بخت فقیر

حال حیات ۔ ڄمݨاں۱۹۰۱ء

اَحمَند پُر لَمّیں دے قاضئیں نال اَساݙی آ وح ٻالیں ٻچّیں سُودھ ہَئی پَر مَیں نِیں ݙٹھّی ‘ میں تاں قاضی ہدایت اللہ دی پِچھاڑی ݙٹھی اِے ۔ بارا کِھلݨا ہَسݨا ٻُڈھڑا ۔ مُونھ تے وَڈّھرے گُھنج‘ ݙند ہک ناں لَبّھے۔ پانوَݨ ہنڈانوݨ دِی اوہا پُراݨی دِھر تِے دَھڄ ‘ اَلانوݨ ٻولݨ دا تِکھّا ‘ مُرکݨا چہچٹے دا بادشاہ‘ ہاں تے جیڑھی ڳالھ چَڑھ آوِس ہَے وَل کَنھ دِی ناں رَکھّے ہَے۔ ناں ننڈھاناں وَݙا ناں وݙیرہ ناں گریب ‘ سَبھنئیں کُوں چَئی لَئی وَجے ہَے ۔ اوہ ٹھنگُور لاوے ہَے جو اَصلُوں ہاں ٹھار گھتّے ہَے ۔ وَݙا ٻول باز ہا ‘ رَنّیں کنُوں وِی ناں چُکے ہَے ۔ دَھک کھاوِی کھڑدا ہا ۔ کَھنڈر تھی ڳیا ہا پَر اَلا اُوہے نَر ہننس‘ ہونسیں مُکلایا ناں ہَس ۔ اُو ہِئی وَخت ہوسِن ننگراٹ ایجھا مارو ۔ ݙیکھ تِے لوک دَہلیج وِیندے ہَن ‘ کُوڑ اَلا ہے سِچ سݨیج اِیہائی اے آپݨے دُولَے سئیں چَوا ڳھدا ہَس ۔ سونے کگݨ پاتِے وَلیّا ہا ‘ قاضی خیرݨ اوندا پُٹر کَنیں کنوں گُتھّل لَپَّڑ کَنّاں ہا ‘ اُوہو وِی مُورت ہا ۔ جیݙا سِینگا‘ اَسّاں وی کیڑھے گَھٹ ہَسّے ۔ اَسّاں وِی دُولے دِیاں فَوجاں ‘ ہِک پھیرے بَھرّئیے میل وِچ چپیں وِچ ٻٹ تھی ڳیئومنِس‘ اَجݨ توݨی چَپ چَٹیندا وَدّاں۔ ݙوجھا گھر قریشئیں دا ۔ مولوی غیاث الدین دا ٹھاہ اَبّے نال تمام گھݨا ہَا ‘ مَؤلی صَیب ڳٹھ مُٹھڑا تاں ناں پر ایݙا تَربَر وِی کوناں ہَس ۔ کُٻا ٹھڑا چِٹڑِی ݙاڑھی ‘ پَھتکݨی جُتّی ‘ جیڑھی گھر وِچ پاتی کھڑا ہووے ہَے لَہاوے ناں ہَے اُوہا پا تل ‘ چِمکوڑ‘ سَچّے ہَݙ کُوڑ سَہہ ناں سَڳدے ہَن ‘ کتابیں دیاں جِلتاں  ٻدھݨ تِے ویچݨ تِے غزُران ہَس ‘ وِیہہ پَنجوی سالھ پَیسہ اخبار اَلا ہے کیڑھا لَہوروں منگویندا آیا ‘ پِچھاڑی دا بِنّاں پَئسیں پَٹھّݨ پَے ڳے ‘ آکھے ہُݨ بس گَھݨے پیسے بَھرّئیے نِیں ہُݨ اِے تیݙی ٻُہل اِے ‘ ݙوں ڈھائی کوہ دِی ڳݨ ناں ہوندی ہَئی ۔ دَڳ پَکّے کِتھّوں لَبھدے ہن۔ کچّئیں جاہِیں تے چارئیں نال کم ٹَرَپدے اَئے ۔ گھوڑے گَݙنھ دے ٻدھݨ چھوڑݨ دَا کَھپارا مولوی غیاث الدین کنُوں تھیندا پِیا ہا‘ نک سِدھ پَندھ تِے زور ہووے ہے ۔ مؤلی صَیب جݙاں آوے ہَے پَینتل آوِے ہَے تِے کجھ ناں کجھ آنے وی ہے ۔ ہِک پھیرے وَݙی مَچھّی آندی ہَس ‘ پِیاہَؤکیج ہا۔

