ادریسی سلطنت
ادریسی سلطنت
Idrisid dynasty | |
 | |
| دورانیہ: | 788ء – 974ء |
| علاقہ: | مراکش ، دارالحکومت ، فاس |
| مذہب : | زیدیہ شیعہ اسلام |
ادریسی سلطنت (Idrisid Dynasty) شمالی افریقہ دے ہک مسلم سلطنت ہئی جیہڑی 788ء توں 974ء تک قائم رہی۔ ایہ سلطنت موجودہ مراکش دے علاقے تے مشتمل ہئی تے اینکوں ادریس بن عبداللہ نے قائم کیتا ہئی جیہڑے شیعان زیدیہ دے پندرہویں امام ہن۔ ادریسی سلطنت اسلام دے ابتدائی دور دیاں شیعہ سلطنتاں وچوں ہک ہئی تے ایندا تعلق شیعہ اسلام دی زیدیہ شاخ نال ہئی۔ ایں سلطنت دے حکمران خود کوں شیعان زیدیہ دے امام آکھیندے ہن۔
ادریسی سلطنت دا قیام
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]ادریسی سلطنت دے بانی ادریس اول ہن، جیہڑے حسن بن علی دی اولاد وچوں ہن تے شیعان زیدیہ دے وقت دے امام ہن۔ او عباسی خلافت دے خلاف بغاوت دے بعد فرار تھی کے شمالی افریقہ پہنچے تے اتھاں بربر قبیلیاں دی حمایت نال ہک نویں سلطنت قائم کیتی۔ ادریس اول نے 788ء وچ فاس شہر کوں اپݨا راجڳڑھ بݨایا تے اتھوں حکومت کیتی۔
عروج
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]ادریسی سلطنت اپݨے عروج دے دور وچ مراکش دے وسیع علاقے تے مشتمل ہئی۔ اینکوں بربر قبیلیاں دی حمایت حاصل ہئی تے اے سلطنت تجارت، تعلیم تے ثقافت دے مرکز دے طور تے مشہور تھئی۔ فاس شہر ادریسی سلطنت دا سیاسی تے ثقافتی مرکز ہئی تے اتھاں ہک وݙی جامع مسجد (جامع القرویین) تعمیر کیتی ڳئی جیہڑی دنیا دے قدیم ترین یونیورسٹیاں وچوں ہک ہے۔
زوال
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]ادریسی سلطنت دا زوال 10ویں صدی دے آغاز وچ شروع تھیا۔ اینکوں اندرونی اختلافات تے بیرونی دباؤ دا سامݨا کرݨا پیا۔ فاطمی سلطنت تے اموی خلافت قرطبہ دے درمیان تنازعات دے باعث ادریسی سلطنت کمزور تھی ڳئی۔ آخرکار 974ء وچ قرطبہ دے اموی خلیفہ الحکم دوم نے ادریسی سلطنت کوں ختم کر ݙتا تے اینکوں اپݨے سلطنت وچ شامل کر گھدا۔
ورثہ
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]ادریسی سلطنت شمالی افریقہ دی تاریخ وچ ہک اہم مقام رکھدی ہے۔ ایں نے اسلام دے پھیلاؤ تے مراکش دے علاقے وچ مسلم ثقافت دے فروغ وچ اہم کردار ادا کیتا۔ فاس شہر ادریسی سلطنت دے دور وچ ہک اہم علمی تے ثقافتی مرکز بݨ ڳیا تے ایہ شہر اڄ وی مراکش دا ثقافتی تے تاریخی مرکز ہے۔ [١]
حکمران
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]ادریسی سلطنت دے حکمراناں دے ناں ایہ ہن:
1. ادریس بن عبداللہ (Idris I)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 788ء توں 791ء - ادریس اول ادریسی سلطنت دے بانی تے شیعان زیدیہ دے پندرہویں امام ہن۔ اوہ حسن بن علی دی اولاد وچوں ہن تے عباسی خلافت دے خلاف بغاوت دے بعد شمالی افریقہ پہنچے۔ انہاں نے فاس شہر کوں اپݨا دارالحکومت بݨایا۔
