آرتوری ایلماری ورتانن

آرتوری ایلماری ورتانن

آرتوری ایلماری ورتانن (15 جنوری 1895 – 11 نومبر 1973) ہک کیمیا دان ہا اتے 1945 وچ کیمسٹری وچ نوبل انعام دا وصول کنندہ ہا ، "زراعت اتے غذائیت دی کیمسٹری وچ انھاں دی تحقیق اتے ایجادات کیتے ، خاص طور تے انھاں دے چارے کوں محفوظ کرݨ دے طریقے کیتے" ۔

انھاں AIV سائیلیج ایجاد کیتا جئیں ݙدھ دی پیداوار کوں بہتر کیتا اتے مکھݨ کوں محفوظ کرݨ دا ہک طریقہ ، AIV لوݨ ، جنھاں دی وجہ توں مکھݨ دی برآمدات وچ اضافہ تھیا ۔

ذاتی زندگی

آرتوری ایلماری ورتانن 15 جنوری 1895 کوں ہیلسنکی ، فن لینڈ وچ پیدا تھیا ہا ۔ او کارلو ورتانن دا پتر ہا ، جیڑھا ہک ریلوے انجن ڈرائیور ہا اتے سیرافینا آئسوٹالو دا پتر ہا ۔

انھاں فن لینڈ دے ویپوری وچ کلاسیکی لیسیئم وچ اپݨی سکول دی تعلیم مکمل کیتی ۔ انھاں 1920 وچ ماہر نباتات لیلجا موئیسیو (1894-1972) نال شادی کیتی اتے انھاں دے ݙو پتر ہن ۔

1933 وچ ، انھاں ہیلسنکی دے قریب ہک فارم خرید کیتا جتھاں انھاں اپݨے کجھ سائنسی نتائج کوں عملی طور تے آزمایا ۔ انھاں کھانے دی زیادہ پیداوار کوں صرف ہک عارضی رجحان دے طور تے ݙٹھا ۔ او ہک سادہ زندگی گزریندا ہا ، انھاں دے کول کݙاہیں وی اپݨی کار نہ ہئی ، کݙاہیں وی سگریٹ نوشی نہ کیتی اتے کݙاہیں وی شراب نوشی نہ کیتی ۔ نومبر 1973 وچ نمونیا دی وجہ توں انھاں دی موت تھی ڳئی ، کجھ ہفتے پہلے ہک حادثے وچ انھاں دی ران دی ہݙی ترٹ ڳئی ہئی ۔ انھاں کوں ہیٹانیئمی قبرستان وچ دفن کیتا ڳیا ۔

تعلیم

ورتانن 1913 وچ یونیورسٹی آف ہیلسنکی وچ کیمسٹری وچ اپݨی تعلیم شروع کیتی اتے 1918 وچ آرگینک کیمسٹری وچ ماسٹر اتے پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی ۔ 1919 وچ انھاں ویلیو دی لیبارٹریاں وچ کم کرݨ شروع کر ݙتا ، جیڑھا ڈیئری مصنوعات دا ہک وݙا پروڈیوسر ہا اتے 1920 وچ لیبارٹری دا ڈائریکٹر بݨ ڳیا ۔ مکمل طور تے اہل محسوس نہ کرݨ اتے نباتات اتے حیوانیات وچ اپݨی دلچسپی دی وجہ توں انھاں مزید سائنسی تعلیم حاصل کیتی اتے ایں سانگے انھاں ویلیو چھوڑ ݙتا اتے ETH ، یونیورسٹی آف منسٹر اتے یونیورسٹی آف سٹاک ہوم وچ تعلیم حاصل کیتی ۔ انھاں فزیکل کیمسٹری ، مٹی دی کیمسٹری اتے مائیکروبیالوجی دی تعلیم حاصل کیتی ۔ 1923 وچ سویڈن وچ انھاں ہانس وون ایولر-چیلپن نال کم کیتا ، جنھاں کوں 1929 وچ کیمسٹری وچ نوبل انعام نال نوازیا ڳیا ہا ۔ فن لینڈ واپس آوݨ تے او 1924 وچ یونیورسٹی آف ہیلسنکی وچ لیکچرر بݨ ڳیا ، جیڑھا زندگی دی کیمسٹری تے انھاں دے لیکچرز کیتے ڄاݨیا ویندا ہا ۔ انھاں بٹر ایکسپورٹ ایسوسی ایشن دی لیبارٹری وچ کم کیتا ، جیڑھا یونیورسٹی دی لیبارٹری بݨ ڳیا ۔ 1930 وچ انسٹی ٹیوٹ فار بائیو کیمسٹری قائم کیتا ڳیا اتے ورتانن اپݨی موت 1973 تئیں اتھاں ریہا ۔ او 1931 وچ ہیلسنکی یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی وچ اتے 1939 وچ یونیورسٹی آف ہیلسنکی وچ بائیو کیمسٹری دا پروفیسر بݨ ڳیا ۔

