اظہر کلیاݨی اڄوکی سرائیکی شاعری دا نمائندہ شاعر

                        سرائیکی شاعری اپݨے تہذیبی ،تاریخی ،وسیبی اتیں علمی پس ِمنظر اِچ ہک ٻہوں وݙا تخلیقی سرمایہ رکھیندی ہے ۔سرائیکی زبان وادی سندھ دی سب کنوں وݙی اتیں ترقی یافتہ زبان ہے، ہک روایت دے مطابق ’’چچ نامہ‘‘ اتیں رِگ ویداں وادی سندھ وچ لکھیاں ڳیاں ہَن،ایں توں علاوہ ایں زبان دا ایہو وݙا حصہ اِیں وسوں دے لوک ادب اتیں صوفیانہ ادب اِچ موجود ہے۔سرائیکی زبان نئیں دنیا کوں جیڑھا تخلیقی سرمایہ ݙتے مقامی زبانان اچوں انہاں دی مثال ݙیوݨ ٻہوں اوکھا ہے ۔

                       اڄوکی سرائیکی شعری روایت اپݨی کݨد پچھوں ایہو سرمایہ رکھیندی ہے ۔ایں ڳالوں جدید سرائیکی شاعری دی سُنجاݨ کیتے ایندے ماضی دا ادبی ورثہ فخر نال پیش کرݨ ہی کافی ہے۔ سرائیکی شاعری جیندے ابتدائی نمونے ساکوں لوک ادب اچ ملدن انہاں دی ارتقائی اتیں منطقی انتہا خیر شاہ اتیں خواجہ غلام فریدؒ ہوراں ہن انہاں تک آندیں آندیں سرائیکی شاعری نیں ٻہوں ساریاں منزلاں طے کر گھدیاں ہن ۔ایں حقیقت نال خواجہ سئیں نیں آوݨ آلے سرائیکی شاعراں کوں ہک نویں منزل اَتیں نویں سوجھلے نال جوڑݙتا ،پوری ویہویں صدی خواجہ سئیں دے فکر و فن دی چھاں تلے سفرکریندی رہی۔ اِیں ویہو یں صدی دی اخیر اَتیں اکہیویں صدی دے پہلے ݙوݙہاکے خواجہ سئیں دی ݙتی ہوئی شعری روایت ہک اینجھے دَگ اُتیں اڳوں تیں ٹری جو ساݙے کولوں احمد خان طارق، اقبال سوکڑی ،عزیز شاہد ،ارشاد تونسوی ،رفعت عباس اَتے اشو لا ل جئیں مہان شاعر سامݨے آئے۔

                       اے او شعراء کرام ہن جنہاں کوں قومی اتیں بین الاقوامی سطح تیں تسلیم کیتا ڳئے ،لیکن اُنہاں شعراء دے نال نال کجھ شاعر ایجھے وی ہن جنہاں دے فکر و خیال کوں کہیں صورت وچ نظر انداز نئیں کیتا ونڄ سڳد ا ،مثال دے طو رتیں اظہر کلیاٹی ہک اینجھا نوجوان جدید سرائیکی شاعرہے جئیں اپݨی شاعری دی بنیاد جدید سرائیکی شعری روایت تیں قائم کیتی ہے ۔انہاں دے کول روایتی ڈھولے ماہیے دی ڳا ل بلکل کانئی ،انہاں دے کول سطحی تیں عام ڳالھیں وی بلکل کائینی بلکہ انہاں دی شاعری دا غالب احساس صوفیانہ ہے ۔عشق دا ورتاوا انہاں دی شاعری دا ہِک خاص حوالہ ہے ،ایں سلسلے وچ انہاں ’عشق‘ دے عنوان نال پنج مختصر تاثراتی نظماں لکھئین جیڑھیاں عشق دی وجدانی کیفیت کوں بھر پور انداز وچ ظاہر کریندن :

