افرو ایشیائی لسانی خاندان

افرو ایشیائی لسانی خاندان
قدیم ناں	حامی سامی (Hamito-Semitic)
زباناں دی تعداد	تقریباً 300
ٻولݨ والے	50 کروڑ توں زائد
اہم شاخاں	سامی، بربر، کُشی، مصری
جغرافیہ	شمالی افریقہ، جزیرہ نما عرب، مغربی ایشیا

افرو ایشیائی لسانی خاندان (Afro-Asiatic languages) دنیا دے قدیم ترین تے وݙے لسانی خانداناں وچوں ہک ہے۔ ایں خاندان کوں پہلے "حامی سامی" آکھیا ویندا ہئی۔ ایں خاندان دیاں زباناں شمالی افریقہ، ہارن آف افریقہ (ایتھوپیا، صومالیہ وغیرہ) تے مغربی ایشیا دے علاقیاں وچ ٻولیاں ویندن۔ دنیا دے 50 کروڑ توں زائد لوگ ایں خاندان دی کوئی نہ کوئی زبان ٻولیندن۔

تاریخ تے ناں دی تبدیلی

ماضی وچ ایں خاندان واسطے "حامی سامی" دی اصطلاح استعمال تھیندی ہئی، جیہڑی حضرت نوح علیہ السلام دے پتریں حضرت حام تے حضرت سام دے ناں توں منسوب ہئی۔ لیکن جدید لسانیات وچ جغرافیائی پھیلاؤ دی وجہ توں اینکوں "افرو ایشیائی" دا ناں ݙتا گیا ہے، کیونکہ ایہ افریقہ تے ایشیا دے درمیان ہک پُل دا کردار ادا کریندے۔

اہم شاخاں

افرو ایشیائی خاندان چھی وݙیاں شاخاں وچ ونڈیا ہویا ہے:

1. سامی لسانی خاندان (Semitic): ایہ ایں خاندان دی سب توں وݙی شاخ ہے جیندے وچ عربی، عبرانی، امہاری تے ارامی زباناں شامل ہن۔
2. مصری شاخ (Egyptian): ایندے وچ قدیم مصر دی زباناں (ہیروگلیفس) شامل ہن۔ ہݨ ایں شاخ دی "قبطی" (Coptic) زبان صرف مذہبی عبادات وچ استعمال تھیندی ہے۔
3. بربر شاخ (Berber): ایہ زباناں مراکش، الجزائر تے لیبیا دے علاقیاں وچ ٻولیاں ویندن۔
4. کُشی شاخ (Cushitic): ایندے وچ صومالی تے اورومو زباناں شامل ہن۔
5. چاڈی شاخ (Chadic): ایہ وسطی تے مغربی افریقہ (جیویں نائیجیریا) وچ ٻولی ویندی ہے، ایندی مشہور زبان "ہاؤسا" (Hausa) ہے۔
6. اوموٹی شاخ (Omotic): ایہ ایتھوپیا دے کجھ علاقیاں وچ ٻولی ویندی ہے۔

لسانی خصوصیات

افرو ایشیائی زباناں وچ کجھ مشترک خصوصیات پائیاں ویندن:

• اسم دی جنس: ایں خاندان دیاں اکثر زباناں وچ مذکر تے مؤنث دا فرق ٻہوں واضح ہوندے تے مؤنث واسطے "ت" (t) دا سابقہ یا لاحقہ استعمال تھیندے۔
• صوتی نظام: ایندے وچ مخصوص آوازاں (Emphatic consonants) پائیاں ویندن جیہڑیاں حلق توں ادا تھیندن۔
• نظامِ فعل: جملے وچ فعل دی تبدیلی دا ہک پیچیدہ تے مخصوص نظام پایا ویندے جیہڑا ترائے حرفی مادے (Roots) تے مبنی ہوندے۔

اہمیت

انسانی تریخ وچ ایں خاندان دی اہمیت ٻہوں زیادہ ہے کیونکہ: 1. دنیا دے قدیم ترین رسم الخط (مصری تے سامی) ایں خاندان دی زباناں واسطے بݨائے گئے ہن۔ 2. اسلام، مسیحیت تے یہودیت دے مراکز ایں خاندان دی زباناں ٻولݨ والے علاقیاں وچ ہن۔ 3. عربی زبان دی وجہ توں ایں خاندان دے اثرات سارائیکی، فارسی تے اردو تے وی ٻہوں گہرے ہن۔