اَساݙے تَل دِی مُہانڈرکی مَنڈی صادقا باد کنُوں اَڳے اَحمند پُر وِچ ہئی ۔ سرکار اُتھئیں اُٹھدِی ٻہندی ہئی۔ جھوکاں جَݙاں وَسدیاں ہَن سَنجر پُر ‘ وِی آپݨی ڄاݨ وِچ گَھݨاہا‘ پَر سَودے سُود کتّے اَحمند پُراحمند پُر ہا ۔ گھوڑی کُوں ہَکّل رکھّاں ہَے ۔ سِجھ کنّی کڈّھے ہَے پِیا تِے اَسّاں وَح لَہُّوں ہَے ‘ ݙکھݨے پاسُوں پِپّل کُوں پَرے کنُوں اَکھ وِچ چا رکھّاں ہَے ۔ بِزار وِچوُّں جَھل پَل ناں ہَئی ‘ گھوڑے تاں آپݨی جا تِے ݙاند گاݙی وِی جِتھُّوں ٹَرپ سَڳے ہَے ٹَرپائی وَجن ہَے ۔ میکوں تاں ناں میݙی گھوڑی کُوں گھوڑئیں دِے بِبتی اُٹھّی اُٹھّی تِے ݙیکھِن ہَے ۔ اَسّاں ٹِنڈریجُوں ہَے ٻیٹھے۔ کانے ݙینھ چَڑّھئے کنُوں اَڳے نِران گھر آن کروں ہَے ۔ وَجوں اِیں وارُوں ہَے جو سنجر پُر دا اُستاد اللہ داد کوری اوجھے کپڑے ناں سیندا ہا جیجھے حسن بخش سیندا ہا ۔ استاد حسن بخش گھر ٻہہ تِے کَممدا ہا ۔ بُھورا بَھرئل سُونھ رُونھ چَگی ہَس ۔ سِوائی دِی ڳݨ ڳوت تاں ہَئی چِھک تاݨ ناں ہَئی ۔ اُستاد سلطان محمود بِزار وِچ ٻیٹھا مشین وَہیندا ہووے ہَے ‘ اُستاد دِیاں مُچھّاں ناں ہَن تَبّل کُہاڑیاں ہَن ۔ اُستاد بہاذُردینوں شاہ آلئیں کُوں ݙاڈھا وݨداہا ۔ حضور شرم آدمی ہا ۔ ہِک ناں ٻے چنڈر آوے ہے ۔ ٻیٹھا سِیوے ہَے ۔ کپڑئیں دِے وِی تھانھیں دے تھان چَوِیج آوِن ہَے ‘ جِتھاں کِتھّاں اِیہا رِیت ہئی ۔ شادی مراد تِے تُوں میں وِی آپݨے آہتی ٻلھا تِے کپڑا لَٹّی سِوانوَݨ دِیاں چَسّاں گِھندے ہَسّے ۔ ہُݨ تاں رَٻڑی پُشاکاں نِکل پِن ڳلدیاں نِیںاُڈّرڑ ویندئن وَل سی تِے پا ٻہّو۔ اَڳے پیندے اَلا ہِے کیا ہَسّے‘ مورا کِین سَمُورا پَٹ ہا۔چِھیٹ دے گگھرے ‘ کاسنی چِھیٹ تِے لانوݨ آلی چِھیٹ ‘ باختہ ہُلوان ۔ گݨیس آلا ‘ ڈی وَن تِے سولھاں ہزار لَٹھّے دا کھڑکاٹ دھوتئیں ناں وَجے ہَے ‘ دھاڳا تیل وِچ ٻوڑ تے سِیوݨ ہَے ناں تاں تُرٹّے ہَے پِیا‘ میݨ دِی پُورٹَرَ پوا گِھنّے ہَے ۔ شونقین نَٹّوِے تِے تماش گیر چِکنے دے چولے چَھکانوِن ہَے ۔ نَئوں سَوٻہَّتر تِے بی چَھوّی دِی مَلمل دے پٹکے ‘ وَݙے وݙے طُرّے تِے کَن دِی پاپڑی نال تُرّیاں وِی ݙٹھُن سے‘ٹُوشی پَٹکے۔ خاکی ٹول وی ہَئی ۔ کالے ہُلوان عاشقیں ہَنڈَے کُٹھئے ‘ ہک گاج چِکناں وِی ہِا ۔ اِیہو تاں ہُݨ وی ہوسے ۔ ساویاںڳاڑھیاں لُگیاں تَلُّوں ‘ تِلّے آلا کُھسّہ‘ کُھسّہناں لَبّھے تاں پوپَٹ آلی گُرگابی ’’پمپ شُو‘‘ݙو پُڑی اَجرک وِی کُلھّے تِے ݙٹھُّوسے‘ کَنھ کَنھ کُوں فریدی رُمال ٹوپی ‘ گِڈّی تاں جَنھ کَنھ کَنّیں ہَئی پِی ۔ لال گھوڑا بوسکی اَڳے وی امیرواں ویس ہا ہُݨ وی گِریب دی جاہ نِیں۔

