ایس ٹی ای ایم وِچ پاکستانی زنانیاں

جہاں پوری دُنیا وِچ سائنس، ٹیکنالوجی، انجینئرنگ، تے ریاضی جیویں شعبیاں تے مرداں دا غلبہ ہِے، اِیں شعبیاں وِچ صنفی فرق دے سبب پاکستان وِچ خواتین دی تعداد گھٹ ہِے۔ تاہم، وقت گُزرݨ دے نال نال، کجھ پاکستانی خواتین طبیعیات، حیاتیات تے کمپیوٹر سائنس جیویں شعبیاں وِچ سائنس دان بݨ کے اُبھریاں ہِن۔

پاکستان وِچ صنفی فرق

عالمی اقتصادی فورم دی طرفوں 2020ء وِچ شائع تھیوݨ والی ہک رپورٹ دے مطابق، دُنیا وِچ پاکستان وِچ صنفی فرق سبھ توں وِدھ ہِے تے اِیہ صنفی مساوات وِچ ترئے کم کارکردگی دا مظاہرہ کرݨ والا ملک ہِے۔ پاکستان وِچ زنانیاں دی شرح خواندگی دی گھٹ شرح، زنانیاں دی نصف آبادی دے باوجود STEM شعبیاں وِچ صنفی لحاظ نال وِدھ فرق موجود ہِے۔ خواندگی دی اِیہ شرح سائنس تے ٹیکنالوجی وِچ تے وی گھٹ ہِے۔

حقائق

یونیسکو دے مطابق، بیچلر ڈگری وِچ داخلہ گِھنݨ والے طلبہ وِچ 47٪ زنانیاں تے 53٪ مرد ہِن۔ ڈاکٹریٹ دی تعلیم حاصل کرݨ والیاں زنانیاں دی تعداد صرف 36٪ ہِے جݙاں کہ مرداں دی فیصد 64 فیصد ہِے۔ تحقیق دے شعبے وِچ وی صنفی فرق موجود ہِے، زنانیاں محققین وِچ صرف 34٪ ہِن۔

یونیورسٹیاں دے طلبہ وِچ، قدرتی علوم دے شعبے وِچ صرف 40٪ زنانیاں طلبہ دے بارے وِچ ݙسیا ڳیا ہِے، جݙاں کہ میڈیکل سائنس وِچ 45٪، انجینئری وِچ 21٪ تے زرعی علوم وِچ صرف 12٪ طلبہ موجود ہِن۔

انجینئری وِچ صنفی فرق

ورلڈ اکنامک فورم دے مطابق، پاکستان وِچ انجینئری دیاں نوکریاں وِچ صرف 4.9 فیصد ملازمتاں زنانیاں دے کول ہِن۔ بجلی دے ٹرانسمیشن دے شعبے وِچ صرف 3 فیصد زنانیاں انجینئرز دے نال توانائی دے شعبے وِچ اِیہ تعداد خاص طور تے گھٹ ہِے۔ مصنوعی ذہانت دے شعبے وِچ زنانیاں انجینئرز دی وی بہت گھٹ تعداد ݙٹھی ڳئی ہِے، جیڑھیاں افرادی قوت دا صرف 22٪ حصہ ہِن۔

خلاء دا خاتمہ

حکومت پاکستان دے نال نال زنانیاں جیڑھیاں STEM شعبیاں دا حصہ ہِن، نے وی STEM وِچ وسیع صنفی فرق کوں گھٹاوݨ دی کوششاں کِیتیاں ہِن۔ 2018ء دے بعد توں، حکومت پاکستان نے اجرت دی مساوات تے تعلیمی حصول اشاریہ وِچ زنانیاں دی حیثیت کوں بہتر بݨاوݨ کِیتے کم کِیتا ہِے۔ کم دی جاہ تے جنسی ہراسانی دے خلاف قوانین وی بݨائے ڳئے ہِن تاکہ زنانیاں کوں STEM تے غیر STEM شعبیاں وِچ افرادی قوت دا حصہ بݨاوݨ دی ترغیب ݙتی ون٘ڄ سڳے۔ زنانیاں وِچ STEM تعلیم دی حوصلہ افزائی کِیتے بہت ساریاں نجی تنظیماں جیویں ویمن ان ٹیک، ویمن انجینئرز دی بنیاد رکھی ڳئی ہِے۔

قابل ذکر زنانیاں

کجھ قابل ذکر پاکستانی زنانیاں جیڑھیاں STEM وِچ حصہ پا رہیاں ہِن، اوہ ہِن:

• نرگس ماولوالہ: ہک پاکستانی نژاد امریکی ماہر طبیعیات جیڑھیاں 2015ء وِچ کشش ثقل دی لہراں دا پتہ لاوݨ وِچ اپݨی پیشرفت تحقیق کِیتے ڄاتیاں ویندیاں ہِن۔ انّھاں کوں 2010ء وِچ مک آرتھر فاؤنڈیشن دا ایوارڈ وی مِل چُکا ہِے۔ نرگس مالوالہ 2020ء وِچ ایم آئی ٹی وِچ اسکول آف سائنس دی پہلی زنانی ڈین بݨ ڳئیں ہِن۔
• تسنیم زہرہ حسین: ہک نظریاتی طبیعیات دان تے کجھ پاکستانی زنانیاں وِچوں ہِن جنّھاں نے طبیعیات وِچ ڈاکٹریٹ دی سند حاصل کِیتی۔ اوہ سٹرنگ تھیوری تے کم کرݨ والی پہلی پاکستانی زنانی وی ہِن۔ تسنیم زہرہ حسین نے نوبل انعام یافتہ شخصیات دے اجلاس وِچ پاکستان دی نمائندگی کِیتی ہِے تے لنڈاو وِچ انّھاں نے ورلڈ ائیر آف فزکس وِچ پاکستانی وفد دی سربراہی کِیتی ہِے۔
• عاصمہ ظہیر: کمپیوٹر سائنس دان تے پہلی پاکستانی جیڑھیاں نے "آئی بی ایم دا بہترین ایوارڈ، 2019" حاصل کِیتا۔
• عذرا قریشی: اوہ ہک نباتیات دی ماہر ہَن جنّھاں کوں پاکستان وِچ آلو دی پیداوار وِچ 5 فیصد وِدھارے دا سہرا ݙتا ویندا ہِے۔ اِیں نال تجارت وِچ پاکستان دی پوزیشن بہتر تھئی تے عذرا قریشی کوں قومی شناخت مِلی۔ 1997ء وِچ انّھاں کوں نارمن بورلاگ ایوارڈ نال نوازا ڳیا۔
• ارفع کریم: اوہ ہک کمپیوٹر شوقین ہَن جیڑھیاں 2004ء وِچ مائیکرو سافٹ توں تصدیق شدہ پروفیشنل بݨݨ والی کم عمر ترین شخصیت بݨ ڳئیں ہَن۔ انّھاں کوں ذاتی طور تے بل گیٹس نے امریکا وِچ مائیکرو سافٹ دے صدر دفاتر وِچ مدعو کِیتا ہئی۔ ارفع کریم دا نام گینز بک آف ورلڈ ریکارڈز وِچ وی ہئی۔
• مریم سلطانہ: ہک فلکی طبیعیات دان ہِن۔ 2012ء وِچ پی ایچ ڈی کرݨ دے بعد اوہ پاکستان وِچ پہلی زنانی فلکیاتی ماہر بݨ ڳئی ہِن۔
• طلعت شہناز الرحمن: ہک گاڑھا معاملہ فزیک ہِن۔ انّھاں دے تحقیقی عنوانات وِچ سطحی مظاہر تے حوصلہ افزا میڈیا شامل ہِن، بشمول کاتالیسس، کمپن ڈائنامکس تے مقناطیسی اخراج۔
• ابان مارکر کبراجی: پارسی نژاد ماہر حیاتیات تے سائنس دان ہِن۔ اوہ آئی سی سی این دے ایشیائی علاقائی دفتر، بین الاقوامی یونین برائے قدرتی تحفظ دے ریجنل ڈائریکٹر ہِن۔ ماحولیاتی تحفظ، پائیدار ترقی تے فطرت دے تحفظ دی خاطر اپݨیاں نمایاں خدمات تے لگن کِیتے انّھاں کوں تمغہ امتیاز نال نوازا ڳیا۔
• آصفہ اختر: ہک ماہر حیاتیات ہِن جیڑھیاں کروموسوم دے شعبے وِچ کم کریندیں پئیں ہِن۔ اوہ جرمنی دی ممتاز میکس پلانک سوسائٹی وِچ حیاتیات تے طب طبقہ دی پہلی بین الاقوامی زنانی نائب صدر بݨ ڳئیں ہِن۔ آصفہ اختر کوں یورپی لائف سائنس آرگنائزیشن (ای ایل ایس او) دا ایوارڈ وی ݙتا ڳیا ہِے۔38 39
• فرزانہ اسلم: اوہ ہک طبیعیات تے ماہر فلکیات ہِن۔ انّھاں نے سیمی کنڈکٹر نینوپارٹیکلز، فوٹوون تے لیزر سائنس توں حساس پولیمر مرکب دے شعبے وِچ کم کِیتا ہِے۔ انّھاں دی شراکت تے، فرزانہ اسلم کوں گلاسگو وِچ انسٹی ٹیوٹ آف فزکس دے زیر اہتمام فوٹوون کانفرنس وِچ ہک تعریفی ایوارڈ ݙتا ڳیا۔