امارت ملتان
امارتِ ملتان
Emirate of Multan | |
 | |
| دور: | 855ء - 1026ء |
| مرکز: | ملتان |
| خطہ : | موجودہ سرائیکی وسیب |
| زبان : | سرائیکی |
| مذہب : | قرامطہ، سنی اسلام |
امارتِ ملتان (Emirate of Multan)موجودہ سرائیکی علاقے وچ ہک آزاد اسلامی مملکت ہائی۔ایہ سرائیکی تاریخ دا ہک وݙا تے اہم دور ہئی جیہڑا 855ء توں 1026ء تک قائم رہیا۔ ایہ دور ملتان تے سرائیکی خطے دی سیاسی، مذہبی تے ثقافتی تاریخ وچ خاص اہمیت رکھیندا ہے۔
بنیاد تے ابتدائی تاریخ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]امارتِ ملتان دی بنیاد 855ء وچ بنو سامہ (Banu Sama) دے ہک عرب سردار محمد بن قاسم الثقفی دے جانشیناں نے رکھی۔ ملتان اُتے عرباں دے حملے دے بعد اے خطہ ہک اسلامی ریاست دے طور تے ابھریا۔ ابتدائی دور وچ ملتان عباسی خلافت دا حصہ ہئی، پر بعد وچ ایہ خود مختار تھی ڳیا۔
اسماعیلی دور تے فاطمی اثر
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]10ویں صدی دے آغاز وچ ملتان تے قرامطی اسماعیلیاں دا اثر ودھ ڳیا۔ جعفر بن محمد (908ء–914ء) دے دور وچ ملتان فاطمی خلافت (مصر) دے اثر تلے آ ڳیا۔ اسماعیلی داعیاں نے ملتان وچ اپݨا عقیدہ پھیلایا تے اے خطہ ہک اہم اسماعیلی مرکز بݨ ڳیا۔
ہندو شاہی تے محمود غزنوی دا حملہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]11ویں صدی دے شروع وچ ہندو شاہی خاندان (کابل شاہی) نے ملتان تے حملہ کیتا تے کجھ عرصے تک ایں تے قبضہ وی کر گھدا۔ پر محمود غزنوی نے 1005ء تے 1026ء وچ ملتان تے حملے کیتے تے اسماعیلی حکومت دا خاتمہ کر ݙتا۔ آخرکار 1026ء وچ ملتان غزنوی سلطنت دا حصہ بݨ ڳیا۔
ثقافت تے معیشت
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- ملتان اسماعیلی دور وچ علم تے تجارت دا مرکز ہئی۔
- ملتانی مسجد (موجودہ جامع مسجد) اسلامی تعمیرات دا شاہکار ہئی۔
- سرائیکی زبان تے ثقافت کوں اسماعیلی داعیاں نے فروغ ݙتا۔
حکمران خاندان
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- بنو منبیہ دے حکمران، 855ء - 959ء
- جلم بن شبان، اسماعیلی قرامطی حکمران، 959ء - 985ء
- شیخ حمید، حاکمِ ملتان دے حکمران ، 985ء - 997ء
- ابوفتح داؤد، اسماعیلی قرامطی حکمران، 997ء - 1010ء
اختتام تے میراث
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]محمود غزنوی دے حملے دے بعد ملتان دی خود مختار حیثیت ختم تھی ڳئی، پر ایندا ثقافتی تے مذہبی اثر سرائیکی خطے تے برقرار رہیا۔ بعد وچ ایہ خطہ غوری سلطنت تے دہلی سلطنت دا حصہ تے ہک صوبہ بݨ ڳیا۔ امارتِ ملتان سرائیکی تاریخ دا ہک روشن باب ہے جیہڑا اسلامی تے سرائیکی ثقافت دے امتزاج دی عکاسی کریندے۔[١]
ٻیا ݙیکھو
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]حوالے
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- ↑ تحقیق، اسماعیل بھٹہ