2. ادریس دوم (Idris II)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 791ء توں 828ء - ادریس اول دے پتر ہن۔ انہاں نے سلطنت کوں وسعت ݙتی تے فاس شہر کوں ترقی ݙتی۔ انہاں دے دور وچ جامع القرویین مسجد تعمیر کیتی ڳئی۔
3. محمد بن ادریس (Muhammad ibn Idris)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 828ء توں 836ء - ادریس دوم دے پتر ہن۔ انہاں دے دور وچ سلطنت دے اندرونی معاملات وچ کجھ انتشار پیدا تھیا۔
4. علی بن محمد (Ali ibn Muhammad)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 836ء توں 848ء - محمد بن ادریس دے پتر ہن۔ انہاں دے دور وچ سلطنت دے علاقے کوں مزید تقسیم تھیا۔
5. یحییٰ بن محمد (Yahya ibn Muhammad)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 848ء توں 864ء - علی بن محمد دے پتر ہن۔ انہاں دے دور وچ سلطنت دے اندرونی اختلافات ودھ ڳئے۔
6. یحییٰ بن یحییٰ (Yahya ibn Yahya)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 864ء توں 874ء - یحییٰ بن محمد دے پتر ہن۔ انہاں دے دور وچ سلطنت دی سیاسی طاقت کمزور تھئی۔
7. علی بن عمر (Ali ibn Umar)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 874ء توں 883ء - یحییٰ بن یحییٰ دے پتر ہن۔ انہاں دے دور وچ سلطنت دے اندرونی حالات مزید خراب تھئے۔
8. یحییٰ بن القاسم (Yahya ibn al-Qasim)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 883ء توں 904ء - علی بن عمر دے پتر ہن۔ انہاں دے دور وچ سلطنت کوں بیرونی دباؤ دا سامݨا کرݨا پیا۔
9. یحییٰ بن ادریس (Yahya ibn Idris)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 904ء توں 917ء - یحییٰ بن القاسم دے پتر ہن۔ انہاں دے دور وچ سلطنت دی طاقت مزید کمزور تھئی۔
10. الحسن بن محمد (Al-Hasan ibn Muhammad)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 917ء توں 925ء - یحییٰ بن ادریس دے پتر ہن۔ انہاں دے دور وچ سلطنت کوں فاطمی سلطنت دے دباؤ دا سامݨا کرݨا پیا۔
11. القاسم بن ابراہیم (Al-Qasim ibn Ibrahim)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 925ء توں 937ء - الحسن بن محمد دے پتر ہن۔ انہاں دے دور وچ سلطنت دے علاقے مزید محدود تھی ڳئے۔
12. ابوالعیاش احمد (Abu'l-Aish Ahmad)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 937ء توں 949ء - القاسم بن ابراہیم دے پتر ہن۔ انہاں دے دور وچ سلطنت کوں اموی خلافت قرطبہ دے دباؤ دا سامݨا کرݨا پیا۔
13. الحسن بن القاسم (Al-Hasan ibn al-Qasim)
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- دور حکومت: 949ء توں 974ء - ابوالعیاش احمد دے پتر ہن۔ انہاں دے دور وچ ادریسی سلطنت کوں قرطبہ دے اموی خلیفہ الحکم دوم نے ختم کر ݙتا۔
ادریسی سلطنت دے حکمراناں دے دور وچ سلطنت دے علاقے تے طاقت وچ کمی بیشی تھئی، پر آخرکار 974ء وچ اینکوں ختم کر ݙتا ڳیا۔
حوالے
[لکھو | ماخذ وچ تبدیلی کرو]- ↑ تحقیق، اسماعیل بھٹہ