بہاول پور دے سرائیکی اُردو شعراء

سئیں نواز کاوش دی تحقیق دے مطابق فقیر محمد فقیر (1724ء (، مولوی لطف علی (1716ئ۔ 1794ئ) ، مولوی محمد اعظم (پیدائش 1769ئ) ، مخدوم شمس الدین گیلانی دا دیوان 1864ء وچ سامھے آیا ۔ حکیم خواجہ امین الدین آف احمد پور شرقیہ دا دیوان 1879ء وچ مکمل تھیا ۔ مولوی عزیز الدین ساعت (متوفی 23جنوری 1892ء مدفن تونسہ) ، قاضی محمد عارف (متوفی 1895ئ) ، خواجہ غلام فریدکوریجہ بابائے سرائیکی ایہ فرمایا’’من مے گویم کہ کوریجہ ساخ است از قوم ابڑہ ‘‘ (1845ء ۔1901ئ)، شیخ فیض الحسن متوفی 1890ء ۔ میر منشی نصیر الدین ، قاضی محمد عارف ، حافظ عبدالقدوس قدسی ، مولوی غلام احمد اختر (1915ء تئیںسرکاری ملازم رہ گئے)، مولوی وحید الدین پانی پتی (1928ء ۔1860ئ) منشی بھگوان داس ، 1882ء وچ ریاست بہاولپور دے وزیر مقرر تھئے ۔ شیح اشاد نبی (1862ء ۔1935ئ) ، شہزادہ اشرف گورگانوی پیدائش(1865ئ) ، خواجہ محمدبخش نازک آپ خواجہ فریدسئیں دے کلہے پُترہَن ۔(1866ء ۔1910ئ) ، محسن خان پوری (1867ء ۔1944ئ)، سجاد نبی قریشی تاریخ پیدائش 1868ء ، سید محسن حسین کربلائی1944ء وچ فوت تھئے ۔ میر واجد علی راز (1871ء ۔1929ئ) ، ماسٹر ہیرالعل فدا پیدائش1871ئ)  خیرپورٹامیوالی ، مولانا عزیز الرحمن (1872ء ۔1944ئ) ، عبدالسبحان عبد (1880ء ۔1929ئ) ، نصیر الدین خرم بہاول پوری (1882ء ۔1951ئ) ، مولانا محمد یار فریدی (1883ء ۔1938ء ) ، شیخ مختار (1886ء ۔1955ئ)، مولانا حفیظ الرحمن (1898ء ۔1959ئ) ، محمد بخش شاطر ،1897ء پکالاڑاں وچ پیداء تھئے ،ہندو عورت نال عشق کیتا تے صرف 19سال دی عمراِچ فوت تھئے ۔ موہن لعل موج قیام پاکستان تک ادبی محفلاں دی جان ہن ۔جلال الدین بیلا (1898ئ1949ئ)، ڈاکٹرشجاع احمد ناموس متوفی 1981ئ، دیوان تارا چند چرخ قیام پاکستان تک ادبی محفلاں دا سنگار ہَن ۔ عبدالحمید ارشد (1906ء ۔ 1987ئ) ، محمداسحاق آثم (1911ء ۔1962ئ) ، عبدالرحمن آزاد (1906ء ۔1969ئ) ، عبدالحق شوق (1909ء ۔1958ء )، گل محمد صادق جمیل 1913ء وچ کہروڑ پکا  وچ پیدا تھئے۔ صرف 19سال دی عمر اِچ 1932ء بہاول پور وچ فوت تھی ڳئے ۔ آپ وی سوہݨے تے من موہݨے شعر آکھدے ہن۔منشی انور فیروز دی نظم دا ترجمہ 1915ء وچ شائع تھیا ۔ دیوی دیال آتش ترقی پسند تے انسان دوست سرائیکی شاعر سید اختر علی منیر (پیدائش 1921ئ)  ، امیر الدین آرام ،خرم بہاول پوری دے نکے بھرا اَکھیں توں محروم تھی ڳئے 1940ء وچ مکتب البصیر دی بنیاد رکھی ۔ عطاء محمد دلشاد کانچوی (1916ئ)، اُمید ملتانی 30جون 1912ء ۔1988ء ) ، حیات میرٹھی 2نومبر 1915ء ۔1980ئ، علی احمد رفعت 1916ء ۔1985ء ، احمد ندیم قاسمی 20نومبر1916ء ۔سید غلام شبیر 20ستمبر 1918ء اِچ پیدا تھئے ، سید مسعود حسن شہاب دہلوی 1922ء ۔1990ئ) ، معین الدین حاوی (1922ء ۔ 1984ئ) ، مجید تمنا 1933ء وچ پیدا تھئے ۔ 12مئی 1970ء اِچ رضا تھئے ۔ انعام اسدی 1926ء وچ پیدا تھئے تے1992ء اسلام آباد وچ رضا تھی ڳئے ۔نور الزماں اُوج 30ستمبر 1926ء کوں بہاول پور پیدا تھئے ، آغا سکندر سعیدی 1928ء اِچ پیدا تھئے تے 1976ء اِچ رضا تھئے ۔ نقوی احمدپوری 1928ء اِچ پیدا تھئے ۔ سید فخر الدین بلے 1930ء وچ پیدا تھئے۔ سید آل محمد 1930ء وچ پیدا تھئے۔ اردو گھراݨے نال تعلق ، بیدل میرٹھی توںتخلص تبدیل کرتے سید آل محمد رکھ گھدا ۔ تخلص دی تبدیلی دے ݙو جواز ݙتے ڳئے ہک تاں اے جو اساں ہُݨ اُتھاں آ ڳیوں میرٹھی نی ریہے ۔ ݙوجھا اے جو پہلے اُردو وچ ’’بے دل‘‘ جیہے بے فیض تخلص ہوندے ہن ۔ ہُݨ سنجیدگی ہووے۔ ہک سبق ، مہاجر بھرانویں دی آل سانگے جیرھے اتھاں پیدا تھی تے لاحقے امرتسر ، جالندھری ، لدھیانوی تے دلی وغیرہ دے لیندن ۔ ہک سب سرائیکی شاعراں سانگے ہے جیرھے اَڄ وی اپݨے تخلص دیوانے ، مستانے پروانے وغیرہ رکھدن ۔

ڈاکٹر اسد ادیب بدایوں 1930ء وچ پیدا تھئے ۔ پروفیسر سہیل اختر ، 1931ء وچ پیدا تھئے ۔ عابد صدیق 12مئی 1939ء کوں پیدا تھئے ۔ سید تابش الوری 30جون 1939ء کوں پیدا تھئے۔ خورشید ناظر جنوری 1944ء وچ پیدا تھئے ۔ مرزا نعیم اختر 2فروری 1945ء اِچ پیدا تھئے ۔ نصراللہ خان ناصرؔ3فروری 1946ء اللہ آباد اِچ پیدا تھئے ۔ منور جمیل 5جولائی 1947ء کوں پیدا تھئے ۔ سید قاسم جلال 20نومبر1948ء کوں بہاول پور پیدا تھئے ۔ طاہر محمود بہاول پور جوانی اِچ جھوک لݙا ڳئے ۔سلیم شہزاد 15دسمبر 1967ء کوں بہاولنگر پیدا تھئے ۔ نوشی گیلانی4مارچ 1964ء بہاول پور اِچ جٖمی ۔ فیضان عارف 6ستمبر 1965ء کوں پیدا تھئے ۔(بحوالہ بہاول پور کا ادب ۔ مصنف نواز کاوش)

علی معین بلے ، شاہد حسن رضوی ، سرور ناز، ارشد جاوید ، آسی خان  پوری ، حفیظ شاہد ، حمید نقوی ، ندیم نیازی ، فرحت نواز ، وحید قریشی ، جاوید اقبال ، ذیشان اطہر ، علی حسن ، اسلم جاوید ، منیر اظہر ، افضل خان ، افتخار قیصر تے ٻئے وی ٻہوں سارے شاعر تے شاعرات شامل ہن ۔ ٻئی گاٖلھ اے ݙساوݨ ضروری ہے جو اے چند ناں بہاول پور ڈویژن دے او ہِن جیڑھے اُردو یا وَل اُردو دے نال سرائیکی شاعری وچ کریندن ۔ ایندے وچ سرائیکی شاعری کرݨ آلے کائنی ۔ سرائیکی شاعر ہزاراں دی تعداد اِچ الگ ہِن۔

حوالہ

کتاب: میݙی دھرتی، میݙے لوک ، مصنف: ظہور احمد دھریجہ ، ناشر: جھوک پبلشرز ، ملتان 2018ء