گزر گزران

انھاں دی تحقیق 1924 وچ ہیکوسز دی فاسفوریلیشن تے کم نال شروع تھئی ۔ او ایہ ݙیکھاوݨ دے قابل ہن جو فاسفوریلیشن ٻہوں سارے فرمینٹیشن رد عمل وچ پہلا قدم ہے ، جیڑھا ایمبڈن-میئرہوف پاتھ وے دی بنیاد ہا ۔

1925 وچ انھاں دی دلچسپی لیگومینس پودیاں دی جڑاں دی گانٹھ وچ نائٹروجن فکسنگ بیکٹیریا ول منتقل تھی ڳئی ۔ مکھݨ کوں محفوظ کرݨ دے بہتر طریقے ، ایسڈک ہائیڈرولیسس کوں روڪݨ کیتے ڈسوڈیم فاسفیٹ شامل کرݨ نال ۔ ایہ طریقہ کئی ݙہاکیاں تئیں فن لینڈ وچ استعمال تھیندا ریہا ۔ 1925 توں 1932 تئیں انھاں دی تحقیق وچ چارے کوں محفوظ کرݨ دے ہک طریقے (AIV چارا) دی ایجاد وی شامل ہئی ۔ ایہ طریقہ ، جیڑھا 1932 وچ پیٹنٹ کیتا ڳیا ہا ، بنیادی طور تے ہک ونکی دا سائیلیج ہا جنھاں سبز چارے دی سٹوریج کوں بہتر کیتا ، جیڑھا لمبی سردیاں دے دوران اہم ہے ۔ ایں عمل وچ نویں ذخیرہ شدہ اناج وچ پتلا ہائیڈروکلورک یا سلفیورک ایسڈ شامل کرݨ شامل ہے ۔ ودھدی ہوئی تیزابیت نقصان دہ فرمینٹیشن کوں روکیندی اے اتے چارے دی غذائیت دی قیمت یا جنھاں جانوراں کوں ایہ کھلایا ویندا اے انھاں تے کوئی منفی اثر نی پوندا ۔ 1945 وچ ، ورتانن کوں "زراعت اتے غذائیت دی کیمسٹری وچ انھاں دی تحقیق اتے ایجادات کیتے" کیمسٹری وچ نوبل انعام ملیا ۔

انھاں دے بعد دے سالاں دے مطالعہ وچ جزوی طور تے مصنوعی مویشیاں دے چارے دی تیاری وی شامل ہئی ۔ امینو ایسڈز دی ترکیب کیتے نائٹروجن عام طور تے چارے وچ پروٹین توں آندا ہے ۔ مویشیاں دے رومن وچ ہک خاص بیکٹیریل ماحول انھاں کوں سویا بین یا گوشت اتے ہݙی دے کھانے وانگوں پودے پروٹین دی بجائے نائٹروجن کیتے یوریا اتے امونیم نمکیات کوں ذریعہ دے طور تے استعمال کرݨ دی اجازت ݙیندا ہے ۔ انھاں 1921 توں 1969 تئیں ویلیو لیبارٹری دی سربراہی وی کیتی ۔

آدر ماݨ

نوبل انعام ولوں ݙتی ڳئی شہرت ورتانن کوں دعوت نامے ، اعزازی ڈاکٹریٹ اتے غیر ملکی اکیڈمیاں آف سائنس وچ رکنیت ݙتی ۔ او فنی ، نارویجن ، سویڈش ، فلیمش ، باویرین اتے پونٹیفیکل اکیڈمی آف سائنس دا اتے سویڈش اتے ڈینش اکیڈمی آف انجینئرنگ سائنسز دا رکن ہا ۔ او فن لینڈ ، سویڈن ، آسٹریا ، ایڈنبرگ اتے یو ایس وچ علمی سوسائٹیاں دا اعزازی رکن ہا ، اتے انھاں لنڈ ، پیرس ، گیسن اتے ہیلسنکی یونیورسٹیاں ، سٹاک ہوم دے رائل ٹیکنیکل کالج اتے فن لینڈ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی توں اعزازی ڈگریاں حاصل کیتیاں ۔

ماہر فلکیات یرجو ویسالا ولوں دریافت کردہ سیارچہ 1449 ورتانن دا ناں انھاں دے ناں تے رکھیا ڳیا ۔ چند دا قمری کریٹر ورتانن وی انھاں دے ناں تے رکھیا ڳیا ہے ۔