں تھیندا جو اونہہ حرام چیز کوں ہمہ وقتی حلال قرار ݙے ݙتا ڳئے تے اساں اوندا بے دھڑک استعمال شروع کر ݙیووں ۔لفظی تحریک دے متعلق اے سمجھ گھنݨ جو ٻس اے ہر وقت جائز ئِ تاں اے ڳالھ درست کائینی ساݙے وسیب دے سرائیکی شعراء تحریک کوں آپݨے اتے سراسر حلال کر گھدے تے اوندا بے دھڑک استعمال پئے کریندن۔ حالانکہ اے صرف بعض نا گزیر وجوہ دی بنا تے‘ اتے ضرورت شعری کیتے جائز قرار ݙتا ڳئے ۔

۱

سخت سفر وچ ، ظلم قہر وچ

ہوت نہ کیتم کاری

فریدؒ

۲

شان شرم ڳیا بھیم بھرم ڳیا

دین دھرم ڳیا دیر حرم ڳیا

۳

لطف کرم ڳیا، نیک رحم ڳیا

لڳڑی شہر خواری

فریدؒ

۴

پیچ پیا ول کیچ شہر دا

مشکل پینڈا روہ ݙونگر دا

۵

آیا پہرہ سخت پہر دا

رُلدے ِپھردے َمربھُر ڳیوسے

فریدؒ

اُتے ݙتے ڳئے پہلے شعر ئِ چ قہر کوں قَہَر ، ݙوجھے شعر ئِ چ شرم کوں شَرَم بھرم کوں بھَرَم دھرم کوں دَھرَم ، حرم کوں حَرَم ، تریجھے شعر ئِ چ رحم کو َرحَم ، چوتھے شعر ئِ چ شہر کوں شَہَر تے پنجویں شعر ئِ چ پہر کوں پَہَرٻدھا ڳئے ۔ اے ڳالھ ڳنڈھ ٻدھݨ آلی ئِ جو بھرم ، دھرم تے حرم دی ’’ر‘‘ عموماً متحرک ٻدھی ویندی ئِ۔ جڈاٖں جو فریدݨ ؒ سئیں تریجھے شعر ئِ چ لوظ شہر (شَ، ہ، ر) کوں شہر (شَ، ہ، ر) ای ٻدھے جݙاں جو چوتھے شعر ئِ چ اینہہ لوظ کوں شہر (شَ، ہَ، ر) بدٖھے یعنی سئیں ہوراں تحریک کوں سراسر جائز قرار نھئیںݙتا۔