اَحمند پُر دے داد پوٹرے آپݨی جا تِے خان ہَن‘ احمد خان ہُݨ وِی کچہری دا گَھنڈ اے ‘ شاہ مارکا آپݨے ویڑھے وَسَئی اَمدِن ‘ پاکستان آلے لُڑماچ اِچ احمند پُر دے کِراڑیں کُوں آبادکاریں دی وِنگار تِے بُودن ڄٹیّں پُھریا‘ کئی خون وی کر ڳے ‘ جِنھّیں ہَتھ کالے کرائے ہَن اُنھّیں دے ناں تھاݨے وِچ اَڄ وِی لِکھّئے رَکھّئن ‘ وِنگارُو چَھڑا آپݨا ناں گندا کرانون جوڳے ہَن ۔ وَسدے ویڑھے بھاݨے بَݨ ڳے ۔ نَوّئیں نال روح رَلدے رَلسِن اُوہے پریم ناں رَہ ڳے ‘ پَریتاں اُݙ پُݙ ڳیاں ۔ پیر دا ڳوٹھ تِے اَحمند پُر والی بال دے ہِے سی ہَن ۔ ڄام مُولی کِراڑیں نال کھیݙی کھڑا ہا ‘ پِچھاڑی دا تُھت پنچ ہَتھ اَسّاں نال وِی ڳنڈھیئونِنس۔ ہِک ٻیا اُستاد تاں بُھلیا وَدّا ہا‘ اُستاد ڳودھا ۔ ہَتھ تِے چولا سِیوݨ ہُوں کنُوں پِچھّے ٻنّاں ہا ۔میں شیخ اسلم دے دیرے تے چولا سِیندا ہُوں کُوں ݙٹّھا ہا اُوں دِے ہَتھ دا چولا میں تاں ناں ہَنڈا ݙٹھا پَر ہِک پَکّے ہِک کامل دی زیارت نال آکھدِن ثباب وَدھدِن غُنانھ لَنہدِن۔ میݙے پِیو ݙاݙے دا ناں سُݨ تِے میں نال آ جِیاں چگی رُوت کِتُس حاجی امام بخش قصائی آکھدے اُستاد ڳودھے دِی بھیݨ مائی وارثاں وِی چولے سِیوݨ دی پِیر اُستاد ہئی ۔ احمند پُر دا شیخ عزیز اللہ مِرَحئت بالا زمیندار ہا‘ اَساݙی بَھردا۔ اَبّے دے آکھیئے اَکھوَئے تِے اُوہو وی نیاز فتح پوری آلا ’’نگار‘‘ گِھنّݨ پَے ڳیا ہا‘ گِھندا ہا تاں پڑھدا وی ہوسے۔ لائبریری تے کتابیں شِتابیں کِتّے اَبّے نال رَمز رَلئی رَہندا ہا ‘ ہِک پھیرے تاں اِتلے توݨی وِی سَمبَر ڳیا جو تئیں کنُوں نِیں ٻلدی تاں احمند پُر وِچ بَݨابَݨئیوں وِگھا ݙوں وِگھّے میں ݙینداں۔ مدرسہ ہووے ‘مَسِیت ہووے ‘لائبریری ہووے ‘مَڑھی مکان سبیل ہووے ‘ایجھے کمّیں دِی کِراڑ ݙاڈھی ڳݨ کریندے ۔اُنھّیں دی رِیس پَریس کِتھئیں کِتھئیں مسلمان وِی ہِک ٻے کُوں ہَتھ ݙیوِݨ ہَے پَر کزانیںاَحمند پُر دے لُہاریں دِی وِی اَسّاں نال چَس تِے ݙاڈھی آ وح ہَئی ‘ اَلا ہے کیݙے اُوہے ڳے کِیں اَسّاں۔

اَحمند پُر دی ہِک سُوکھڑی دیوانہؔ صیب میں ݙٹِھم پَر سَوڑا نِیں پِیا ۔ مَستانے اللہ دے ٻانھے ہوندِن ۔ ݙرڑاں پَؤندے ۔ دیوانے صیب دے کئی رَگ ہَن ‘ ہِن ۔ کئی اَکھاݨ اِن اُوندے ‘ جیکو سیکو پَکئی وَدے‘ ہِک پھیرے کَنھ کُوں چِھک تِے ملتان شریف وَح پُڳا۔ رات دا مَسِیت وِچ کُنڈ جَھل پِے ۔ مُلاّں تاک وَلیندا جَنڈر الیندا تِے اِیہوئی ڳیا ۔ اَدھرات اَسُّر کُوں دیوانہ صیب کُوں نِکّی حاجت دی بھال تھی ۔ دَر کُوں ہتھ لاوے تاں چُلّے ناں پُلّے ۔ اوݙوں نِہَئیں ݙلّݨ تِے آ ڳی ۔ مال مَݙی اُتھئیں دا اُتھئیں وِیٹ تِے سُمّھ پِیا‘ پَرّہ پُٹھی ‘ بانگڑُو دَر کھولے تاں مَسِیت ہَٻکی کھڑی ہئی ۔ او کِیا ڄاݨے دیوانے ’’صاحب‘‘ جَھل تِے ݙتُس چاٹ ‘ دیوانہ صیب سَند کی کُوں رَڑکِتّی بَھڄ بِھیݨ چودآ پنجاپ آیوئی ۔ دیوانہ صَیب رَنیں نال مُڑسانویں ‘ مَڑدانویں اَلا اَلا گِھندے ‘ میں تاں لِکھَّݨ کُنوں ناں چُکاّں پَر میݙے وارُوں کَھلّے بُجّے کون جَھلیسے۔ اَحمند پُر وِچ بشارت شاہؒ دے رئوضے تِے فاضل شاہؒ دی خنگاہ کنُوں وِی لوک دُعائیں پِندِن ۔ میں وی بشارت شاہ سئیں دی تُربَت تِے دُعا پِنَّݨ کِتّے ہَتھ اَݙ تِے کَھڑُّم او چتا اَکھ وَح تاکی وِچ اَٹکی ‘ ہاں کِتھّوں جَھلِیندا ہا ‘پَٹ کھو گھت تِے اوڑک ہِک قلمی قرآن کَچھ وِچ مار تِے نکَتُم ‘ کتابیں دے بُکھے کُوں کتاب کُنوں اُتّے ٻیا کِیا مِلّے ہَے اوندے دَر کُنوں ۔ وَل کتاب وی کیجھی سَب کنُوں اُتمُّ ۔ اللہ ہَر کَنھ وِچ وَسدّے ۔ اَحمند پُر دے ٹِکاݨے میخانے وِی گُھوکدے اَمدِن ۔ میل ٻدھ تِے پیالے لانوݨ تِے کَھٹ کھانوِن بُھٹّے واہݨی سَٹ ناں چانوِن۔ تیکوں میکوں جَھٹ وِچ کھیپ چَڑھ وِے سِن ۔ ساوی دی اَسیس گِھنݨ وی اَصّل اصیل دا کَم اِے ۔ اَحمند پُر دے تَبُوت ݙیکھݨ کِتّے دِل چِھکّی تاں ݙیندا رَہندے اللہ میل مِلے سے ۔ اَشورے آلے ݙینہہ دانگی ناں چَڑھدِی ہَئی ۔ اَڳواٹ اَئے ڳے تِے آپݨے کِتّے کُپَّر تِے کُپر یاں پکا رکِھّن ہَے ۔ فاضل شاہؒ دے ٻارھے وِی میں نِیں ݙٹھّے‘

ہِک نَؤں راتا ٻہہ آنواں ‘ فاضل فضل کرے سے سَئی ۔ اَحمند پوری پِیر مُوسِن نِباب دے میلے تے آنوݨ ہَے تاں آپݨیاں تَمبُوقناتاں ڳڈّ ۔ ہُݨ اُوہے ہتھ چَھنڈکھّڑِن اَلاہِے ۔ ٻے جہان وح وُٹھِن ہُݨ ویلھا ٻیا اِے ۔ ہُݨ او بہار کَینی ۔ ہُݨ وَت بَچیّا کِیائے وَح ۔ اللہ بچایا خان  صَیب تھہیُم ‘ اقبال ہاشمی اُݙوں شیخ مشتاق تِے اشرف شاہین چودھری ‘ اُوہے میکُوں آکھدِن میں آکھداں اِیہے بلانَحّش اِن ۔ اللہ امان ݙیوے بچانویں پندھریں آلا۔

اَساݙا دیرہ وِی اُوہو ‘ کتابیں سانبھَݨ دِی جا وِی اُوہائے ۔ بَݨاوݨ آلا تاں اللہ اِے پَر ݙرَکھاݨکا کَم وِی اَحمند پُر آلے دَہ جو کریندن ۔ اُستاد عبدالرحیم مَݨ مَݨ دِیاں ڳالھیں ناں کَڈّھے ہَے تاں سِلّھ آپݨی جا ناں کریندی ہَئی ۔ میں ہوساں ٹِریں چَؤںوَرہئیں دَا ‘میکوں چُوری ٻاٹھے دَا ہَک کبُھونتر ٹَھہا ݙتّا ہَس جَنھ نال کئی ݙیہاڑے میں کھیݙیُم ۔ صوفی اسماعیل دے ٹَھپّے میں وی کھادِن ۔ شبنم مولوی اسماعیل دا پُٹر ناں ہا! کَم تاں اُساری دَا کریندا ہا ۔ اَساݙے سَن دَا ہا ۔ گھݨے وِچ ناں پیا وَختی مُکلایُس‘ اَئو سئیں آپݨے شیخ محمد بخش صیب وِی اَئے کَھڑِّن ‘: مَتاں آکھو ناں ۔ مولوی لطف علی بدیعل بانو دِی قیل کات ایجھی چاتُس جو آپ تاں اَلاہے سَودائی تِھیا ناں تِھیا اَسّاں کُوں چِھتّا کِتُّس‘ ساری ساری رات ٻیٹھے سینفل سُݨوں ‘ مولوی لطف علی ؒوی کوئی ݙنگ ہا کوئی جِگری دَھک لَڳلّ ہَس ‘ کئی بیت مغز وِچ وَڄدے کھڑِّن۔

ہِیں روش وَح آکھیں اِیویں شاہ سیفل سودائی

بہر خدا لَھ خبر میݙی جِند جان لَباں تے آئی

دِل غمناک بَدن بِے طاقت نَیݨا نِنڈر وِجائی

ݙے پیغام پری کُوں میݙا کر میں نال بھلائی

لطف علی مِسکیناں کُوں رب ݙیندا رِزق ہوائی

سَینفل کُوں پڑھݨ تِے ڳانوݨ  جا جا تے ہا جݙاں دا سِرائیکئیں آپ کُوں سُݨئے سَینفل وِی ٹھپیج ڳی اِے ‘ اَڄ وی چا ٻہو تاں اِیݙے اُوݙے بَھڄݨ دِی لُوڑ نِیں پَمدِی سَبّھو کُجھ اَسّاں کُوں اَساݙے وَݙے لکھ مراد ݙے ڳن۔ شیخ صیب یکتارے‘ چَپڑئیں تِے سَنجھے کھڑے ہَے ۔ اَسُر توݨی پِیا وَجے ہَے ۔ ڈھولکی آلے جَبابی تِھی وَجن تاں سَدّاں تِھی وَجݨ شیخ سُرکُوں چڑھیندا وِے سِے۔ آکھ تاں مولوی لطف علی اندر آن لَتّھِس۔ وَہ جُوان تیݙے قِصے کَرݨ ۔ سینفل پَڑھݨ کُنوں سُݨݨ ݙوں بھاگے ہِے ۔ لاڑیں آلا کھڑی احمد بَیک ڳاں ناں سڳدا ہا ‘ وات زِبانی پَڑھے ہَے ٻیٹھا ‘ کِیں اَلا ہے ڳمدا ہا ۔ شیخ وَݨ وَڄیندے ‘ ہِک رمز اِس سوز اِس ۔ جُوں جُوں رات لَنگھّے ہَے ویندی شیخ چڑھدا آوے ہَے ۔ ہاں وِچ باہ اِس ‘ رَہندا کھنہدا ٻڑکدی چانھ دا ٻُرکا ۔ کِنھئیں دے ہاں کڈھی وَدّے ݙئین۔ اللہ کریسے حَشر وِچ مولوی لُطف علی آپ پارتی شفارتی ہوسِس۔ڳالھیں ہاں تے لَہندیاں چڑھدیاں اَمدئن۔ بادشاہ صیب ٻال پڑھیندا ہا‘ اَمب لَہِن ہے تاں بادشاہ دَھڑّی ݙڈھ ݙوں جیڑھی کھا سڳے ہَے ہِکّے پھیرے کَھمدا ہا ‘ وَل ٻے سال آن کھادے ہَے ‘ کماند ہووے توݨی لہوری گاجراں ‘ہک پھیرے کھاوے ہَے تِے رَڄ کر تے کھاوے ہَے ۔ اَحمند پُر وِچ بَگّے صیب دِیاں نِرواراں وِی سُݨدُوں۔

چوتھی کُنڈ دِیہہ پَرّیں دِی ہوندی اے ‘ وَݙے جَھلیندے آئن پَر آپاں سُتّے شِینھ جڳؤں۔ راݨا منشی احمد بخش گھٹ کُنوں گھٹ اَبّے نال پنچاہ سالھ تاں کَڈّھیئے ہوسِن ‘ سِدّھا سَنّواں سوہݨا مور ‘ چمکݨا مُونھ چِمکݨی چِٹّی ݙاڑھی ‘ ٻٹّرِی وی اَچھّی کھِیر ‘ آکھیا ننِھّئیں‘ ݙندبُھورل دے موتی دے داݨے ‘ مَنجھ وِچ ݙیڈھا تِے ہَتھ مُونھ اُگھݨ کِتّے اَدھ پَٹکے جِتلا رُمالا ‘ دھوتَل پوتل ‘ کُلّھے تِے پَٹکا کوئی ٻدّھے سَئی تاں ہُوں کنُوں اُتّے نِیں ٻدِھیج سڳدا۔ ہار سِنگار کَر تِے ہک دَھڄ ہِک دَھَّنک آلی ٹور ٹُردا آوے ہَے ‘ چَھکّے ہے پِیا ‘ غُزران گرِیبویں پَر ݙکھ لَکھ تِے دَھاوݨ آلی سارے راݨئیں دِی مُنڈھ لا دی اَمدِی پِی اِے‘پُشاک چِٹّی ہووے ‘ چَھڑااِہئیں ڳالھ تے ڳنڈھ چا ݙیؤ تاں جِیوݨ دِی اَدھ چَس تاں آ ویندی اے ‘ بَچدے اَدھ کُوں منشی صیب ہر ڳالھ ہاں جَھلّݨ نال پُوری کِتی آیا ۔ منشی احمد بخش اَبّے دا بِھرابَݨیئل ہا ۔ ہِک ہِک ݙوں چَنڈر کھڑوجݨ ہے منشی صیب اَساں کَنیں ٹِکیّا پِے جیویں گھر دا بھاتی۔سارے کمیں کاریںوِچ ہَتھ ‘ رات دا اَدھرات توݨی کتاباں اخباراں پِیاں پَڑھیجِن ہَے ‘ میر انیس ؔ لکھنوی کُوں چا ٻہّے ہَے تاں پِچھّے پے ڳوڑھے وَہِن ہَے ۔ ہا ٻی ڳالھ تاں بُھلّی پی ہئی ۔ راݨا احمد بخش ناں دا مُنشی ناں ہا ۔ مُنشکی لکھئی کِیویں ہوندی اِے جِتلے توݨی تُساں منشی صَیب دا لِکھئیل آپنڑئیں اَکھّیں نال ݙیکھ ناں گھنّو مَتاں کِتھئیں اے آکھ ٻہو جو میں ڄاݨداں منشی کِیویں لِکھدِن ‘ ناں ناں جِئیں کِئیں منشی صَیب دا لکھیّا ݙیکھ تے اَڳیتے ڳالھ چُلیجو۔

منشی صَیب جو اساݙا ہا اِیں واروں اَحمند پُر دے سارے راݨے مُرید تاں ناں پر آپݨے ہَن ‘ سگھرے آنوِن وَجِن ۔ مائی بخت کُوں ایجھا جھورا آن لَڳا جو اُٹھّݨ ٻہݨ کنُوں یاکی تھی ڳی۔ اصلُوں کَھٹڑا آن جَھلّیئس‘ اساݙیاں بیبیاں سید ذات آپݨئیں وِچ اَئوں وَجوں ۔ اَساݙئیں حویلئیں وِچ ہِک ݙینھ دَا ٻال اَڄ وی نِیں وَح سَڳدا۔ ݙاݙے دِے جِیندئیں پیٹ بَھّرئیے نال کوئی رَن وی ناں پیر رکھے ہَے ۔ ݙیکھو مَتّاں پُٹر ہووے تِے پاکیں دی بِے ادبی تھیوے ‘ مَتاں پیٹُوں پَے وَجے۔ اَساݙے عالَم دِے مُقامیں دا ہُݨ وِی لحاظ ہِے پِیا ۔ او ݙوں مائی بخت دا سَنیہے دِے اُتُّوں سَنیہا ‘ کوئی تاں مُکلا وَجے ہَے اَبّے آکھیا ۔ ماء کُوں گھن وح ‘ پیشیں دا ٻگھّی تِے نکتوسے اَسُّر کنُوں اَڳے مِل جُڑ تِے وَل آیوسِے ۔ مائی بخت پِچھّے تیاری کِتّی۔

اِنھیں ݙہئیں وِیہیں سالھیں کنُوں جیݙے ݙیکھو جَنھ کُوں ݙیکھو نَوّیں پَٹّی اَمدے ‘ مَنگ تِے کھانوݨ تِے ناں تاں ݙاڈھے رکِھیندِن پَر فقیر وِی ہَݙ تاں مَریندِن۔ کُکّڑ بانگ ناں ݙیوے ہَے تِے مارکا گَدا تِے نِکَّل پَوِّن ہَے ۔ پِچھّے توݨی دُکّے آلی نِنڈر جِتلے توݨی پے کَرُوں ۔ اَسّاں جِہے آلسئیں کُوں چِھٻکی فقیر پَٹا ویندے ہَن ۔ گَھݨا کر بختؔ فقیر کُوں ڳانوِن ہَے ۔ اِیہا صدا اَڄ تئیں نِیں وِسردی۔

اُٹھّی جاڳ دِلڑی ڄلسُوں اِتَھئوں لَݙ

سَنبھلَݨ ناں ݙیسِن پَہُونتا جݙاں سَݙ

ساری کافی دیوان بخت وِچ چھاپی کھڑی اے۔

ہَے ہَے کریندئیں ڳل ڳی حیاتی

آپݨے اندر وِچ پایو ناں جھاتی

ماریا وݙائی رولیا بُجّی تَݙ

ہستی جہاں دی سب ہُو ہوا اِے

کل شَے ہِے فانی رَب کُوں بقا اِے

کَلھّی جان ہوسئی ڄلسئی ناں کوئی گݙ

تئیں میں کنُوں وَدھ ودھیرے گزر ڳے

کَل لال نازک چہرے گزر ڳے

پَٹ ڳے مکوڑے کھا ڳی مِٹّی ہَݙ

کُوڑی سَجاوٹ بنگلہ اُساریو

اصلی وطن کُوں دِل توں وِسارِیؤ

ایہے عینش عشرت ویسیں اتھاں چَھݙ

کیا مٹی توں بختّاؔ نفرت کریسیں

ہک ݙینھ تُوں ہِیں وِچ وح جھوک لیسیں

ہَتھ نال سندکی لیسِن اُتُّوں مَݙ

فقیر بخت علی اساݙے تَل دا مُہانڈرا سَینرِی اِے ۔ اَݨ پَڑھ الف کُوں کِلّی‘ اِدراک عشق دی ٹھوکر ایجھی لڳس جو کُھلدے اِی کُھلدے ڳیوننس ۔ وَل تاں جِتھاں پُڄݨا ہا وَح پُڳاّ ۔ جَہندے ݙیکھݨ کِتّے ناں تَتّا ݙیکھے ہا ناں ٹَھڈّا اُوں کُوں آپݨے غماز ہَن ‘ اُوندی تَݙ اُوں کُوں ٻوڑیا بختؔ کُوں تاریا ۔ فقیر سَئیں گھݨا کر اللہ رسول ؐ نال اَلَئے۔ میں فقیر کُوں مَنگتا بَݨ تِے پَڑّھیئے  سُݨئے ۔ بیت دِی ڳنڈھ ٹُروپ دا کھپارا کر تاں چھیتاں چھیتاں گھتیندے ۔ ہِیں کنُوں اَڳیتّے صوفئیں دِی ہِک ٻی منزل وی ہوندی اِے ‘ فقیر سئیں اُوں وِچ گھݨا تَݨئے تِے ہَتھیکا کِتّے ۔ مَیں کُوں مارݨ تے اُوہِیں ہِکّا تار وِچ ساری حیاتی لنگھا ݙیوݨ جیڑھے کیڑھے دَا وس نِیں جَنھ کُوں جِیویں وَݨی ‘ پِے کِتُّس پِے آکھئیس‘فقیر کݙاہیں کَؤ ناں کِتّی ناں ݙتی۔ آپݨی تَݨ وُݨ وِچ لڳا اَئے ۔ پِیریں فقیریں دے دریں تے سِیس نِوانوݨ توݨی جو ہُݨ اُوندے آپݨے طالب  ڈِھڳ اِن ۔ درباریں دے عُرس ‘ ٻارھے ‘ خنگاہیں تِے قوالیاں مُزاوری ‘ ٻُہاریاں ‘ اَئے ڳے نال کِھل اَلانوݨ جُتیاں جوڑݨ اوندی کِرت اِے ۔ کرݨ کرتݨ آلے پِچّھے اگھیندے تاں ہِن ۔ اُوں کَمَتّے اُوں پاتے ۔

فقیر سئیں چڳا پاتے چوکھا کَھمدا پِیندا اَئے ۔ آپݨے ہَتھ نال کما تِے کھانوݨ دِی چَس ڳھدل اِس ‘ میں فقیر سئیں کُوں تھاں قَلّی کریندا ݙٹّھے ۔ اَندروں ٻہرُوں مَچ مچئل ہَنِنس پَر سُنڄاݨ کنُوں ٻہَّر اَڄ تئیں ناں نِکتا۔ سِر سَٹی آئے ۔ رَڑکوک اُوں کُوں ݙانِیں اَمدِی۔ ݙکھ سُکھ وادھا ئے گھاٹائے توݨی ݙاڈھپ سیاݨپ دے دَھک پِیتی رَہندے چاتی رہندے ‘ فخر وَݙائی دِے سَہولے ناں ڳیا‘ گُتّھا لَوز کذانیں کوئی وات کنُوں کڈھیا ہوسِس۔اَٹھ ݙاہ چھوکرے رَل تِے نِکل پِے ‘ ڄلّو وُوے ڄلّو فقیر سئیں نال مِل جُڑاَئوں۔ ہَتھ ݙے تِے ہَر کوئی کَھٹّیں تِے ٻہہ تھیا ۔ وِرجھا تِے پُچھئونِیں تُوں مِیاں کِتھُوں اَئیں‘ کَنھ دے ٻال اُو ۔ جَنھ محل میݙے ابوالحسنؔ دی واری اَئی تاں آپ اُٹّھی تِے ݙوجھے پھیرے ہَتھ ݙتّونیں ‘ فقیر سید دے ناں تِے وِکّئل اِے۔

فقیر سئیں کُوں مُحبّ کانڈھ تِے گِھن ویندِن تِے سُݨدِن ‘ ٻہُلاں ݙیندِن ۔ آپݨا کلام پَڑَّھݨ اُٹّھے ہَے تاں پِچھے آکھ تاں باہ گِھن ڳی اِس ‘ اُٻلَݨ پَے ویندے ۔ دِلّا پاݨی دَا ہُف کریندئیں دیر نِیں لِیندا‘ ہاں دی باہ مارݨ سُتھری تاں نِیں ۔ جَݙاں دَا لڳدِس ہَٻڑاس کَڈھی رَہندے ۔ کافیاں سِہرے مَلُود سَبھو کُجھ ہِے پَر آپاں ٹُردئیں ٹُردئیں ݙوں ٹَرّئے ݙوڑھئیں دِی چَس ناں گِھن گِھنُّوں۔

پَل پَل سانول خُون کریندے تیݙے ڳوڑھے نین اَڑانگے

تِھی اَݨ سَنگ نِسنگ چلانوِن تِیر تُفنگ کُسانگے

ناں کَنھ دے مَرݨ جیوݨ دے اَصلُوں اِیہے نَین کریندن سانگے

بِن دھار کجل تِھیا بختؔ قَتَل تِھیُس دِلڑی گھانگے گھانگے

…………

جِتھ تاب نہیں لَب چولݨ دِی وَح دِل اُوں جا تِے اَٹکی

ہَٹکِئیں ہوڑئیں مُول ناں ہَٹکی توݨی میڑھ کِتّی ہَم پٹکی

تِھی مخمُور اُوں نُور کنوں وَح زُلف سیہ وِچ لٹکی

سَئے بختؔ دِلّیں اُتھ صدقے تِھیاں میں کیڑِی کِیں کٹکی

…………

تلوار کٹار دے وار کنُوں ہِن عشق دیاں چاٹاں بُرڑیاں

بِن کاتی دے عاشق شودے پَئے روز مریندِن کُھرڑیاں

کر یاد سڄݨ دِئیں ڳالھیں کُوں سَئے نِکل ویندیاں ہِن دُرڑیاں

ہک میں ادنی کیا جوڳی بختاؔ ہِیں مَچ وِچ لاکھاں پُرڑیاں

…………

ݙینہاں فال فراق دی پانواں تِے راتیں ݙیواں پُکھے

واٹ بَھلیندئیں راہ تکیندئیں نیݨ نِماݨے سُکّے

ناں یار آوے ناں موت مُکاوے وَدّی پَل پَل دِلڑی جُکھے

پَئی بختؔ پلے تقصیر ایجھی جو اَڄ تئیں سُول ناں مُکّے

اَبّے دے مَرݨ تے فقیر سئیں آکھدِن:

جُدائی تیݙی دا اَرمانے

مُبارک شاہ ‘ جیلانی

تھئی ناں دِیر ہِک پَل دی

آیا جاں حکم رَبّانی

یارہاں رمضان دی راتے

ڳیئوں سئیں ویس بَتلا تِے

مِلّی وَح ذات کُوں ذاتے

ڈِتی جنت نیں مہمانی

محمد شاہ ‘ دا سہرا

لُکا ڳیا اَڄ نُوری چہرا

لایُس وَح خاک تِے دیرا

روندا پے تخت شاہانی

کنبے سارے تِے ہِس سایہ

رَنجایُس کوئی ناں ہم سایہ

عمر بہتر نِبھا ڳن سئیں

صبر واہ چَھکا ڳن سئیں

ناں کَنھ دَا دِل ݙکھا ڳن سئیں

تھئی ہَئی خلق دیوانی

ناں بختاؔ زور دِی جا ہے

صبر ٻاجُھوں ناں کوئی وَاہ ہے

جیویں رَب پاک سئیں چاہے

ناں چَلدا زور انسانی

ݙے حال حاجی نَتّھو فقیر بخت علی کُوں  وِی سُݨیوئی ۔ ہا سئیں منّیا مَنایا ہا ۔ ہِک اَݨ ڄاݨ ہِیں کنُوں اُتّے ٻیا کِتلی تِے کیویں پُٹھّی تھپے سے ۔ ڄٹاکے واتُوں مہانڈری جاچ پچار ہِیں کُوں اَکھیندے۔ بیشک فقیر بخت علی مَنّیا مَنایا ہا‘ ناں ہِے پِیا ‘ اُوں جِیندئیں مُکلایا نِیں دُھونہی دُکھئی ٻیٹھے ‘ ڳنوِیندا اَمدِے ‘ اُندے طالب اُوئیں تاں ڈِھڳ اِن پَر گامݨ ݙنڈام ‘ ملک مشتاق تے لطیفؔ بھیٹ وَہ جو گاݨے نِس دِل لا تِے۔

فقیر حاجی وِی ہِے ‘ حج کرانوݨ آلا ثبات رئیس غازی کَھٹ ڳے ۔ اَسّی کُوں پُڳا کھڑے ڳیا تاں خچکِیج اِے ۔ پَر جھوک آپݨی وَسَئی ٻیٹھے ۔ شَلا وَسدی رَہِس ‘ سَو پُورا کرے ناں کرے جِتلے توݨی خُدَئی ہِے ڳنوِیندا رَہسِے جِیندا رَہسِے۔

۲۳؍ رجب۱۴۱۰ہجری

۹؍پھڳن۲۰۴۶بکرمی 

۲۰؍فروری ۱۹۹۰ء عیسوی

پِیر دا ڳوٹھ       

حوالہ

مُہانڈرا ݙیکھِنس، مصنف : سید انیس شاہ جیلانی، چھاپہ خانہ: جھوک پرنٹرز ملتان