اپݨیاں چند ڳالھیں

افسانہ ‘ قصّے ‘ کہانیاں دی ہک اختصاری شکل ہے‘ ماضی بعید وچ طویل کہانیاں لکھیاں ویندیاں رہ ڳئین تے ہک ہک کہانی وچ کئی کئی پنڑجاں (کہانیاں) نکلدیاں ہَن جیویں جو الف لیلیٰ (ہزار داستان) دیاں کہانیاں ہِن تے کجھ منظوم کہانیاں وی لکھیاں ڳئین جیویں جو یوسف زلیخا تے سیف الملوک وغیرہ لیکن افسانہ نثر اِچ لکھیا ویندا پئے ۔

قصّے کہانیاں وچ مافوق الفطرت یعنی دیہاں پریاں دے فرضی کردار وی پیش کیتے ویندے ہَن لیکن افسانے وچ انسان دے اصلی کردار پیش کیتے ویندے پئین ۔ قصّے کہانیاں وچ یکسوئی ‘ تسلسل برقرار رکھیا ویندا ہا جݙاں جو افسانے وچ مکالمیں وی پیش کیتے ویندے ہِن ۔ قصّے کہانیاں انسان دی تفریح واسطے لکھئے ویندے ہَن جݙاں جو افسانہ انسان دی اصلاح واسطے لکھیا ویندا پئے ۔ کیا انسان انسانیت دا رستہ چھوڑ ݙتے؟ ایندا جواب ایہ ہے جو انسان تاں انسانیت دا رستہ اوں ݙیہاڑے کنوں چھوڑ ݙتا ہا جیڑھے ݙیہاڑے حضرت آدم علیہ السلام دے پُتر قابیل اپݨے وݙے بھرا ہابیل کوں قتل کر ݙتا ہا ۔ اَڄ دا انسان تاں بھرا دے قاتل قابیل دے قبیلے اِچوں ہے کیویں نہ خون خرابہ کرے ؟ انسان کوں تاں اللہ تعالیٰ اشرف المخلوقات بݨائے تے انسانیت دا شرف بخشے لیکن انسان اپݨاں انسانیت دا شرف ونڄا ٻیٹھے ۔ اَڄ دا انسان انسان دا دشمن ہے ‘ انسانیت دیاں دھڄیاں پیا اُݙیندے ‘ ݙاڈھا ہینڑیں کوں ماری ویندے ‘ کوئی پُچھݨ والا نہیں‘ کوئی ہینڑیں دی فریاد نہیں سُݨدا ‘ ہر پاسے ظلم دا اندھار ہے ‘ ظالم ظلم توں باز نہیں آندا ‘ زانی زنا توں باز نہیں آندا ۔ چور چوری توں باز نہیں آندا ‘ مُلاّں فرقہ واریت پھیلاوݨ توں باز نہیں آندا ۔ لوک افراتفری تے بے راہ روی دا شکار ہِن ۔ انہاں حالات دے پیش نظر ہر حساس دل قلمکار اپݨی قلم دے ذریعے انسانیت دی اصلاح واسطے کوشاں ہے ‘ شاعر شاعری دے ذریعے تے نثر نگار نثر دے ذریعے ’’ پکھی واس‘‘ میݙا ݙوجھا افسانوی مجموعہ ہے ‘ ایں توںپہلے ’’ولدی ڈھلدی چھاں‘‘ میݙا پہلا افسانوی مجموعہ چھپ چکے ‘ انہاں ݙوہائیں مجموعیاں وچ میݙے سارے افسانے اصلاحی ہِن‘ میں ہر افسانے وچ کوئی نہ کوئی اصلاحی پہلو پیش کیتے ‘ میں کوئی رومانوی افسانہ نہیں لکھیا تے نہ اِی کہیں افسانے وچ میں دماغی عیاشی دی چس رَس کیتے کوئی عشق و محبت دی ڳالھ کیتی ہے۔

1991ء وچ میں ’’سرائیکی مجلس ادب‘‘ ملتان دی ہک ادبی محفل اِچ اپݨاں پہلا افسانہ ’’کج‘‘ پڑھ کے سُݨایا تاں حضرت حبیب فائق (مرحوم) میݙی حوصلہ افزائی کریندیںہوئیں فرمایا فیض صاحب ! تیݙے اندر شاعر توں علاوہ ہک افسانہ نگار وی موجود ہے ‘ میݙا مشورہ ہے جو توں افسانے لکھ تے اپݨے افسانہ نگار کوں منظر عام تے گھن آ ۔ ٻس وَل اوں ݙینہہ کنوں میں افسانہ لکھݨ آلے پاسے کجھ زیادہ توجہ ݙتی ‘ جیندے نتیجے وچ 2005ء وچ میݙا پہلا افسانوی مجموعہ چھپ کے منظر عام تے آ ڳیا ۔ اللہ دا لکھ شکر ہے جو پڑھݨ آلیں کنوں میکوں خاصی پذیرائی حاصل تھئی ہے ۔ جیویں جو ہک ݙیہاڑے میں ملتان اپݨی دکان ’’بلوچ کریانہ سٹور‘‘ تے ٻیٹھا ہم ۔ سویر دا ٹائم ہا ۔ ریڈیو چلدا پیا ہا ‘ پروگرامیں دی تفصیل پیش کیتی ویندی پئی ہئی ‘ شام کوں سرائیکی ادبی پروگرام وی نشر تھیوݨاں ہا ‘ تفصیل اِچ ݙسایاڳیا جو اَج دے پروگرام وچ فیض بلوچ دا افسانہ شامل ہے ۔ ایہ سُݨ کے میں حیران تھی ڳیم جو میں تاں اپݨی آواز اِچ کوئی تازہ افسانہ ریکارڈ نہیں کروایا کیا ایہ کوئی پُراݨی ریکارڈنگ ہوسی؟ شام کوں پروگرام نشر تھیا تاں میݙی کتاب ’’ولدی ڈھلدی چھاں‘‘ اِچوں سئیں ریاض میلسی میݙا افسانہ ’’خواب‘‘ پڑھݨ شروع کر ݙتا ‘ افسانہ طویل ہا ایں واسطے اَدھ افسانہ پڑھ کے اوں اعلان کیتا جو باقی اَدھ افسانہ اگلے پروگرام اِچ پیش کیتا ویسی۔ ایہ انتخاب میݙے واسطے اعزاز توں گھٹ کائنا ہا ۔ ریڈیو پاکستان ملتان دے دوست احباب توں میکوں ڈھیر محبتاں ملیاں ہن۔

جتھوں تک سرائیکی افسانے دی ابتداء داتعلق ہے تاں غلام حسن حیدراݨی تے تحسین سبائے والوی (مرحومین) سرائیکی دے مونڈھی افسانہ نگار ہن‘ 1960ء دے ݙہاکے وچ انہاں افسانہ لکھݨ دا آغاز کیتا‘ میر غلام حسن حیدراݨی سرائیکی دے اوہ مہاندرے افسانہ نگار ہِن جنہاندے افسانے پڑھ کے ہک زمانہ متاثر تھئے ‘ انہاں نہ صرف آپ شاہکار افسانے لکھئے بلکہ اپݨے پڑھݨ آلیاں کو ںوی افسانہ لکھݨ دا شوق ݙیوایا ۔ انہاندے بعد ٻئے ڈھیر سارے افسانہ نگار پیدا تھئے ‘ افسانے لکھئے تے لکھدے پئین ‘ جنہاندے ناں اِتھاں نہیں ڳݨوائے ونڄ سڳدے ۔ لیکن میں اپݨے آپ کوں افسانہ نگاراں دی صف اِچ ایویں شمار کرینداں جیویں اُٹھیں دی قطار اِچ ٻکری کھڑی ہووے ۔بہرحال ایہہ ہک جذبہ ہے ‘ احساس ہے جئیں میکوں کجھ لکھݨ تے مجبور کیتے ۔ میں جو کجھ محسوس کیتے ‘ جو کجھ معاشرے وچ تھیندا ݙٹھے ‘ اوہ سارے مناظر ‘ اوہ ٹُردے پھردے کردار ‘ اوہ مکالمیں میں مختلف موضوعات تے افسانیاں دی صورت اِچ پیش کر چھوڑئیے ہِن۔ ایہ کردار فرضی نہیں بلکہ حقیقت دے ٻہوں  قریب ہِن ‘ انہاں کرداراں وچ میں دا نستہ کہیں دا ناں شامل نہیں کیتا جیکر کجھ کرداراں دے ناں کتھائیں آ کے آپس اِچ مل ونڄن تاں ایہ محض اتفاق ہوسی۔

مئی2011ء وچ میکوں ٹائیفائیڈ بخار تھیا ہا تے ترائے مہینے دا پیریڈ بھوڳ کے میں مرݨ کنوں تاں بچ ڳیا ہَم لیکن دماغی تے جسمانی کمزوری اَڄ تائیں میݙا دامن نہیں چھوڑیا ۔ بیمار تھیوݨ توں بعد لکھݨ ویلے میݙے ہتھ کنبݨ لڳ پوندے ہِن تہوں میں خوش خط مسودہ تیار نہ کر سڳیم تے جیویں جیویں کہیں کاغذ کاپی تے ورقیاں دے ݙوہائیں پاسوں لکھئے ہوئے میݙے افسانے پئے ہَن میں انہاں کوں صرف تندیری ترتیب ݙے کے اوئیں چائی ڳیم تے ونڄ کے سئیں ظہور دھریجہ دے اڳوں رکھ ݙتم تے عرض کیتم سوہݨاں ! ہُݨ میݙے ہتھ کنبدن تے خوش خط مسودہ میں تہاکوں تیار کرکے نہیں ݙے سڳدا‘ مہربانی فرمائو ! انہاندی ست رحمت ہے جو انہاں بغیر کہیں حیل حجت دے میݙی کتاب کمپوز کر ݙتی ۔

میں افسانہ لکھݨ اِچ کے تائیں کامیاب تھیا ہاں ایندا بہتر فیصلہ میݙے قارئین اِی کر سڳدے ہِن ۔آخر تے  میں اُستاد محترم سئیں اللہ بخش یاد ہوراں دا شکر گزار ہاں جنہاں قدم قدم تے میݙی رہنمائی کیتی تے تھورائت ہاں میں اپݨے دوست سئیں ڈاکٹرسجاد حیدر پرویز ہوراں دا جنہاں میݙے افسانیاں دا تفصیلی جائزہ گھدا تے اپݨی ناقدانہ رائے توں نوازیا ۔

تہاݙا تے سرائیکی ادب دا ادنیٰ خادم

فیض بلوچ         

   0346-7085753

حوالہ

کتاب:  پکّھی واس )سرائیکی افسانے) فیض بلوچ ، چھاپہ خانہ ، جھوک پبلشرز، ملتان