بلیک ہول

بلیک ہول(سرائیکی: کالا مورا) کائنات وِچ ہِک اِینجھی جاہ ہِے جِتّھوں سوجھلا تے ٻئی کوئی وی شئے نکل کائنی سڳدی ۔ اِیندے وِچ کشش ثقل اِتنی طاقتور ہِے جو مادہ تے توانائی دے سارے ڈھیراں کوں ہِک نکے جِہے علاقے وِچ دٻا ڈیندی ہِے، جِینکوں ایونٹ ہوریزون (Event Horizon) آکھیا وین٘دا ہِے۔ اِیں علاقے دے پار وَٹݨ والی کوئی وی شئے وَاپس نِھیں آ سڳدی، اَتے نہ اِی سوجھلا اِیندے توں بَچ سڳدا ہِے۔

تاریخ

ایندی تاریخ دے کُجھ مراحل درج ذیل ہن:

• آغازاتی خیال:

بلیک ہول دے خیال دی شروعات اٹھارہویں صدی وِچ جان میشل (John Michell) اَتے پیئر سیمون لیپلاس (Pierre-Simon Laplace) دے کَم تُوں تِھئی۔ اُوہ سمجھدے ہَن جو ہِک اِیݙی وَݙی کثافت آلی شئے ہووے تاں اُون٘دی کشش ثقل سوجھلے کوں وی بَچݨ نہ ݙیوے۔  

• جنرل ریلٹیوٹی دا نظریہ:

1915 وِچ، البرٹ آئن سٹائن (Albert Einstein) نے جنرل ریلٹیوٹی دا نظریہ پیش کِیتا، جِیہڑا کشش ثقل کوں سپیس ٹائم دے خَم دے طور تے سمجھیندا ہِے۔ اِیں نظریے دے مطابق، کارل شوارزچائلڈ (Karl Schwarzschild) نے 1916 وِچ بلیک ہول دے پہلے جدید حل دریافت کِیتے۔

بݨت اَتے ارتقاء

• تاراں دی موت:

جِیہڑے وَݙے ستارے (سِجھ دے کم توں ٻہوں وَݙے) اپݨی توانائی ختم کر ݙیندِن، تاں اُوہ سپرنووا (Supernova) دے دھماکے دے بعد بلیک ہول وِچ تبدیل تِھی سڳدِن۔

•سنگولیریٹی:

بلیک ہول دے مرکز وِچ ہِک سنگولیریٹی (Singularity) ہوندی ہِے، جِتّھاں کثافت لا محدود ہِے اَتے سپیس ٹائم دے قاعدے ٻہہ ویندِن۔  

خصوصیات

• واقعاتی افق:

اِیہ بلیک ہول دی اُوہ حد ہِے جِتّھوں پار ٹُرݨ دے بعد کوئی وی شئے وَاپس نِھیں آ سڳدی۔

• ہاکنگ ریڈیشن:

1974 وِچ، سٹیفن ہاکنگ (Stephen Hawking) نے ڈسّیا جو بلیک ہول تابکاری (Radiation) خارج کر سڳدے، جِیہڑی بعد وِچ ہاکنگ ریڈیشن آکھی وین٘دی ہِے۔  

بلیک ہول دیاں قِسماں

• ستارئی بلیک ہول:

اِیہ عام طور تے ستارئیں دے مُکݨ دے بعد بَݨدِن اَتے اِنّھاں دا وَزَن سجھ دے وَزَن توں 5 توں 20 ڳُݨا ودھ تِھی سڳدا ہِے۔

• سپر میسیو بلیک ہول:

اِیہ ڳلیکسی دے مرکز وِچ مِلدِن اَتے اِنّھاں دا وَزَن   سجھ دے برابر ہوندے۔ مثال دے طور تے، ساڳیٹیریئس اے (Sagittarius A*) مِلکی وے ڳلیکسی دا مرکز ہِے۔  

مشاہداتی ثبوت

•ستارئیں دے رویے:

ڳلیکسی دے مرکز وِچ ستارئیں دے غیر معمولی رویے تُوں سپر میسیو بلیک ہول دے وجود دا پتہ لایا ڳِیا ہِے۔

• ایونٹ ہورائزن ٹیلیسکوپ:

2019 وِچ، اِیں ٹیلیسکوپ نے پہلی وَار M87 ڳلیکسی دے بلیک ہول دی تصویر کَھڑی کِیتی۔  

ثقافتی اثرات

• سائنس فکشن وِچ بلیک ہول کوں اکثر وَقت دے سفر یا خطرناک طاقت دے طور تے پیش کِیتا وین٘دا ہِے۔ مثال دے طور تے، فلم انٹرسٹیلر (Interstellar) وِچ بلیک ہول دی تفصیلی پیشکش کیتی ڳئی ہِے۔