احمد پور شرقیہ دا تاریخی پچھوکڑ

’’متحدہ ہندوستان ‘‘دے چھیکڑی زمانے بہاولپور شمالی ہندوستان دی سبھ توں وݙی اسلامی ریاست ہئی۔ عراق دے دل بغداد اچ جیڑھلے ہلاکو خاں عباسیاں دی حکومت تے دھاڑا ماریا تاں بھاڄڑ پئے ڳئی تے عباسیاں مصر اچ سرونج لُکایا عباسیاں دی ایں شاخ دا ہک شہزادہ جیڑھا جو مصر دے خلیفہ اوّل ابو القاسم احمد 654ھ 660ھ دی پنجویں پشت اچوں ہا تے جیندا ناں ’’امیر سلطان احمد ثانی ‘‘ ہا۔ مصر اِچوں ہک نکی جہیں جماعت نال 767ھ 771ھ دے نیڑے سندھ اچ آ لتھا۔ ایندی اولاد اِچوں ’’امیر چنی خان‘‘ ڈاڈھا سیاݨاں جوان ہا۔ امیر چنی خاں مغلاں نال رابطہ کیتا تے ڈھیر سارا علاقہ گھن گھدا۔ ایں طرحاں ایہ خاندان سندھ دے حکمران خانداناں وچ شامل تھی ڳیا۔ امیر چنی خان دے ݙوں پتر ہن۔ جیں سانگوں ایہ خاندان ݙوں گھراں اچ ونڈیج ڳیا۔’’دائود خاں عباسی اول‘‘ دی اولاد’’ داد پوترہ ‘‘سݙویندی اے۔ تے ’’محمد مہدی خاں فرزند دوئم‘‘ دی اولاد’’ کلہوڑہ ‘‘ سݙویندی اے۔ دائود خاں دی اولاد اچوں امیر صادق خاںاوّل ’’آپت سمائی دی کِر کِر تے کُر کُر کنوں اختہ تھی سندھ دا علاقہ چھوڑ ݙتا۔ امیر صادق خاں ملتان دے ناظم نواب حیات اللہ خاں نال 1728ء اچ رابطہ کیتا تے چؤدری دا علاقہ جینکوں ہُݨ ’’اللہ آباد‘‘ آہدن تے جیڑھا اڄوکے لیاقت پور دے نیڑے ہے بطور جاگیر گھن گھدا۔ انہاں اِچوں امیر بہاول خاں عباسی اول ’’بہاولپور دا شہر آباد کیتا تے ایں طرحاں عباسی مقبوضات کوں بہاول پور دا ناں ݙتا ڳیا۔‘‘(۱)

احمد پور شرقیہ ضلع بہاول پور دی ہک وݙی تحصیل اے ۔ جیندے پچادھ اِچ ضلع رحیم یار خاں دی تحصیل لیاقت پور پوادھ اِچ بہاولپور دا شہر ، قطب آلے پاسے ملتان دی تحصیل جلالپور پیر والا جݙاں جو اُبھے تے پچادھوں تاریخی شہر اُوچ شریف اے۔ تے ݙکھن آلے پاسے یزمان دی تحصیل اے۔

’’1748ء اچ نواب بہاول خاں عباسی اول ’’ دے دور اچ احمد خان پرجانی ‘‘ جھر جنگل کپواتے احمد پور شہر دے ایرے دی سلھ رکھی تے اینکوں ’’احمد پور ‘‘دا ناں ݙتا۔ݙاہ سال بعد ہک منہ زور چھل آئی تے ایہ شہر بھڑ تھی ڳیا۔ احمد خاں 1758ء اچ ہک واری ولا ایں شہر کوں آباد کیتا ۔ 1758ء جیڑھلے ایہ شہر وجود اچ آیا ریاست بہاولپور ابتدائی مراحل اچ ہئی۔ ایندے جغرافیائی حد ٻنے کوں سامݨے رکھیندے ہوئے اینکوں اُبھے توں لمے دے درمیان مرکزی دارالحکومت بݨایا ڳیا۔(۲) ایں طرحاں ’’اللہ آباد‘‘ تے ’’ڈیراور‘‘ وانگوں احمد پور شرقیہ وی بہاولپور دا دار الحکومت رہ ڳئے۔ نواب بہاول خاں ثانی ایں شہر اچ ہک قلعہ اُسروایا تے ایندے نال ہک ڈاڈھی سوہݨی مسیت وی بݨوائی جیڑھی ہن وی موجود اے تے گذرے ویلے دی ݙس ݙیندی اے ۔احمد پور شرقیہ دا قلعہ تاں بݨ بھڑ تھی ڳئے تے لوکاں دوکاناں بݨا گھٖدن پر ول وی اُوندے آثار موجود اِن مسلم ریاست ہووݨ پاروں اِتھاں ڈھیر آبادی مسلماناں دی ہئی ۔ اتھاں وݙ ے وݙے بزرگ آباد آ تھئے۔ انہاں اِچوں حضرت عظمت سلطانؒ ، سید نور شاہ بخاری ؒ، خواجہ گل محمد چشتی سید عبد اللہ شاہ غازی ؒ تے حضرت بہائو الحق قابل ذکر ہن۔ احمد پور شرقیہ دے ریلوے سٹیشن دا ناں ’’ڈیرہ نواب صاحب‘‘ اے جیڑھا 1878ء اچ بݨیا۔ نواب صادق محمد خاں چہارم دی طرفوں اُسروایا ڳیا صادق گڑھ پیلس ’’وی ݙیکھݨ دے لائق اے ۔ 1901ء اچ احمد پور دی میونسپل کمیٹی بݨی۔

استقامی نقطہ نظر نال 1886ء دا دور ریاست دا انقلابی دور اے، ایندے بعد ریاست بہاول پور ݙینھو ݙینھ ترقی کریندی ڳئی ۔ احمد پور شرقیہ دی دھرتی اپݨے تاریخی، تہذیبی تے ثقافتی حوالیاں نال جڳ مشہور اے ۔

حوالہ

کتاب احمد پور شرقیہ اِچ سرائیکی غزل دی ٹور، مصنف : عبدالباسط بھٹی ، ناشر : جھوک پبلشرز ، ملتان