احمد بخش غافل

ملک احمد بخش غافل’’جدید قصہ سسی پنوں‘‘ دے ناں نال اے مثنوی لکھی۔ اینکوں مولوی فیض بخش ‘ محمد رحیم نواز محمد ذوالفقار تاجران کتب ملتان چھپوایا ہئی۔ ملک احمد بخش ذات دے گورایا ٹوٻہ ہن۔ انھاں دا گھر قصبہ گورمانی ضلع مظفر ڳڑھ وچ ہئی۔ او قصے دے چھیکڑ وچ اپݨا ناں ٹھکانہ ݙیندن:

جے کر سک ملݨ دی ہووی ݙساں پتہ نشانی

چوی کوہ ملتان دے لہندے ہے شہر گورمانی

خاص ٹکانہ ڈھیم اتھاہیں جیکر قسمت آنی

اصلی  ذات گورایا  ٹوٻہ احمد  بخش سیرانی(126)    

احمد بخش غافل اے قصہ ٻہوں سدھے سادے انداز اِچ لکھیے۔ انھاں نہ تاں کوئی تمثیلی رنگ اختیار کیتے تے نہ اِی عالمانہ انداز اپݨائے۔ ایں قصے وچ عربی ‘ فارسی دے الفاظ دی آمیزش وی کینی۔ زبان سادہ ہے کتھاہیں کتھاہیں اکھاݨاں دا استعمال شعر وچ حسن پید کر ݙیندے۔ مجموعی طور تے قصہ کمزور تے پُھسپھا ہے ۔ شاعر زورِ بیان توں زیادہ پلاٹ دی طرف توجہ ݙتی ہے۔ ایں قصے دے کجھ واقعات ٻنہاں توں مختلف ہن مثلاً سسی دا صندوق خود حضرت خواجہ خضرؑ دھوبی دے سپرد کریندن تے اونکوں ایں امانت دی چنگی طرح ݙیکھ بھال کرݨ دی تاکید کریندن۔

خضر آکھیا اے میاں دھوبی کر اپݨے طرفوں پوری

ٻڈ دے ہوئے کوں کندھی لاوݨ ہے میݙا کم ضروری

ہُݨ میں امان پجائی ثابت نہ کریں ادھوری

تنخواہ کھاویں ایں مال دے وچوں کریں حلال مزوری

نفع نقصان دا مالک اللہ تیکوں ملی ہے منظوری

احمد بخش  رکھیں گھر اپݨے  نہ  کریں پیا  مشہوری(127)  

غافل آہدن کہ پنوں تے اوندے بھرا خود تجارت کرݨ بھنبھور آئے ہن ۔ اتھاں سسی دے حسن دا شہرہ سُݨ تے بھرانواں دی صلاح نال اپݨی قسمت آزماوݨ دا فیصلہ کیتا کہ دھوبی بݨ تے سسی دے گھر مہمان آ تھیا۔ سسی دے پیئو ذات بھرا سمجھ تے شادی ڳن ݙتی۔ پر جݙاں بھنبھور دے دھوبی پُتر تیا گھر ݙیکھن پنوں نال کیچ ڳے تاں پنوں دے پیئو انھاں کوں ٻہوں بے عزت کیتا تے پنوں کوں وی کیچ روک گھدا۔ غافل قصے وچ ہک ٻئی تبدیلی وی کیتی ہے ۔ پنوں دا بھرا سسی تے پنوں ݙوہاں کوں بے ہوشی وچ ٻدھ کے بھنبھور توں روانہ تھیندن تے تھل دے ادھ وچ آ تے بے ہوش سسی کوں سٹ چھوڑیندن جو آپے مر کھپ ویسے۔ سسی ہوش وچ آندی ہے تاں ٻکروال تے دید پوندی ہس۔ اوندے پُچھن تے او اپݨا حال ݙیندی ہے:

میں رات کوں سُتم کول پنوں دے خبر نہیں کیا تھیم

کیچ دے ہوت مہمان اساݙے خاطر کریندی ریہم

اپݨے سمجھ تے گھر ٹکایُم سختی ڳل وچ پیُم

نندر پئی کوں سٹ ڳے اتھاں لکھیا نصیبہ ڈھیم

بھلا کیتم تے برا کرڳے میں ناز انھاں دے سیہم

پنوں کوں  ہن کیچ ڳولیساں  ہتھ وچوں  چک گیم(128)    

سسی پنوں دے قصے دی ہک روایت ایں علاقے وچ وݙی مشہور ہے کہ ہک شتر سوار مسافر سسی دی قبر تے آ تے پنوں دا حال پُچھیا تاں قبر وچوں سسی ٻولی کہ میکوں پنوں دی کیا خبر۔ ݙوجھے ݙینہ او مسافر پیدل آ تے ایہو سوال دھرایا تاں قبر وچوں سسی جواب ݙتا جو پنوں میݙا میݙے کول اے۔ مسافر کل دے انکار دی وجہ پُچھی تاں سسی ٻولی کہ کل شتر سواراں کوں ݙیکھ تے میں مکر ڳئی ہم جو متاں کیچی ہوون تے میݙے پنوں کوں میں کولوں کھس ونڄن۔ غافل نے اپݨے قصے دا اختتام ہیں روایت تے کیتے:

سسی آکھیا اے بندہ رب دا ٻول ذرہ توں ہولے

کل اُٹھ ݙیکھ کے مُکر ڳیم تے پیا میکوں دل ہولے

ایں جا اُٹھاں والے اڳے ݙے ڳن میکوں رولے

کل میں سمجھی نکھڑن کیتے متاں پنوں کوں ڳولے

ایں واسطے میں مُکر ڳئی تے اَڄ نہ کیتم اولے

میں مشکل نال پنوں کوں لدھا سہ کے تتے جھولے

حوالہ

کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان