ایلیکس مولر

ایلیکس مولر

کارل الیگزینڈر مولر (20 اپریل 1927 – 9 جنوری 2023) ہک سوئس ماہر طبیعیات تے نوبل انعام یافتہ ہا ۔ انہاں 1987 وچ جارج بیڈنورز دے نال سیرامک مواد وچ سپر کنڈکٹیویٹی تے کم کرݨ تے طبیعیات دا نوبل انعام حاصل کیتا ۔

ابتدائی زندگی تے تعلیم

کارل الیگزینڈر مولر 20 اپریل 1927 کوں بازل ، سوئٹزرلینڈ وچ ایرما (née Feigenbaum) تے پال مولر دے گھر پیدا تھیا ہا ۔ ایندی ماں یہودی ہائی ۔ ایندا خاندان فوری طور تے سالزبرگ ، آسٹریا منتقل تھی ڳیا ، جتھاں ایندا پیو موسیقی دی تعلیم حاصل کریندا ہا ۔ ایلیکس تے ایندی ماں ول ڈورناچ ، بازل دے قریب ، ایندے ݙاݙا تے ݙاݙی دے گھر منتقل تھی ڳئے ۔ ول او لوگانو ، سوئٹزرلینڈ دے اطالوی ٻولݨ والے حصے وچ منتقل تھی ڳئے ، جتھاں انہاں اطالوی ٻولی روانی نال ٻولݨا سِکھا ۔ ایندی ماں اوں وقت فوت تھی ڳئی جݙݨ او 11 سال دا ہا ۔

مولر کوں سوئٹزرلینڈ دے مشرقی حصے وچ شیئرز دے ایوینجلیکل کالج وچ پڑھݨ کیتے بھیڄا ڳیا ۔ اتھائیں انہاں 1938 توں 1945 تئیں تعلیم حاصل کیتی ، اپݨا بیکالوریٹ (ماتورا) حاصل کیتا ۔ مولر ول سوئس فیڈرل انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی (ETH زیورخ) دے فزکس اینڈ میتھمیٹکس ڈیپارٹمنٹ وچ داخلہ گھدا ۔ انہاں وولف گینگ پاؤلی دے کورسز گھدے ، جئیں انہاں تے گہرا اثر چھوڑیا ۔ اپݨا ڈپلوم حاصل کرݨ دے بعد ، انہاں ہک سال کم کیتا ، ول پی ایچ ڈی کیتے ETH زیورخ واپس آیا ، 1957 دے آخر وچ اپݨا تھیسس جمع کرایا ۔

کیریئر

مولر جنیوا وچ بیٹل میموریل انسٹی ٹیوٹ وچ شامل تھیا ، ستت مقناطیسی ریزوننس گروپ دا منیجر بݨ ڳیا ۔ ایں دوران او زیورخ یونیورسٹی وچ لیکچرر بݨ ڳیا ۔ 1963 وچ انہاں روشلیکون وچ آئی بی ایم زیورخ ریسرچ لیبارٹری وچ ہک تحقیقی عملے دے رکن دے طور تے پیشکش قبول کیتی ، جتھاں او اپݨی ریٹائرمنٹ تئیں رہیا ۔ اوندے نال نال ، انہاں زیورخ یونیورسٹی نال اپݨا تعلق برقرار رکھیا جتھاں انہاں 1970 وچ پروفیسر مقرر کیتا ڳیا ۔ 1972 توں 1985 تئیں مولر زیڈ آر ایل فزکس ڈیپارٹمنٹ دا منیجر ہا ۔ 1982 وچ او آئی بی ایم فیلو بݨ ڳیا ۔ انہاں تکنیکی یونیورسٹی آف میونخ تے یونیورسٹی آف جنیوا توں آنریری ڈاکٹریٹ حاصل کیتی ۔ 1987 وچ (نوبل انعام جِتݨ توں پہلے) انہاں یونیورسٹی آف پاویا توں فزکس وچ آنریری ڈگری (لاوریا آنورس کازہ) ملی ۔

تحقیق

اپݨے انڈر گریجویٹ ڈپلومہ ورک کیتے ، مولر جی ۔ بش دے ماتحت تعلیم حاصل کیتی ۔ انہاں گرے ٹن ، ہک سیمی میٹل وچ ہال ایفیکٹ تے کم کیتا ۔

اپݨی انڈر گریجویٹ ڈگری تے گریجویٹ تعلیم شروع کرݨ دے درمیان ، انہاں ETH وچ انڈسٹریل ریسرچ ڈیپارٹمنٹ وچ ایڈوفور وݙے پیمانے تے ڈسپلے سسٹم تے ہک سال کم کیتا ۔

