تاریخ فیروز شاہی دا فقرہ

اٹھویں صدی ہجری دا ہک مشہور جملہ جیڑھا تاریخ فیروز شاہی شمس سراج عفیف وچ ملدے کہ

’’برکت شیخ پٹھا ۔ اک مویا اک نٹھا‘‘

آکھیا ویندے اے جملہ یا مصرعہ اوں ویلے آکھیا ڳیا جݙݨ سلطان محمد تغلق سومریاں دے شہر ٹھٹھہ تے حملہ کیتا پر بیمار تھی تے فوت تھی ڳیا۔ پروفیسر دلشاد کلانچوی دا خیال ہے کہ یا تاں کتابت دی غلطی دی وجہ توں اے فقرہ تبدیل تھے یا اوں ویلے لکھائی دے وقت ٹ ۔ ڈ ۔ ڑ ۔ گ وغیرہ تے مخصوص نشانات کینا لائے ویندے ہن۔ ایں طرح ہک سدھا سادھا فقرہ تبدیل تھی ڳے ورنہ حقیقی صورت ایندی اے ہے۔’’برکت شیخ ٹھٹھہ ۔ ہک مویا ہک نٹھا‘‘اے کوئی 752ھ دا قصہ ہے کہ دہلی دا سلطان محمد تغلق 752تا 780ھ اپݨے سندھ تے حملے دے دوران فوت تھی ڳیا۔ اوندے بعد اوندے جانشین فیروز شاہ ایں حملے کوں جاری رکھیا ۔ لیکن ناکام تھی تے لڑائی چھوڑ گجرات چلا ڳیا۔ تاریخ فیروز شاہی دے مصنف شمس سراج عفیف وی ایندا مطلب ایہو لکھدن ’’سلطان محمود اساݙے پچھوں پئے تے اپݨی جان ݙے ݙتی تے سلطان فیروز اساں کنوں بھڄ کھڑا تھیا۔‘‘ پروفیسر دلشاد کلانچوی دے آکھݨ موجب پیر حسام الدین راشدی آہدن کہ اے لفظ پٹھا ہے جیڑھا ہک شیخ دا ناں ہے۔(32)۔ ہک ڳالھ منی ہوئی ہے کہ اگرچہ اے ہک مختصر جیہاں فقرہ ہے لیکن ایندے وچ ہک وݙا تاریخی واقعہ قلم بند کیتا ڳے تے فقرہ وی شعر دا مصرع لڳدے۔

قدیم دور دی ہک منظوم تاریخی کہاوت:

سکندر اعظم جیڑھے ویلے ملک فتح کریندا سرائیکی علاقے وچ پُڄا تاں اتھاں اوندی مقامی آبادی نال زبردست جنگ تھئی۔ سکندر دے وقائع نگاراں انھاں جنگاں دی پوری تفصیل ݙتی ہے۔ ملتان دا تلنبہ دے نیڑے تیڑے اوں ویلے ملی قوم دا اقتدار ہئی۔ ملی قوم سکندر اعظم دا وݙی بہادری نال مقابلہ کیتا تے سکندر ملی قوم دے بہادر لوکاں دے ہتھوں زخمی تھیا۔ ہِیں ملی قوم دے حوالے نال ایں علاقے دے ہک مشہور ترین کہاوت ملتان گزیٹر وچ درج ہے۔ اے کہاوت منظوم ہے۔ ایں کہاوت وچ اڳلے وقتاں دیاں انھاں گوتاں دا تذکرہ کیتا ڳے جیڑھیاں ایں علاقے تے حکمران ہَن:

سنگلی جنھاں دے ݙاݙی

سوڈھی جنھاں دی ماء

ملی جݨئیے پنج پتر

ݙاہر ‘ بھٹہ ‘ نائچ ‘ شجرا‘ لنگاہ

سید نور علی ضامن حسینی ایں کہاوت کوں ہک تاریخی شہادت دے طور تے پیش کریندن۔ سکندر اعظم دے زمانے وچ سِوی قوم ایں پورے علاقے تے پھیلی ہوئی ہئی۔ ہِیں سِوی قوم دی مختلف شاخاں وچوں ہک شاخ ملہی دے ناں نال اتھاں آباد ہئی تے ہے۔ ہِیں قوم دی ہک عورت ملہی قوم دی ما بنی تے سوڈھی ملہی دے پنج ٻالاں دی ما بنی۔ اے اوہو قوم ہے جیکوں ایرین نے آکسی ݙرائیکی آکھیے تے ملکی مؤرخین سوڈھا قوم آکھیے۔ اے ملہی قوم تے ایندیاں شاخاں ضلع ساہیوال ‘ ڈیرہ غازی خان ‘ ملتان تے بہاول پور دے قدیم علاقہ وچ وسدی ہئی۔

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان