اعتکاف

اعتکاف عربی زبان دا لفظ ہے جیندے معنی ہِن "رُک ونڄݨ" اتے "آپݨے آپ کوں روک گھنݨ"دے ہِن۔ اسلامی شریعت دی اصطلاح اچ اعتکاف رمضان المبارک دے چھیکڑی عشرے اچ عبادت دی خاطر مسیت اچ رُک ونڄݨ کوں آہدن۔

اعتکاف قرآن اچ

پچھلیاں قوماں اچ وی اعتکاف دی عبادت موجود ہئی۔

اللہ رب العزت نے قرآن مجید اچ فرمایا:

وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَأَمْناً وَاتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

ترجمہ: "اَتے اساں ابراہیم اتے اسماعیل (علیہما السلام) کوں تاکید فرمائی جو میݙے گھر کوں طواف کرݨ آلیاں، اعتکاف کرݨ آلیاں اَتے رکوع و سجود کرݨ آلیاں کیتے پاک (صاف) کر ݙیوو"۔

اعتکاف حدیث اچ

احادیث اچ وی اعتکاف دا ذکر موجود ہے، جہیں توں پتہ لڳدے جو اعتکاف نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی سنت ہے :

"سیدہ عائشہ صدیقہؓ نے بیان کیتے جو حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم رمضان المبارک دے آخری عشرے اچ اعتکاف کریندے ہ٘ن، تݙݨ تائیں جو آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا وصال تھی ڳیا۔ ول آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے بعد آپ دی ازواج مطہرات (ذالیاں) وی اعتکاف کریندیاں رہیاں۔

ایہ حدیث متفق علیہ ہے:

حضور نبی اکرم ﷺ نے فرمایا: "جہیں اللہ دی رضا کیتے ہک ݙینہہ دا اعتکاف کیتا اللہ اوندے اُتے دوزخ دے درمیان پوادہ توں پچادہ جیݙے فاصلے جیݙا چوڑی تِن چوڑی خندقاں کھود ڈیسی"۔

پس منظر

اللہ تعالٰیٰ دی قربت اَتے رضا دے حصول کیتے پچھلیاں امتاں نے نفلی طور تے کجھ ایجھیاں ریاضتاں اپݨے اُتے لازم کر گھدیاں ہن، جیرھیاں اللہ نے انہاں اُتے فرض کائناں کیتیاں ہن۔ قرآن حکیم نے انہاں عبادت گزار گروہاں کوں ’’رہبان‘‘ اتے ’’احبار‘‘ نال موسوم کیتے۔ تاجدار کائنات حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے تقرب الی اللہ کیتے رہبانیت کوں چھوڑ تے اپݨی اُمت کیتے اعلیٰ ترین اتے سوکھا ترین طریقہ عطا فرمایا، جیڑھا ظاہری خلوت دی وجائے باطنی خلوت دے تصور اُتے مبنی ہے۔ یعنی اللہ کوں پاوݨ کیتے دنیا کوں چھوڑݨ دی لوڑ کائنی بلکہ دنیا اچ رَہندے ہوئے دنیا دے پریت کوں دل توں کڈھݨ اصل کمال ہے۔

اعتکاف دیاں شرطاں

اعتکاف کیتے پہلی شرط ایہ یے جو جواناں دا اعتکاف مسجد اچ ہی تھیندے، البتہ تریمتیں کیتے گھر اچ نماز پڑھݨ دی جاہ (یعنی مسجد البیت) کوں بطور اعتکاف گاہ مختص کر گھنݨ جائز ہے۔ ملا علی قاری لکھدن: "اعتکاف جماعت آلی مسجد اچ ہی درست ہے، یعنی ایجھی مسجد جتھاں لوک باجماعت نماز دی ادائیگی کیتے کٹھے تھیندن۔

شمنی نے آکھیا: جماعت آلی مسجد اعتکاف کیتے شرط ہے اتے ایندے توں مراد ایجھی مسجد ہے جتھاں مؤذن اتے امام مقرر ہوون اتے اوندے اچ پنڄ ویلھیاں دیاں نمازاں یا کجھ نمازاں جماعت دے نال پڑھیاں ویندیاں ہووِن۔ اتے امام ابو حنیفہ رحمۃ اللہ علیہ توں مروی ہے: اعتکاف صرف ایجھی جامع مسجد اچ درست ہے جتھاں پنڄاں ویلھیاں دیاں نمازاں جماعت دے نال ادا کیتیاں ویندیاں ہوون اتے ایہ ہی قول امام احمد بن حنبل دا وی ہے۔ علامہ ابن ہمام نے آکھیا: اینکوں کجھ مشائخ نے صحیح قرار ݙتے۔ قاضی خان نے آکھیا: اتے ہک روایت اچ ایہ جو اعتکاف جامع مسجد اچ ہی درست ہے اتے ایہ ہی حدیث دا ظاہری معنی ہے۔ اتے امام ابو یوسف اتے امام محمد توں مروی ہے جو اعتکاف کہیں وی مسجد اچ جائز ہے اتے ایہ ہی قول امام مالک اتے امام شافعی دا وی ہے"۔ اعتکاف کیتے ݙوجھی شرط ایہ یے جو معتکف 20 رمضان دی شام سجھ لہوݨ توں پہلے پہلے مسجد دے اندر پُڄ ونڄے۔ علامہ ابو الحسن سندھی لکھدن: "راوی دے قول ’’حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم رمضان المبارک دے آخری عشرہ اچ اعتکاف کریندے ہن‘‘ توں ایہ نتیجہ اخذ تھیندے جو پہلا وقت جیندے اچ معتکف اعتکاف گاہ اچ داخل تھیندے اوہ سجھ لہوݨ توں تھوڑی دیر پہلے ہے اتے ایں ڳالھ اُتے ائمہ اربعہ اتے اہل علم دے ہک طبقہ دا اتفاق ہے، کیوں جو ایہ ڳالھ ثابت یے جو حضور نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم رمضان المبارک دے آخری ݙاہ ݙینہاں اچ اعتکاف فرمایا کریندے ہن اتے صحابہ کرام رضی اللہ عنہم کوں وی ایندی ترغیب ݙیندے ہن اتے ݙاہ دا شمار راتاں دی ڳنتی دے اعتبار نال کیتا ویندے۔ پس ایں اچ (عشرۂ اخیرہ دی) پہلی رات وی شامل یے ورنہ ایہ عدد بالکل پورا ہی کائناں تھیندا"۔