آئی بی ایم وچ ایندی تحقیق تقریباً 15 سال تئیں SrTiO3 (سٹرونٹیئم ٹائٹینیٹ) تے متعلقہ پیرووسکائٹ مرکبات تے مرکوز رہی ۔ انہاں مختلف ٹرانزیشن میٹل آئنز نال ڈوپ کرݨ تے انہاں دی فوٹوکرومک خصوصیات دا مطالعہ کیتا؛ انہاں دی کیمیائی بائنڈنگ ، فیرو الیکٹرک تے نرم موڈ خصوصیات؛ تے انہاں دی ساختی فیز ٹرانزیشن دے نازک تے ملٹی کریٹیکل مظاہر ۔ ایں تحقیق دیاں اہم خاص ڳالیاں ایمسٹرڈیم یونیورسٹی دے ٹام کول دے نال رل تے لکھی ڳئی ہک کتاب وچ شائع تھئیاں ہن (ناشر ورلڈ سائنٹیفک) ۔

ذاتی زندگی تے موت

1956 دی بہار وچ مولر انجبرگ میری لوئیس ونکلر نال شادی کیتی ۔ انہاں دا ہک پتر ، ایرک ، 1957 دی گرمیاں وچ تے ہک دھی ، سلویہ ، 1960 وچ تھئی ۔

مولر 9 جنوری 2023 کوں 95 سال دی عمر وچ زیورخ وچ فوت تھی ڳیا ۔

نوبل انعام جِتݨ والا کم

1980 دے ݙہاکے دے اوائل وچ مولر اینجھے مادیاں دی ڳول شروع کر ݙتی جیڑھے زیادہ درجہ حرارت تے سپر کنڈکٹیو بݨ ویسن ۔ اوں وقت قابل حصول سب توں زیادہ نازک درجہ حرارت (Tc) تقریباً 23 K ہا ۔ 1983 وچ مولر جارج بیڈنورز کوں آئی بی ایم وچ بھرتی کیتا ، تاں جو مختلف آکسائیڈز دا منظم طریقے نال جائزہ گھدا ونڄے ۔ کجھ حالیہ مطالعات اشارہ ݙتا ہا جو ایہ مواد سپر کنڈکٹ کر سکدے ہن ، پر ماہرین جیڑے مولر دے خیال دے بارے وچ ڄاݨدے ہن انہاں سوچا جو ایہ "دیوانگی" ہے ۔ 1986 وچ ݙوہیں محققین 35 K دے درجہ حرارت تے لینتھنم بیریم کاپر آکسائیڈ (LBCO) وچ سپر کنڈکٹیویٹی حاصل کرݨ وچ کامیاب تھی ڳئے ۔ پچھلے 75 سالاں وچ نازک درجہ حرارت 1911 وچ 11 K توں ودھ تے 1973 وچ 23 K تھی ڳیا ہا جتھاں ایہ 13 سال تئیں رہیا ہا ۔ ایں طراں 35 K سپر کنڈکٹیویٹی ریسرچ دے مروجہ معیار دے مطابق ناقابل یقین حد تک زیادہ ہا ۔ ایں دریافت اعلیٰ درجہ حرارت دی سپر کنڈکٹیویٹی وچ ٻہوں زیادہ اضافی تحقیق کوں متحرک کیتا ، جیندے نتیجے وچ BSCCO (Tc = 107 K) تے YBCO (T'c = 92 K) جئیں مرکبات دی دریافت تھئی ۔

انہاں اپݨی دریافت Zeitschrift für Physik B دے جون 1986 دے شمارے وچ رپورٹ کیتی ۔ سال دے آخر توں پہلے ، ٹوکیو یونیورسٹی وچ شوجی تاناکا تے ول ہیوسٹن یونیورسٹی وچ پال چو ہر ہک آزادانہ طور تے انہاں دے نتیجے دی تصدیق کیتی ۔ کجھ مہینیاں بعد چو YBCO وچ 93 K تے سپر کنڈکٹیویٹی حاصل کیتی ، جئیں سائنسی دلچسپی دی ہک لہر پیدا کیتی جیندے دی مثال 1987 دا "فزکس دا ووڈسٹاک" ہا ، جیندے وچ مولر ہک نمایاں پیش کنندہ ہا ۔

1987 وچ مولر تے بیڈنورز کوں مشترکہ طور تے طبیعیات دا نوبل انعام ݙتا ڳیا—جیڑھا کہیں وی سائنسی نوبل کیتے دریافت تے انعام ݙیوݨ دے درمیان سب توں گھٹ وقت ہے ۔

ٻئے اعزازات

یونیورسٹی آف پاویا توں آنریری ڈگری ، 1987 ۔ نارویجن یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی توں آنریری ڈگری ، ڈاکٹر تکنیک ، 1992 ۔