عشق پلائی ہئی گھٹی ساکوں

عشق ݙتی ہئی بانگ

اَکھ اپݨی وچ پاتی ویندون

جھر جنگل دی کانگ

                       m                   

عشق پوائے سُرمے ساکوں

عشق ٻلہایامتھا

ساݙی اکھ وچ اُبھرݨ والا

سہبھ کݙاں نہ لتھا

                       m

عشق پوائے چولے ساکوں

عشق لہایاں جھنڈوں

آوݨ والے کہیں موسم کوں

کر نہ سٖگوں کنڈوں

                       m

عشق اساݙی واٹ لنگھیاتاں

ویلھے بولݨ پئے ڳئے

تسی بھوئیں وچ پاڑاں لبھ کیں

ݙیلھے ٻولݨ پئے ڳئے

عشق اساکوں لنبیاں لائیاں

پِیڑ سُوا کر چھوڑی

ویندی واری مُرشد ساکوں

آپ دُعا کر چھوڑی

                       ایندے علاوہ وی انہاں کنوں عشق دے موضوع تیں کئی نظماں موجود ہن۔ انہاںنظماں دا عنوان عشق نال جُڑیا ہویا ہے ۔جیندے و چ انہاں عشق جئیں پاکیزہ تیں پوتر جذبے کوں پوری فنی مہارت نال پیش کیتن اظہرؔدی شاعری وچ تانگھ ،مونجھ،سک،جوڳی،اَتیں ساوݨ ہک خاص طرزِ احساس دے پس منظر نال علاقائی اندا ز اِچ لطیف جذبیں دے اظہار کوں اڳاں ٻدھدین۔ تانگھ ہِک نویں استعارے اتیں تلازمے نال ٻہوں ساریں نظمیں وچ نویں مفہوم اِچ کھُلا ہوا نظردے۔ انہاں دے نزدیک وچھوڑا اَتے تانگھ انسانی دِلیں دی ہِک اُداس کہاݨی دے غماز ہن بنیادی طورتے انسان اپݨے باطن اچ مونجھا اتے تانگھی ہوندے اپݨے رشتیں کولوں وچھڑ ونجݨ دا خوف اتیں موت دی حقیقت ہِک اینجھا حوالہ ہے جیڑھا انسان کوں شعوری اَتے لاشعوری سطح اَتے ہمیشاں مونجھا رکھیندے۔اظہر کلیاݨی ایں خیال کوں ہِک نویں طرز نال بیان کیتے ،ایندی مثال اساں انہاں دی نظم ’’مونجھیں دا حیلہ ‘‘ وچوں ݙیکھ سڳدے ہیں ۔

کل شام کوں ہِک شخص ہا

رستے کنوں بھُلدا ہویا

کڄلاہا کہیں وی مونجھ دا

نیناں اوندے گھُلدا ہوا

پیریں پچھوں کُئی جوڳ ہئی

مٹیاں وچوں پھُٹدی ہوئی

رمزیں وچوں کوئی رمز ہئی

ویلھے کنوں چُکدی ہوئی

گونگے لباں کوں چول کیں

چُپ نال چُپ کوں کھول کیں

جنبدیں ہوئیں کنبدیں ہوئیں

اکھ بھال کیں سمدیں ہوئیں

آہدے اظہر

مونجھیں دا حیلہ ݙس تاں سہی

رُل ڳئے قبیلہ ݙس تاں سہی

                       اظہر کلیاݨی اپݨے وسیب دا ہِک جیندا جاڳدا فن کارہے۔اُو ہک اینجھا باشعور شاعرہے، جیڑھا ہرو یلھے فطرت دے مختلف مظاہر دا مشاہدہ کریندا ݙسدے ،اپݨے لوکاں نال ملدا گُھلدا رہندے اتے اپݨے لوکاں دے ݙکھاں سکھاں دا سانجھا سنگتی ہے ۔انہاں دا اے سماجی رویہ اوندے کلام اِچ نشابر ہے اتے انہاں دے کلام دی لوظیات ایں رویے دی غماز ہے ۔خالصتاً ’’سرائیکیت‘‘ نال ڳݨٖدھیے ہوے َ انہاں دے لوظ انہاں دے خیال کوں بلیغ بݨا ݙیندن ،سرائیکی ورتا وے وچ ورتیے ہوئے انہاں دے کجھ الفاظ ݙیکھو۔رنگلا روہ ،راند ،کنڈورانی،چیڑھی ڳنڈھ ، رتوݨ سانگلی، کانگ ،مستک، سریر ،چݨیاں ،پاچھل ،نہیلے ،لٹھ ،ٹھنگور،کھمیݨ ،لسک،سکلیاں ،چنتا، پونبل ،پیڑھی ، پوکھوں، ڳانیاں، واچھڑ، مورھی، ہواڑ، تھن تھاج، دھیبا، سرت، مستوری، آجڑی، جاڳ اتے سیک وغیرہ اپݨے باطن اِچ ٻہوں وݙی بلاغت رکھیندن ،ول کتاب دا عنوان دَر اڳوں کچنال ،سرائی وسیب دے فطری لینڈ سکیپ دی ہک سوہݨی تصویر ہے ۔جیڑھی اظہر کلیاݨی دے تہذیبی شعور دا پتا ݙیندی ہے۔

                       اظہر کلیاٹی وادی ٔ سندھ دا پُتر ہے ۔اوندے اندر ایں وادی دے یکے رنگ ست رنگی پینگھ وانگوں اوندی تخلیق اِچ اپݨاںاظہاریہ بیان کریندن ۔روہی تھل دامان انہاں دا آدرش ہے۔ اپݨی وسوں دے ݙکھ نظر دے اپݨے ݙکھ ہن ۔اتھوں دے سکھ وی اوندے اپݨے سکھ ہن اپݨے ݙکھ سکھ دے نال اپݨی ماء ٻولی دے ساریں ٻدھڑیں لفظاں کوں ہمیش جیندا جاڳدا ݙیکھݨ چاہندے ۔

                                               اساں پل ݙوپل دے پاندھڑی

ساݙے پیرے بھوئیں نئیں سہندڑی

ساݙی سُرت سمندر تارڑی

ساݙی سک دا پوکھوں بارڑی

ساݙے تن تئیں چٹکا ہاڑ دا

ساݙا جیوݨ پندھ پہاڑ دا

ساکوں زیر زیر نہ پیش دی

ساکوں لگڑی لاڳ ہمیش دی

ساݙے من وچ موتی پیاردا

ساݙے ہتھ وچ کانڳا یار دا

ساݙے سرتیں کونجاں کیچ دیاں

ساکوں آندین مونجھاں کیچ دیاں

                       اظہر کلیاݨی دی شاعری وچ مونجھ اَتے ݙکھ دا بیانیہ اوندے من دی پاتال اِچوں اُبھرکیں سامݨے آندِن ،انہاں وی شاعری وچ کتھائیںوی ساکوں کھوکھلی نعرے بازی نئیں لڳدی ۔اظہر اپݨی زبان دی مٹھاس نال ڳلی ڳوٹھ ،بازاریں وچوں لنگھدے اپݨی وستی دے کندھیں کوں سِک دے سانگے نال لہیندے اَتے اپݨی وساخ کوں وسوں رکھݨ سانگے اپݨی اکھ نال پولا مریندے ۔ اظہر کلیاݨی داکلام ٻہوں حد توݨیں رمزیہ ہے اَتے انہاں دی اے ادا انہاں کوں سرائیکی صوفیانہ شاعری دی روایت نال جوڑ ݙیندی ہے۔ اظہر کلیاݨی دی نظم پُتر بݙھیپا ساݙیں پچھلیں پیڑھیاں دی ہک اینجھی اَرداس ہے جیڑھی اپݨیاں دلیلاں نال اڄوکی نویں نسل اڳوں کھل پوندی ہے۔انہاں دیاں ٻہوں ساریاں نظماں ورہیاں دے قصے وچوں کلام کریندیاں ہویاں ڄاپدن۔ مَیں دی مورت جݙاں، مشک مچی، دامانی آٹھیا، ہتھو سکھڑیں نہیلے، مولتان اَتے نکی دی کھیݙجہیاں نظماں اوندی شاعری دی آپ گواہی ݙیندن جو آوݨ آلے ویلھے وچ اظہر کلیاݨی سرائیکی شاعری دا ہِک نشابر حوالہ ہوسی۔

شالا پِڑوچ نچدیں سرت پووی

لائی آپ کھڑے لوئی آپ کھڑے

ایں جھُمر وچ اساں آپ نسے

ساݙے نال کتھائیں کوئی آپ کھڑے

حوالہ

اَجٖوکی سرائیکی تنقید ، مصنف : ڈاکٹر مزمل حسین، ناشر: دستک پبلی کیشنز ، ملتان