بیدل سندھی
1230ھ توں 1286ھ؍1814 ء توں1869ء
قادر بخش بیدل سندھی ہک ٻہوں وݙے عالم فاضل تے صو فی منش انسان ہن۔ آپ پیریں فقیریں نال وݙی عقیدت رکھدے ہن۔ حضرت شہباز قلندر سئیں دے نال آپ کوں وݙی عقیدت ہئی۔ بیدل سندھی دا زمانہ سیاسی افراتفری دا زمانہ ہئی۔ سندھ وچ تالپوراں تے انگریزاں دی جنگ نے لوکاں کوں کافی بیدل کر ݙتا ہئی۔ انگریزاں سندھ تے قبضہ کیتا تاں لوکاں وچ مایوسی تے ݙردی فضا پیدا تھی ڳئی۔ ایجھے سیاسی تے سماجی حالات وی تصوف دی ترویج اِچ وݙے مددگار ثابت تھیندن۔ ایں عہد دے سارے شاعر تقریباً صوفیانہ شاعری کریندے پے ہن۔ بیدل فقیر سندھی مسئلہ وحدت الوجود دے قائل ہن او فرمیندن :
کشف قبور قلوب نہ منگیں ‘ منگیں درد ہکلا
مئے نوشاں دا مشرب چوکھا تسبیح چھوڑ مصلیٰ
منصوری منصب دا بیدل ہے مقصود مصلیٰ
بیدل سندھی دے کلام وچ صوفیانہ سرمستی ملدی ہے آپ وی صوفیاء دی طرح ظاہری علوم تے عبادات توں اڳوں معرفت تے طریقت دے پندھ کچھیندے ݙسدن جتھاں علم کتاباں نیں پڄدیاں۔
عالم فاضل وچ مسیتیں ٻہہ ٻہہ مسلے کردے
نیک نامی کوں چھوڑ اساں ہُݨ راہ رندی دا ٹُردے
ٻاجھوں حرف عشق دے بیدل ٻیا کوئی سبق نہ پڑھدے
مسئلہ وحدت الوجود دے علاوہ عشق کوں بیدل دی شاعری وچ ٻہوں وݙی روحانی تے معنوی حیثیت حاصل ہے۔ آپ عشق کوں روح دی معراج تے مطلوب دے وصال دا اعتبار اَہدن:
سالک سیر سلوک دا کر
چڑھ عشق والی عرفات
تیݙے وچ حقیقی کعبہ
کر دور سبھا درجات
ٻدھاحرام توں وحدت والا
ہک جانی ذات صفات
آپ نے اپݨی صوفیانہ شاعری وچ علاقائی علامتاں تے عشقیہ داستاناں دے کرداراں دا کافی استعمال کیتے۔ خاص طور تے ہیر رانجھا تے جوگی ‘حقیقت تے معرفت دے طور تے ول ول شاعری دا موضوع بݨین:
عشق دا مہݨا وچ سیالیں
چُم اساں سر چایا چایا چایا
عشق جوگی دا ایویں اچانک
سر اساڈڑے آیا آیا آیا
صورت والڑے ویس میں رانجھݨ
سچ ساݙے نال پایا پایا پایا
مکدی ڳالھ اے کہ بیدل فقیر سندھی دا پورا کلام عشق دی مستی وچ رنگیا ہویا تے مست الستی دا مظہر ہے۔ عشقِ حقیقی تے ’’ہمہ اوست‘‘ آپ دی شاعری دا ست ہن۔ آپ دی ہِیں درویشانہ تے صوفیانہ روش نے ݙوجھے کئی شعراء کوں متاثر کیتا۔ انھاں وچ بیکس سندھی ٻہوں ناں کمائے۔ بیدل دیاں کافیاں پڑھݨ نال اینویں احساس تھیندے جیویں الفاظ تے عشق حقیقی دا جذبہ مل تے بے خودی وچ دھمالاں پیندے پے ہوون۔
دم مولا دم مولا
نیں اتھاں کجھ بھولا
اول آخر ھو حق ظاہر
گم تھیا وچوں گولا
بیدل بھن کر ماہر تھیویں
عبدیت دا اولا
دم مولا دم مولا
حوالہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان