بجھارتاں
انسان دی فطرت دا خاصا ہے کہ او ڄاݨن چہندے ۔ اوندی سک ہوندی ہے کہ او اپݨی سمجھ ٻوجھ کوں پرکھے ۔ سیاݨے لوکاں ٻالاں دی ذہنی تربیت ‘ آزمائش تے وݙے لوکاں دی سمجھ ٻوجھ دا امتحان گھنݨ دی خاطر لفظاں دے ول پھیر نال ٻجھارتاں بݨائیاں تاکہ لوک عقل لاوِن۔ سوچݨ تے غور دے بعد انھاں ڳنڈھیں کوں کھولن۔(25)
اے ٻجھارتاں وسیب کوں سوچݨ دا شعور بخشیندن۔ سرائیکی زبان وچ ڈھیر ساریاں ٻجھارتاں موجود ہن۔ پر اے معلوم نیں تھیندا کہ زبان وچ انھاں داآغاز کݙݨ تھیا۔ سب توں پہلیاں ٻجھارتاں داپک جیڑھا لڳدے او حضرت امیرخسروؒ دیاں مشہور ٻجھارتاں ہن۔ حضرت امیر خسروؒ1280ء وچ ملتان آئے تے اتھاں پنج سال تئیں قیام کیتونیں ۔ (26)۔ اتھوں دی زبان سکھی تے ݙوجھے صوفی بزرگاں تے عالماں دی طرح مقامی زبان کوں اِی اپݨے علم دے اظہار ‘شاعری تے تبلیغ دا ذریعہ بݨایا۔ کیونکہ اوں ویلے ملتان دلی دی طرح ݙوجھا علم و فضل دا وݙا مرکز ہئی۔ حضرت امیر خسرو دیاں مشہور ٻجھارتاں خالص سرائیکی زبان دیاں ہن بلکہ کجھ ٻجھارتاں تاں اَڄ وی تھوڑی ٻہوں تبدیلی نال سݨائیاں ویندن۔ امیر خسرو دی ہک ٻجھارت:
’’ٻاہروں آیا بابا لشکری ۔ جاندیں جاندیں کر ڳیا مشکری‘‘ (ڈینبھوں)
’’ݙوں کبوتر کولو کولی کھنب انھاں دے کالے
چال انھاں دی اٹکی مٹکی رب انھاں نوں پالے‘‘ (اکھیں)
سرائیکی زبان دے علاقے وچ اے کہاوت اَڄ تئیں ایں مشہور ہے:
’’ݙوں کبوتر جماں جوڑی کھنب انھاں دے کالے
ٹور انھاں دی اٹکوں مٹکوں رب جنھاں کوں پالے (اَکھیں)
حضرت امیر خسرو دی ہک ٻئی ٻجھارت :
’’اُچے ٹبے ماسی وسے۔ میں جانواں تے کھڑ کھڑ ہسے‘‘۔ (کپاہ)(27)
ہُݨ کجھ سرائیکی ٻجھارتاں ۔ اے ٻجھارتاں اکثر اشعار وچ ملدن یا کم از کم ہم قافیہ جملے ضرور ہوندن۔
(1): ’’اٹھ کٹورے نانواں تھال ۔ عقل ہووی تاں بجھ ݙکھال‘‘ (کھٹ)
(2): ’’ہک رتی دبلی دانے دار۔ موتی جئیں وچ نو ہزار‘‘ (انار)
(3): ’’ایہو جیݙی ذرّی اے، ٹک ٹک پاتری بھری اے‘‘ (بھا)
(4): ’’اے ڳئی او ڳئی او ڳئی‘‘ (دید)
(5): ’’پار دے پاروں آئے ملنگ ۔ ساویاں ٹوپیاں نیلے رنگ‘‘ (وتائوں)
حوالہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان